خوزستان آماده جهش در تولید سیب‌زمینی؛ نیاز به صنایع تبدیلی و سردخانه‌

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: خوزستان سرزمینی که رودخانه‌های پرآب آن روزگاری نماد حیات و باروری بودند، این روزها با معماری نوینی از کشت و کار روبه‌رو است. در دشتی که گرما و خشکی مهمان ناخوانده اش شده اند کشاورزانش با تکیه بر دانش فنی و هوشمندسازی آبیاری، داستانی تازه از امید و ماندگاری می‌سازند.

این استان که در تولید سیب‌زمینی پیشتاز کشور محسوب می شود امسال میزبان محصولی باکیفیت و کم آبخواه است. ارقام مختلف سیب‌زمینی در هفت شهر خوزستان کشت شده و آنچه این دوره را متفاوت از سال‌های گذشته ساخته، استقبال گسترده از سامانه‌های آبیاری هوشمند است. سیستمی که تا نیمی از مصرف انرژی و آب را کاهش داده و الگویی برای مزارع دیگر مناطق کشور ترسیم کرده است.

بازار مصرف داخلی و چشم‌انداز صادرات به بیش از پنج کشور، شیرینی این برداشت پرماجرا را دوچندان کرده است. با این حال، روایت کارشناسان و کشاورزان از سود و زیان این فصل، فراز و نشیب‌هایی دارد که پرداختن به آنها، تصویری واقعی از تحول کشاورزی در جنوب غرب ایران ارائه می‌دهد.

افزایش ۲۰ درصدی تولید در سایه بارش‌های بهاری

عباس رحیمی، کشاورز خوزستانی که سال ها تجربه کشت سیب‌زمینی را دارد در گفتگو با خبرنگار مهر از تأثیر مثبت نزولات آسمانی بر عملکرد امسال می‌گوید.

وی اظهار کرد: با توجه به بارش‌های صورت گرفته نسبت به سال قبل ۲۰ درصد افزایش داشته‌ایم. این بارش‌ها در زمان غده دهی محصول بسیار مؤثر بود و کیفیت سیب زمینی‌ها را هم بالا برد. البته نباید فراموش کرد که مدیریت مزرعه و تغذیه مناسب گیاه هم نقش کلیدی دارد.

رحیمی، سطح زیر کشت خود را حدود ۳۰ هکتار ذکر کرد و گفت: گونه های مختلفی از زراعت مثل سیب زمینی، ذرت، گندم و کلزا را انجام می‌دهیم تا ریسک اقتصادی کاهش یابد. سیب‌زمینی اما به دلیل زودبازده بودن و بازار خوب آن، همیشه بخش مهمی از برنامه است. تنها نگرانی ما نوسان قیمت در زمان عرضه انبوه است که انتظار داریم سازمان جهاد کشاورزی برای تنظیم بازار وارد عمل شود.

راهکاری برای بقای سفره‌های زیرزمینی

قاسم خورشیدی، مدیر جهاد کشاورزی باغملک در گفتگو با خبرنگار مهر در تشریح اقدامات این شهرستان برای کاهش مصرف آب گفت: کشت سیب‌زمینی در باغملک به صورت آبیاری تحت فشار انجام می‌شود به همین دلیل آب کمتری مصرف می‌کند.

خورشیدی با اشاره به مزیت نسبی باغملک در تولید سیب‌زمینی زودهنگام توضیح داد: کشاورزان دریافته‌اند که آبیاری هوشمند نه تنها هزینه‌های استهلاک پمپ و انرژی را کاهش می دهد بلکه کیفیت غده‌ها را به دلیل توزیع یکنواخت رطوبت افزایش می‌دهد.

اشتغال روستایی و صادرات

رحیم مردانی، کشاورزی که در خوزستان مشغول به کار است از تأثیر کشت سیب‌زمینی بر اشتغال منطقه می‌گوید.

وی بیان کرد: ۱۵ نیروی کار به صورت مستقیم مشغول فعالیت هستند. از زمان آماده‌سازی زمین تا برداشت، کارگران فصلی و دائم روستاهای اطراف مشغول به کارند. در اوج برداشت، این تعداد به ۴۰ نفر هم می‌رسد. اگر این کشت ها نباشد، بسیاری از جوانان مجبور به مهاجرت به شهرها می‌شوند.

از سوی دیگر، علی اسدی، کشاورز دیگر خوزستانی به خبرنگار مهر گفت: گونه‌های مختلفی از زراعت مثل سیب زمینی، ذرت، گندم و کلزا را انجام می‌دهیم. امسال بخشی از محصول سیب‌زمینی خود را به شرکت‌های صادراتی فروخته ایم. عراق، کویت، قطر و حتی برخی کشورهای حاشیه خزر مشتری ثابت ما هستند. مشکل اصلی ما نبود سردخانه های زنجیره‌ای در نزدیکی مزارع است که گاهی باعث ضایعات می‌شود.

اسدی، سطح زیر کشت خود را ۵۰ هکتار عنوان می‌کند و می‌افزاید: اگر حمایت دولتی در زمینه سوخت و نهاده‌ها تداوم یابد، می‌توانیم صادرات را دو برابر کنیم. متأسفانه گاهی قیمت تمام شده ما از رقبای خارجی بالاتر می‌رود و این زنگ خطری برای ماندگاری کشاورز خوزستانی است.

چالش‌ها و فرصت‌ها

عباس ساکی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح وضعیت کلی سیب‌زمینی استان پرداخت.

وی بیان کرد: بالغ بر دو هزار هکتار کشت سیب‌زمینی در خوزستان انجام می‌شود که این سطح سالانه حدود ۶۰ هزار تن تولید محصول را رقم می‌زند. این میزان پاسخگوی نیاز داخل استان و بخشی از بازار استان‌های همجوار است.

وی با اشاره به جایگاه این استان در تولید سیب‌زمینی کشور افزود: خوزستان در تولید سیب‌زمینی به‌عنوان یکی از استان‌های پیشتاز کشور شناخته می‌شود و نقش مهمی در تأمین بازار داخلی دارد. پیش‌بینی می‌شود در مجموع حدود ۶۰ هزار تن سیب‌زمینی از مزارع استان برداشت شود؛ رقمی که نسبت به سال گذشته افزایش قابل توجهی را نشان می‌دهد.

ساکی همچنین اظهار کرد: در سال زراعی جاری به دلیل شرایط مناسب بارش‌ها و بهبود وضعیت منابع آبی، تولید سیب‌زمینی در خوزستان نسبت به سال گذشته حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. این رشد تولید در کنار بهبود مدیریت مزرعه و استفاده از روش‌های نوین آبیاری محقق شده است.

وی با اشاره به گستردگی کشت این محصول در استان گفت: سیب‌زمینی در هفت شهرستان مختلف خوزستان در قالب ارقام متنوع کشت می‌شود و این تنوع، به پایداری تولید و پاسخگویی بهتر به نیاز بازار کمک کرده است.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خوزستان از اجرای سیستم‌های نوین آبیاری در این مزارع خبر داد و افزود: استفاده از آبیاری هوشمند موجب شده تا مصرف آب و انرژی در برخی مزارع تا ۵۰ درصد کاهش یابد؛ موضوعی که در شرایط کم‌آبی کشور اهمیت ویژه‌ای دارد.

به گفته وی، بخشی از سیب‌زمینی تولیدی استان علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، به استان‌های مختلف کشور از جمله همدان، اردبیل، اصفهان و همچنین مناطق مختلف آذربایجان ارسال و صادر می‌شود.

ظرفیت خوزستان برای تبدیل به قطب سیب‌زمینی

رحیم عباسزاده، کارشناس ارشد کشاورزی در گفتگو با خبرنگار مهر، نگاه دقیق‌تری به روند کنونی دارد.

وی اظهار کرد: خوزستان ظرفیت تبدیل شدن به قطب تولید سیب‌زمینی خارج از فصل را دارد اما سه مانع جدی وجود دارد. اول، الگوی کشت پراکنده و غیرهماهنگ که باعث می‌شود عرضه در یک بازه زمانی کوتاه متمرکز شود و قیمت سقوط کند. دوم، فرسودگی ماشین‌آلات برداشت و ضایعات بالا که گاهی به ۱۵ درصد می‌رسد. سوم، نبود صنایع تبدیلی مثل چیپس و نشاسته سازی در نزدیکی مزارع.

عباس زاده، راهکارهایی را نیز پیشنهاد می‌دهد: باید کشاورزی قراردادی با کارخانجات فراوری اجباری شود. همچنین دولت تسهیلات کم بهره برای خرید کمباین های مخصوص سیب‌زمینی که ضایعات را به زیر پنج درصد می رسانند، اختصاص دهد. در حوزه آبیاری هوشمند اگر چه پیشرفت‌هایی داشته ایم اما هنوز برخی کشاورزان توانایی مالی برای خرید تجهیزات ندارند. پیشنهاد من ایجاد صندوق اعتباری چرخشی در هر شهرستان است تا کشاورز بتواند اقساط بلندمدت بپردازد.

این کارشناس با اشاره به چالش اقلیمی تأکید کرد: افزایش دما و کاهش بارش در دهه آینده، کشت سیب‌زمینی را در مناطق گرمسیری با مخاطره جدی مواجه می‌کند. باید هم اینک به فکر ارقام فراریشه و تغییر تقویم کشت به پاییز باشیم. در غیر این صورت، خوزستان ممکن است جایگاه خود را در تولید این محصول استراتژیک از دست بدهد. جهاد کشاورزی باید یک نقشه راه ۱۰ ساله با مشارکت دانشگاه تدوین کند.

نگاه کشاورز به افق صادراتی و معیشت

علی اسدی کشاورز خوزستانی که پیشتر از دغدغه‌هایش گفت در ادامه صحبت‌های خود با خبرنگار مهر به موضوع اشتغال پرداخت: گونه‌های مختلفی از زراعت مثل سیب زمینی، ذرت، گندم و کلزا را انجام می‌دهیم. متأسفانه گاهی دولت برای تأمین کالاهای اساسی واردات سیب‌زمینی انجام می‌دهد در حالی که محصول داخل روی زمین مانده است. این بزرگترین بی‌عدالتی در حق کشاورز خوزستانی است.

اسدی، راهکار را در تشکیل اتحادیه‌های صادراتی قوی می‌داند و می‌گوید: ما می‌توانیم با کشورهای حاشیه خلیج فارس قرارداد بلندمدت ببندیم به شرط آنکه کیفیت و بسته‌بندی مطابق استاندارد روز جهان باشد. متأسفانه سردخانه های انفرادی کشاورزان پاسخگوی حجم بالای محصول نیست و سرمایه‌گذار خصوصی هم به دلیل تورم و نوسان ارزان ورود نمی‌کند.

به نظر می‌رسد آنچه خوزستان امروز بیش از هر چیز بدان نیاز دارد، پیوند دانش دانشگاهی با تجربه مزرعه‌ای و ایجاد زنجیره ارزش یکپارچه از کاشت تا صادرات است. اگر مسئولان و کشاورزان دست در دست هم دهند و برنامه‌های بلندمدت جای تصمیم‌های مقطعی را بگیرد، این سرزمین گرم و تشنه نه فقط پیشتاز سیب‌زمینی که الهام‌بخش سایر محصولات استراتژیکدر ایران فردا خواهد بود.