میقان به رامسر نزدیک شد؛ ریه سبز اراک در مسیر ثبت جهانی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- سیمین سیف: در میان پرونده‌های زیست‌محیطی استان مرکزی، کمتر موضوعی را می‌توان یافت که به اندازه ثبت بین‌المللی تالاب میقان اراک، مسیری طولانی، کارشناسی و چندلایه را طی کرده باشد.

این تالاب ارزشمند که سال‌ها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های پرندگان مهاجر در مرکز کشور، کانون حفظ تنوع زیستی و یکی از مؤلفه‌های اثرگذار در پایداری اکولوژیک منطقه شناخته شده است، اکنون پس از نزدیک به دو دهه پیگیری مستمر، در آستانه ثبت در فهرست تالاب‌های بین‌المللی کنوانسیون رامسر قرار دارد؛ رویدادی که می‌تواند نقطه عطفی در تاریخ حفاظت از میراث طبیعی استان مرکزی به شمار رود.

موضوع ثبت جهانی تالاب میقان از اواخر دهه ۱۳۸۰ در دستور کار سازمان حفاظت محیط زیست قرار گرفت و طی سال‌های گذشته با انجام مطالعات تخصصی، مستندسازی ظرفیت‌های اکولوژیک، تکمیل الزامات فنی و پیگیری‌های مستمر در سطوح استانی و ملی دنبال شد.

اکنون با نزدیک شدن این پرونده به مراحل نهایی، یکی از قدیمی‌ترین مطالبات جامعه محیط زیست استان مرکزی در آستانه تحقق قرار گرفته است؛ مطالبه‌ای که تحقق آن نه تنها جایگاه تالاب میقان را در شبکه جهانی تالاب‌های دارای اهمیت بین‌المللی تثبیت می‌کند بلکه می‌تواند زمینه بهره‌مندی بیشتر از ظرفیت‌های علمی، حفاظتی و مدیریتی برای صیانت از این زیست‌بوم کم‌نظیر را فراهم سازد

تأمین حقابه تالاب میقان، تکلیف قانونی دستگاه‌های اجرایی استان است

نماینده مردم اراک، خنداب و کمیجان در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر ضرورت صیانت از تالاب‌ها گفت: تأمین حقابه تالاب میقان یک تکلیف قانونی برای دستگاه‌های اجرایی است و باید با هماهنگی دستگاه‌های مسئول به‌صورت دقیق و مستمر اجرایی شود.

نادرقلی ابراهیمی افزود: ثبت بین‌المللی تالاب‌ها در چارچوب کنوانسیون رامسر، فرصتی برای بهره‌مندی از ظرفیت‌های اعتباری و حمایتی ملی و بین‌المللی است.

ابراهیمی ادامه داد: متولی اصلی موضوع تالاب‌ها، سازمان حفاظت محیط زیست است و این سازمان مسئولیت پیگیری، مدیریت و صیانت از این زیست‌بوم‌ها را بر عهده دارد.

نماینده مردم اراک، خنداب و کمیجان در مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: عضویت ایران در کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله رامسر، امکان بهره‌مندی از ظرفیت‌ها و منابع مالی بین‌المللی برای حفاظت از تالاب‌ها را فراهم می‌کند که بهره‌برداری عملی از این فرصت‌ها بر عهده دستگاه اجرایی ذی‌ربط است.

ابراهیمی با اشاره به وضعیت تالاب میقان و چالش کم‌آبی آن گفت: بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، تکالیف مشخصی در حوزه حقابه تالاب‌ها پیش‌بینی شده است.

وی بیان کرد: دستگاه‌های اجرایی از جمله اداره کل حفاظت محیط زیست، شرکت‌های آب منطقه‌ای و آب و فاضلاب استان‌ مکلفند میزان و مسیر تأمین آب ورودی تالاب‌ را تعیین و اجرایی کنند.

وی تاکید کرد: اجرای دقیق این احکام قانونی برای جلوگیری از روند خشکی و حفظ کارکردهای اکولوژیک تالاب‌ها ضروری است.

ثبت در رامسرسایت میقان، ظرفیت‌های حفاظتی را تقویت می‌کند

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان مرکزی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ورود پرونده تالاب میقان اراک به مرحله دیپلماتیک اظهار کرد: این پرونده پس از طی مراحل کارشناسی، برای تکمیل فرآیند ثبت بین‌المللی به وزارت امور خارجه ارجاع شده است.

امیر انصاری افزود: ثبت تالاب میقان در کنوانسیون رامسر موجب تقویت حفاظت، همکاری‌های تخصصی و ظرفیت‌ های پایش و حمایت از این تالاب خواهد شد.

وی تصریح کرد: فرآیند ثبت تالاب میقان اراک در چارچوب کنوانسیون رامسر در حال پیگیری است و پرونده آن برای طی مراحل رسمی و دیپلماتیک به وزارت امور خارجه ارجاع شده است.

وی افزود: پس از انجام مطالعات اکولوژیک و بررسی معیارهای کنوانسیون رامسر، تالاب میقان در سال ۱۳۸۱ به عنوان تالاب اعلام شد.

انصاری با اشاره به تعریف کنوانسیون رامسر بیان کرد: تالاب‌ها شامل مناطق مردابی و آبگیرها و پهنه‌های آبی طبیعی یا مصنوعی، دائم یا موقت، با آب ساکن یا جاری، شیرین، لب‌شور یا شور و نیز آب‌های دریایی با عمق کمتر از ۶ متر هستند.

وی گفت: افزایش حضور پرندگان مهاجر و تداوم زیست گونه‌های بومی، نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای اکوسیستم تالاب میقان در برابر تنش‌های محیطی است.

انصاری تصریح کرد: تالاب میقان در سال ۱۳۸۷ به‌عنوان منطقه شکار ممنوع تحت حفاظت‌های ویژه زیست‌محیطی قرار گرفت.

وی از انعقاد تفاهم‌نامه حفاظت از درنا در استان خبر داد و گفت: این تفاهم‌نامه در چارچوب اصل ۵۰ قانون اساسی و با هدف استفاده از ظرفیت‌های مشارکتی برای حفاظت، پایش و احیای تنوع زیستی و کاهش تهدیدات زیست‌ محیطی به امضا رسیده است.

انصاری افزود: بر اساس این تفاهم‌نامه، همکاری در زمینه حفاظت از زیستگاه درنا، کاهش تهدیدات انسانی و صنعتی، احیای زیستگاه‌های آسیب‌دیده و تقویت فرهنگ حفاظت از حیات‌وحش دنبال خواهد شد.

حقابه تالاب‌ها از الزامات اصلی کنوانسیون رامسر است

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع طبیعی استان مرکزی در گفتگو با خبرنگار مهر، با تأکید بر جایگاه حقابه در الزامات کنوانسیون بین‌المللی رامسر اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین تعهدات حاکمیتی پس از ثبت تالاب‌ها در فهرست رامسر، موضوع تأمین حقابه زیست‌محیطی است.

سیاوش آقاخانی افزود: این تعهد صرفاً متوجه یک دستگاه اجرایی خاص همچون سازمان حفاظت محیط‌زیست نیست بلکه یک مسئولیت فراگیر در سطح حاکمیت محسوب می‌شود.

وی گفت: در چارچوب کنوانسیون رامسر، کشورها متعهد می‌شوند حداقل میزان آب مورد نیاز برای پایداری کارکردهای اکولوژیک تالاب را تأمین کنند به‌گونه‌ای که فرآیند احیا و حفظ زیست‌بوم به صورت واقعی امکان‌پذیر شود.

آقاخانی تصریح کرد: ثبت یک تالاب در فهرست تالاب‌های بین‌المللی صرفاً یک عنوان نمادین نیست، بلکه همراه با تعهدات حقوقی و اجرایی مشخص است که مهم‌ترین آن، تضمین جریان پایدار آب و تأمین حقابه متناسب با نیازهای اکولوژیکی تالاب است.

وی ادامه داد: این الزام به معنای آن است که مدیریت منابع آب در بالادست، کنترل برداشت‌ها و همچنین مدیریت پساب‌های ورودی باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که توازن طبیعی تالاب حفظ و روند خشکیدگی یا تخریب اکولوژیک متوقف شود.

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع طبیعی استان مرکزی تاکید کرد: ثبت رامسر، سازوکاری نظارتی و الزام‌آور در سطح بین‌المللی ایجاد می‌کند که بر اساس آن کشورها موظف به تأمین شرایط پایداری تالاب‌ها هستند و تأمین حقابه در رأس این الزامات قرار دارد.

وی افزود: ثبت تالاب میقان در کنوانسیون رامسر، در صورت تحقق، می‌تواند با ایجاد سازوکارهای الزام‌آور، زمینه تأمین حقابه پایدار و احیای اکولوژیک این پهنه ارزشمند را فراهم کرده و آن را به سطح مدیریت پایدار و بین‌المللی ارتقا دهد.

آقاخانی با انتقاد از موانع اجرایی در مسیر ارتقای جایگاه تالاب میقان و ثبت آن در کنوانسیون بین‌المللی رامسر، گفت: مهم‌ترین چالش این فرآیند، نه عوامل طبیعی بلکه برخی دستگاه‌های اجرایی هستند.

آقاخانی گفت: تبدیل وضعیت حفاظتی تالاب میقان، یکی از پیش‌نیازهای مهم برای ثبت در کنوانسیون رامسر است و می‌تواند زمینه استفاده از ظرفیت‌های جهانی در حفاظت از این پهنه را فراهم کند.

رئیس هیئت‌مدیره شبکه محیط‌زیست و منابع طبیعی استان مرکزی تصریح کرد: رویکرد جدید کنوانسیون رامسر بر حفاظت مشارکتی و نقش‌آفرینی جوامع محلی و ذی‌نفعان استوار است و در صورت اجرا می‌تواند همزمان، اهداف حفاظتی و توسعه پایدار را در تالاب میقان محقق کند.

وی افزود: کنوانسیون بین‌المللی رامسر یکی از مهم‌ترین چارچوب‌های جهانی حفاظت از تالاب‌هاست که تالاب‌های دارای ارزش اکولوژیک را به‌عنوان «رامسرسایت» به رسمیت می‌شناسد.

آقاخانی ادامه داد: با توجه به اینکه تالاب میقان تاکنون ثبت بین‌المللی نشده و در گذشته بیشتر به‌عنوان پهنه‌ای کویری شناخته می‌شد، اما با وجود ویژگی تالاب‌های فصلی و نقش در زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر، از شرایط لازم برای ثبت در این فهرست برخوردار است.

وی با اشاره به تأثیر ورود پساب تصفیه‌خانه فاضلاب اراک در پایداری بخشی از پهنه آبی تالاب تاکید کرد: ثبت بین‌المللی میقان به معنای هویت‌بخشی و بهره‌مندی از ظرفیت‌های حقوقی، مالی و فنی جهانی از طریق نهادهایی مانند برنامه عمران ملل متحد، برنامه محیط‌زیست سازمان ملل و صندوق جهانی محیط‌زیست است.

ثبت جهانی باید به توقف تخریب منجر شود

فعال محیط‌زیست اراک در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ثبت تالاب میقان در فهرست تالاب‌های بین‌المللی زمانی اثربخش خواهد بود که به تقویت الزامات حفاظتی، تأمین حقابه زیست‌محیطی و کاهش عوامل تهدیدکننده این اکوسیستم ارزشمند منجر شود.

آخانی ادامه داد: حفاظت از تالاب، حفاظت از تنوع زیستی، گونه‌های جانوری و گیاهی و صیانت از یک اکوسیستم ارزشمند است که اهمیت آن فراتر از منافع اقتصادی کوتاه‌مدت قرار دارد.

این فعال محیط زیست تاکید کرد: اگر ثبت بین‌المللی تالاب میقان بتواند به محدودسازی یا توقف برداشت‌های معدنی در محدوده تالاب منجر شود می‌توان آن را یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این فرآیند دانست.

وی گفت: این دستاورد در نهایت به نفع سرمایه‌های طبیعی کشور خواهد بود و از این منظر هیچ‌گونه شکست یا پیامد منفی برای تالاب به همراه نخواهد داشت.

آخانی با تشریح مهم‌ترین تهدیدهای پیش‌روی تالاب میقان اراک تصریح کرد: برداشت‌های معدنی از بستر تالاب میقان مهم‌ترین تهدید این زیست‌بوم به شمار می‌رود که ساختار هیدرولوژیک و تعادل طبیعی تالاب را با مخاطره مواجه کرده است.

این فعال محیط زیست ادامه داد: ورود گسترده پساب به تالاب میقان، با تغییر ویژگی‌های طبیعی این تالاب شور، بقای گونه‌های گیاهی شورپسند را تهدید کرده و کاهش تنوع زیستی و ذخایر ژنتیکی آن را در پی داشته است.

وی اختلال در تأمین حقابه طبیعی تالاب را از دیگر تهدیدهای جدی تالاب میقان دانست و گفت: احداث سدهای خاکی و برداشت‌های گسترده از منابع آب زیرزمینی، تأمین پایدار آب مورد نیاز این زیست‌بوم را با چالش مواجه کرده است.

به گزارش مهر؛ کنوانسیون بین‌المللی رامسر به‌منظور حفاظت از تالاب‌های دارای ارزش و اهمیت جهانی، به‌ویژه زیستگاه‌های پرندگان آبزی، تشکیل شده است.
ثبت تالاب میقان در کنوانسیون رامسر، فراتر از یک عنوان بین‌المللی، به معنای به رسمیت شناخته شدن ارزش‌های اکولوژیک این پهنه و نقش آن در حفظ تعادل طبیعی منطقه، میزبانی از پرندگان مهاجر و پشتیبانی از تنوع زیستی است.

گفتنی است؛ تالاب میقان با گستره‌ای حدود ۲۸ هزار هکتار، از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های تالابی کشور به شمار می‌رود و زیستگاه بیش از ۱۴۰ گونه پرنده بومی و مهاجر است.