طرح ضربتی افزایش تولید گاز از میادین خشکی؛ پاسخ فوری به ناترازی انرژی

به گزارش خبرنگار مهر، با افزایش مصرف گاز در ایران و تداوم ناترازی میان تولید و مصرف، دولت برنامه‌ای ضربتی برای افزایش تولید گاز از میادین خشکی را در دستور کار قرار داده است؛ طرحی که هدف آن بهره‌گیری سریع از ظرفیت‌های موجود برای تأمین پایدار انرژی در کشور است.

در ماه‌های اخیر، موضوع ناترازی گاز بار دیگر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های بخش انرژی ایران تبدیل شده است. رشد مصرف در بخش خانگی و صنعتی، توسعه صنایع انرژی‌بر و وابستگی گسترده شبکه انرژی کشور به گاز طبیعی موجب شده است که فاصله میان عرضه و تقاضا در فصل‌های سرد سال بیشتر نمایان شود. در چنین شرایطی، وزارت نفت اعلام کرده است که علاوه بر ادامه توسعه در میدان گازی پارس جنوبی، یک «طرح ضربتی افزایش تولید گاز» در میادین خشکی کشور تعریف و وارد مرحله اجرا شده است؛ طرحی که به گفته مسئولان، همه میدان‌های تحت پوشش شرکت نفت مناطق مرکزی ایران را در بر می‌گیرد و هدف آن افزایش سریع تولید در کوتاه‌مدت است.

این برنامه در شرایطی مطرح می‌شود که ایران با در اختیار داشتن یکی از بزرگ‌ترین ذخایر گاز طبیعی جهان، همچنان با چالش تأمین پایدار گاز در فصل‌های اوج مصرف روبه‌رو است. کارشناسان معتقدند راهکارهای کوتاه‌مدت مانند افزایش تولید از میادین موجود، جمع‌آوری گازهای همراه و بهینه‌سازی شبکه انتقال می‌تواند تا حدی فشار ناترازی را کاهش دهد، هرچند حل ریشه‌ای این مسئله نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده و توسعه میادین جدید است.

تمرکز بر ظرفیت‌های مغفول در میادین خشکی

بخش مهمی از برنامه جدید وزارت نفت بر افزایش تولید از میادین خشکی متمرکز شده است؛ میادینی که اگرچه در مقایسه با پارس جنوبی سهم کمتری در تولید کل گاز کشور دارند، اما در بسیاری از موارد هنوز ظرفیت‌هایی برای افزایش تولید در آن‌ها وجود دارد. میدان‌هایی در مناطق مرکزی ایران، غرب کشور و برخی مناطق جنوبی در سال‌های گذشته به‌دلیل محدودیت سرمایه‌گذاری یا تمرکز اصلی بر پارس جنوبی کمتر مورد توجه توسعه‌ای قرار گرفته بودند.

طرح ضربتی افزایش تولید گاز تلاش دارد با استفاده از اقداماتی مانند حفاری چاه‌های جدید، تعمیر و تکمیل چاه‌های موجود، بهینه‌سازی تأسیسات فرآورش و استفاده از فناوری‌های افزایش برداشت، تولید گاز از این میادین را در مدت زمان کوتاه‌تری افزایش دهد. به گفته مسئولان، هدف این است که از ظرفیت‌های موجود بدون نیاز به پروژه‌های زمان‌بر توسعه‌ای بیشترین بهره‌برداری صورت گیرد.

شرکت نفت مناطق مرکزی ایران که مدیریت بخش عمده‌ای از میادین خشکی را بر عهده دارد، نقش اصلی در اجرای این برنامه خواهد داشت. این شرکت مسئول بهره‌برداری از چندین میدان گازی مهم در استان‌های فارس، ایلام، خراسان و مناطق مرکزی کشور است. افزایش تولید در این میادین می‌تواند بخشی از کمبود گاز در شبکه سراسری را جبران کند و فشار بر میدان‌های بزرگ دریایی را کاهش دهد.

از نگاه کارشناسان، یکی از مزیت‌های تمرکز بر میادین خشکی این است که توسعه آن‌ها معمولاً سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر از پروژه‌های فراساحلی انجام می‌شود. زیرساخت‌های انتقال در بسیاری از این مناطق از قبل وجود دارد و عملیات حفاری نیز نسبت به دریا پیچیدگی کمتری دارد. به همین دلیل، در شرایطی که کشور نیاز فوری به افزایش عرضه گاز دارد، استفاده از ظرفیت میادین خشکی می‌تواند به‌عنوان یک راهکار عملی در کوتاه‌مدت مطرح باشد.

جمع‌آوری گازهای همراه؛ منبعی پنهان برای افزایش عرضه

در کنار افزایش تولید از میادین گازی، یکی دیگر از محورهای مهم برنامه‌های وزارت نفت، جمع‌آوری گازهای همراه نفت است. این گازها که هنگام استخراج نفت تولید می‌شوند، در بسیاری از میدان‌ها به‌دلیل نبود زیرساخت لازم سوزانده می‌شوند؛ پدیده‌ای که به «مشعل‌سوزی» یا فلرینگ معروف است.

بر اساس اعلام وزارت نفت، در حال حاضر حدود ۳۰ قرارداد برای اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه در کشور در حال اجراست و پنج طرح از این مجموعه در آستانه بهره‌برداری قرار دارد. اجرای این پروژه‌ها می‌تواند علاوه بر کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی، منابع قابل توجهی از گاز را به شبکه تولید کشور اضافه کند.

برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد حجم گازهای همراهی که در برخی میدان‌های نفتی ایران سوزانده می‌شود، در صورت جمع‌آوری و فرآورش می‌تواند به یکی از منابع مهم تأمین خوراک صنایع یا تزریق به شبکه گاز تبدیل شود. در بسیاری از کشورها، جمع‌آوری این گازها نه‌تنها یک الزام زیست‌محیطی محسوب می‌شود بلکه به‌عنوان بخشی از اقتصاد انرژی مورد توجه قرار دارد.

در سال‌های اخیر تلاش شده است با جذب سرمایه بخش خصوصی و طراحی مدل‌های قراردادی جدید، سرعت اجرای این پروژه‌ها افزایش یابد. مشارکت شرکت‌های خصوصی در ساخت تأسیسات جمع‌آوری، خطوط انتقال و واحدهای فرآورش می‌تواند روند بهره‌برداری از این منابع را تسریع کند. به همین دلیل، برخی تحلیلگران معتقدند اگر پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه به‌طور کامل اجرا شود، می‌تواند یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای افزایش عرضه گاز در کشور باشد.

چالش ناترازی گاز و ضرورت سرمایه‌گذاری بلندمدت

با وجود اجرای طرح‌های ضربتی برای افزایش تولید، بسیاری از کارشناسان تأکید می‌کنند که مسئله ناترازی گاز در ایران تنها با اقدامات کوتاه‌مدت حل نخواهد شد. مصرف گاز در ایران طی دو دهه گذشته رشد قابل توجهی داشته و این سوخت به ستون اصلی تأمین انرژی در بخش‌های مختلف تبدیل شده است؛ از گرمایش خانگی گرفته تا تولید برق و فعالیت صنایع.

در فصل زمستان، سهم بالای مصرف خانگی باعث می‌شود بخش‌های صنعتی و نیروگاهی با محدودیت گاز روبه‌رو شوند. این مسئله در برخی موارد به کاهش تولید صنعتی یا استفاده از سوخت‌های جایگزین مانند نفت کوره و گازوئیل منجر شده است. بنابراین، افزایش تولید گاز تنها یکی از اجزای حل این چالش محسوب می‌شود.

کارشناسان معتقدند برای مدیریت پایدار بازار گاز، مجموعه‌ای از اقدامات باید به‌طور همزمان دنبال شود؛ از جمله توسعه میادین جدید، استفاده از فناوری‌های افزایش برداشت در میدان‌های قدیمی، کاهش تلفات شبکه انتقال و توزیع، و همچنین بهینه‌سازی مصرف در بخش‌های خانگی و صنعتی.

یکی از نگرانی‌های مهم در سال‌های اخیر، افت تدریجی فشار در برخی میدان‌های بزرگ گازی از جمله پارس جنوبی است. این میدان که بزرگ‌ترین منبع تولید گاز ایران محسوب می‌شود، در سال‌های آینده برای حفظ سطح تولید به پروژه‌های پیچیده تقویت فشار و سرمایه‌گذاری‌های سنگین نیاز خواهد داشت. در چنین شرایطی، افزایش تولید از میادین دیگر و استفاده از منابعی مانند گازهای همراه می‌تواند به‌عنوان راهکاری مکمل برای حفظ تعادل عرضه و تقاضا عمل کند.

در مجموع، برنامه‌های اعلام‌شده از سوی وزارت نفت نشان می‌دهد سیاست‌گذاران انرژی در تلاش‌اند با ترکیبی از اقدامات فوری و پروژه‌های توسعه‌ای، فشار ناترازی گاز را کاهش دهند. موفقیت این برنامه‌ها تا حد زیادی به سرعت اجرای پروژه‌ها، جذب سرمایه و توانایی صنعت نفت در بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود بستگی خواهد داشت. اگرچه طرح ضربتی افزایش تولید گاز از میادین خشکی می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از کمبود عرضه را جبران کند، اما آینده بازار گاز ایران همچنان به تصمیمات راهبردی و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در این صنعت وابسته خواهد بود.