نشان ملی «پارسی‌جان»، حرکتی جریان‌ساز برای حراست از زبان فارسی

به گزارش خبرنگار مهر، آئین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان»، چهارشنبه، ۲۹بهمن با حضور میلاد عرفان‌پور، فریبا یوسفی، ناصر فیض، بهزاد دانشگر، محمدکاظم کاظمی، محمدمهدی سیار، هادی مقدم دوست و عباس حسین‌نژاد در سالن سلمان هراتی حوزه هنری برگزار شد.

میلاد عرفان‌پور، شاعر، در آیین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان» با قدردانی از برگزیدگان این دوره گفت: خوشحالیم که نشان ملی «پارسی‌جان» پس از چند ماه برگزاری، به‌عنوان نشانی مردمی و جریان‌ساز در مسیر حمایت اصولی از پاسداران زبان فارسی شناخته شده است؛ به‌گونه‌ای که امروز بسیاری از افراد، نهادها و مؤسسات تمایل دارند این نشان را دریافت کنند. این اعتبار حاصل تلاش اعضای شورای علمی، دفتر پاسداشت زبان فارسی حوزه هنری و در رأس آن ناصر فیض و همه همراهان رسانه‌ای این جریان است.

وی افزود: هدف ما ایجاد فضایی نو برای حراست از زبان فارسی است؛ زبانی که هویت و جان ماست و با آن زندگی می‌کنیم. این مراسم که معمولاً در میانه هر ماه برگزار می‌شود، به دلیل هم‌زمانی با دهه فجر با چند روز وقفه برگزار شد، اما با همان استمرار و جدیت ادامه دارد.

عرفان‌پور درباره برگزیدگان این دوره گفت: در این ماه از مؤسسه «شهرستان ادب» به مدیریت استاد علی‌محمد مؤدب تقدیر می‌شود که سال‌ها در حوزه شعر، داستان و دیگر عرصه‌های ادبی نقش‌آفرین بوده است. همچنین از حسین قرایی که از سال‌های دور با دغدغه‌مندی در مسیر تقویت زبان و شعر فارسی تلاش کرده و امروز نیز خدمتگزار این عرصه است، تجلیل می‌کنیم. مجموعه معاونت فرهنگی مترو تهران نیز به دلیل نوآوری‌ها و اقدامات خلاقانه در پاسداشت زبان فارسی مورد تقدیر قرار می‌گیرد؛ چرا که هر حرکت خلاقانه‌ای در مسیر احیای زبان فارسی از نگاه حوزه هنری پنهان نمی‌ماند.

وی در پایان توضیح داد: نشان «سرو سیمین» هر ماه به سه فرد یا مجموعه اهدا می‌شود و «سرو زرین» به‌عنوان نشان سالانه، از میان دریافت‌کنندگان سرو سیمین و به انتخاب شورای علمی اهدا خواهد شد. برگزیده نهایی سال نیز در پایان امسال یا ابتدای سال آینده معرفی می‌شود.

زیبایی‌های زبان فارسی باید دیده و تقدیر شود

ناصر فیض، شاعر، در آیین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان» با اشاره به اهمیت پاسداشت زبان فارسی گفت: همراهی دوستان در این رویداد، حمایت از مسئله‌ای است که می‌تواند دغدغه مشترک همه ما باشد؛ موضوعی مرتبط با زبان و هویت ما که در جهان با آن شناخته می‌شویم. زبان فارسی از کهن‌ترین زبان‌های جهان است و ما فردوسی را داریم؛ شاعری که آثارش هنوز برای فارسی‌زبانان قابل فهم است و این نشان‌دهنده اقتدار و تداوم این زبان است.

وی افزود: حوزه هنری از ابتدای تأسیس گرایش ویژه‌ای به شعر و ادبیات داشته و همواره تلاش کرده ادبیات را در اختیار مخاطبان قرار دهد. از همین رو احساس شد لازم است مجموعه‌ای در دل حوزه هنری شکل بگیرد که به‌طور اختصاصی به پاسداشت زبان فارسی بپردازد.

فیض ادامه داد: در مسیر اجرای این ایده، رویکرد ما این بود که در عرصه‌های مختلف، از جمله سینما، به زبان و ادبیات آثار توجه کنیم. وقتی فیلمی می‌بینیم که از ظرفیت‌های زبان فارسی به‌درستی بهره برده، سعی می‌کنیم آن را مورد تقدیر قرار دهیم. به‌تدریج متوجه شدیم این دغدغه می‌تواند در حوزه‌های دیگر نیز وجود داشته باشد؛ چه در میان هنرمندان، چه در میان مسئولان و حتی افرادی که به‌صورت فردی برای اعتلای زبان فارسی تلاش کرده‌اند.

او تصریح کرد: یکی از شروط ما این است که این تقدیر شامل افرادی شود که پاسداشت زبان فارسی جزو وظایف رسمی و ذاتی‌شان نبوده، اما با دغدغه شخصی برای آن تلاش کرده‌اند؛ چرا که هدف ما برجسته‌کردن کوشش‌های داوطلبانه در مسیر معرفی زیبایی‌های زبان فارسی است.

این شاعر در پایان گفت: قرار است در این مراسم‌ها، هر ماه از سه شخصیت یا مجموعه‌ای که در این زمینه فعالیت مؤثر داشته‌اند با اهدای لوح و نشان «سرو سیمین» تقدیر شود. امروز نیز چهارمین دوره از این جایزه ماهانه برگزار می‌شود.

ادبیات یکی از مهم‌ترین ابزارهای دفاع از هویت زبانی است

محمدکاظم کاظمی، شاعر، در سخنانی با اشاره به وضعیت زبان فارسی در افغانستان گفت: جایگاه تاریخی و دیرین زبان فارسی بر کسی پوشیده نیست، اما در حدود یک قرن اخیر، این زبان در افغانستان با نامهربانی‌ها و حتی سیاست‌های فارسی‌ستیزانه روبه‌رو بوده است. در دوره‌های مختلف حاکمیتی، یا رویکردی آشکارا ضد فارسی وجود داشته یا دست‌کم بی‌مهری نسبت به این زبان دیده شده و این روند تا امروز نیز ادامه دارد.

وی افزود: در کنار این فشارها، نوعی پیشروی قومی، تخلیه تدریجی برخی مناطق از فارسی‌زبانان و حتی آنچه می‌توان «نسل‌کشی نرم» نامید، مشاهده می‌شود. با این حال، در برابر این جریان، مقاومت فرهنگی جدی از سوی اهالی زبان و ادب شکل گرفته است.

کاظمی با اشاره به تجربه‌های تاریخی گفت: روزگاری حتی مغولان در این سرزمین فارسی‌زبان شدند، اما این اتفاق به همت ادبا، دانشمندان و حاکمان حامی زبان فارسی رخ داد؛ چهره‌هایی چون جوینی، حافظ، سعدی و حکومت‌هایی چون تیموریان و صفویان. این نشان می‌دهد که پشتیبانی فرهنگی و سیاسی تا چه اندازه در تداوم یک زبان مؤثر است.

او با تأکید بر اینکه امروز نیز یک «جنگ فرهنگی» در جریان است، تصریح کرد: در افغانستان، ادبیات یکی از مهم‌ترین ابزارهای دفاع از هویت زبانی است. همان‌گونه که احمدشاه مسعود گفته بود عملیات نظامی ما برای پاسداشت ادبیات ماست، امروز نیز ادبیات در خط مقدم این مقاومت قرار دارد. از همین رو انتظار می‌رود نهادهایی چون حوزه هنری، صدا و سیما و مراکز فرهنگی ایران، در تقویت و حمایت از ادبیات فارسی افغانستان همدل و همراه باشند؛ چرا که حمایت از هر شاعر و نویسنده افغانستانی، در واقع حمایت از هویت مشترک زبانی ماست.

کاظمی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع «فارسی» و «دری» اشاره کرد و گفت: جداسازی ذهنی این دو عنوان، آسیب بزرگی به پیکره زبان فارسی وارد کرده است. در افغانستان، سال‌هاست تلاش می‌شود نام «فارسی» از این زبان حذف و صرفاً عنوان «دری» جایگزین شود، در حالی که این دو، یک زبان واحدند. حتی جداسازی صفحات فارسی و دری در برخی رسانه‌ها با اعتراض فرهنگیان افغانستان روبه‌رو شده است.

وی تأکید کرد: لازم نیست هنگام اشاره به زبان فارسی در افغانستان، آن را جداگانه «دری» بنامیم؛ ما یک زبان مشترک داریم که در متون کهن و معاصر، هم در ایران و هم در افغانستان، با عنوان فارسی شناخته شده است.

زبان فارسی عمود خیمه هویت ماست

حسین قرایی، شاعر، در آیین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان» با اشاره به دغدغه‌های خود درباره زبان فارسی گفت: هر آنچه در این سال‌ها برای زبان فارسی انجام داده‌ام، متأثر از نگاه و اندیشه دو چهره اثرگذار بوده است؛ مقام معظم رهبری که همواره به شعر و ادبیات توجه ویژه داشته‌اند و دکتر قیصر امین‌پور که برای نسل ما الگویی جدی در عرصه شعر و معلمی ادبیات بود.

وی افزود: از سال‌های نوجوانی و دوران معلمی در پیشوا، تلاش کردم زبان فارسی و شعر را به نسل جوان نزدیک کنم؛ حتی شاعران و نویسندگان را به کلاس‌های درس می‌بردم تا دانش‌آموزان از نزدیک با این چهره‌ها آشنا شوند. این مسیر بعدها در فعالیت‌های رسانه‌ای و فرهنگی نیز ادامه پیدا کرد و کوشیدیم با برگزاری بزرگداشت‌ها و برنامه‌های منسجم، به معرفی و تکریم شاعران معاصر بپردازیم.

قرایی با تأکید بر اینکه پاسداشت چهره‌هایی چون محمدکاظم کاظمی، قیصر امین‌پور و دیگر شاعران برجسته، در واقع پاسداشت زبان فارسی است، اظهار داشت: زبان فارسی عمود خیمه هویت ماست و اگر قله‌های شعر معاصر به‌درستی معرفی نشوند، در حق این زبان کوتاهی کرده‌ایم. باید برای بزرگان ادبیات، از فردوسی و مولوی و حافظ تا شاعران معاصر، مستندها، آثار مکتوب و تولیدات رسانه‌ای بیشتری فراهم شود تا جایگاه آنان و در نتیجه جایگاه زبان فارسی تقویت شود.

وی در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد گفت: هنوز کارهای بسیاری در این مسیر باقی مانده و لازم است همه نهادها و فعالان فرهنگی با هم‌افزایی بیشتر، برای اعتلای زبان فارسی تلاش کنند.

ورود شعر فارسی به ایستگاه‌های مترو

مصطفی موسی‌پسند، سرپرست معاونت امور فرهنگی و اجتماعی شرکت بهره‌برداری مترو و حومه تهران، در سخنانی با اشاره به برنامه‌های این معاونت در حوزه زبان فارسی گفت: حدود یک‌سال‌ونیم است که در معاونت، «نظام محتوای ده‌گانه» تعریف کرده‌ایم که یکی از محورهای اصلی آن، زبان فارسی و کتاب است. در این چارچوب تلاش کرده‌ایم اقدامات متنوعی را طراحی و اجرا کنیم.

وی افزود: در حوزه معرفی مفاخر، تولید مجموعه تیزرهایی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نوین مانند هوش مصنوعی را در دستور کار قرار دادیم؛ آثاری درباره سعدی، فردوسی و مولانا که بخشی از آن منتشر شده و بخشی دیگر در نوبت انتشار است. همچنین مجموعه‌ای چندقسمتی با عنوان «مشاهیر در مترو» تولید شده است. در حال حاضر حدود ۴۰ ایستگاه شخصیت‌محور در مترو داریم که به نام شاعران و مفاخر مزین شده‌اند و طراحی و نصب پرتره این شخصیت‌ها نیز در حال انجام است.

موسی‌پسند با اشاره به اقدامات خلاقانه در حوزه هویت‌بخشی فرهنگی گفت: در بخش اکران‌های خلاق، تلاش کرده‌ایم زبان و شعر فارسی را به فضای روزمره مردم وارد کنیم؛ برای نمونه در قالب پیام‌هایی مانند «به‌جای این جمله، این بیت حافظ را بگوییم» یا «دلتنگی را با شعر بیان کنیم» که بازخوردهای خوبی هم داشته است.

وی ادامه داد: در حوزه ادبیات داستانی نیز امسال برای نخستین‌بار «جایزه داستان مترو» را راه‌اندازی کردیم. حجم آثار رسیده به این رویداد قابل توجه بود و حتی با میزان مشارکت در برخی رویدادهای شهری برابری می‌کرد. این استقبال نشان داد که مردم آمادگی مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی مرتبط با فضاهای شهری را دارند.

سرپرست معاونت امور فرهنگی و اجتماعی با اشاره به طرح «بازی شاعرانه با نام ایستگاه‌ها» اظهار کرد: در فاز نخست، برای ۲۵ ایستگاه مترو اشعاری از شاعران کلاسیک مانند حافظ، مولوی و خیام انتخاب شده و طراحی تابلوهای جدید در حال اجراست. در فاز دوم نیز سراغ شعر معاصر خواهیم رفت. هدف ما این است که نام ایستگاه‌ها در بستر یک بیت یا عبارت شاعرانه معنا پیدا کند و مسافران درگیر یک مواجهه روزمره اما هنرمندانه با شعر شوند.

وی در پایان از برنامه‌ریزی برای اجرای پروژه‌های جدید، از جمله فضاسازی فرهنگی در ایستگاه میدان کتاب همزمان با نمایشگاه کتاب خبر داد و تأکید کرد: از هرگونه نقد و پیشنهاد برای ارتقای این طرح‌ها استقبال می‌کنیم و امیدواریم با همکاری نهادهای فرهنگی، گام‌های مؤثرتری در مسیر پاسداشت زبان فارسی برداریم.

زبان فارسی نیازمند رسیدگی روزانه و تداوم فرهنگی است

عباس حسین‌نژاد، نویسنده، در آئین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان» با تأکید بر اهمیت تداوم برنامه‌های فرهنگی گفت: یکی از مهم‌ترین اقدامات در حوزه فرهنگ، استمرار و پیگیری برنامه‌هاست. خوشبختانه برگزاری برنامه «فارسی‌جان» در سطح ملی، نشان‌دهنده توجه جدی حوزه هنری به زبان فارسی است و برای من بسیار خوشحال‌کننده است.

او ادامه داد: این درخت فرهنگی نیاز به رسیدگی روزانه دارد و باید هر روز به آن توجه شود. حتی در خیابان‌ها کودکانی دیده می‌شوند که متونی ۶۰۰ ساله را می‌فروشند و مردم با آن‌ها زندگی می‌کنند. سعدی و حافظ همچنان در متن زندگی ما جریان دارند و این افتخاری بزرگ است که باید بیش از پیش تقویت شود.

حسین‌نژاد با اشاره به نقش قشر جوان در حفظ زبان فارسی افزود: اعتنای جوانان به زبان مادری باید افزایش یابد و اگر توسعه زبان فارسی در شبکه‌های اجتماعی جدی‌تر دنبال شود، می‌توانیم شاهد اتفاقات مؤثرتر و گسترده‌تری باشیم.

شناسایی فعالان زبان فارسی نیازمند همت همگانی است

هادی مقدم‌دوست، فیلمنامه‌نویس، در آئین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان» با تأکید بر اهمیت شناسایی فعالان زبان فارسی گفت: در طول چهار دوره گذشته، جوایز سرو سیمین تنوع و جذابیت زیادی داشته و هر تجلیل خود باعث ایجاد انگیزه می‌شود. امیدوارم همه به شناسایی و معرفی افرادی که برای زبان فارسی تلاش می‌کنند کمک کنند تا مصادیق بیشتری از فعالیت‌های ارزشمند ثبت و دیده شود.

او افزود: هر بیت، هر مصرع و هر اقدام مؤثر در این زمینه می‌تواند به‌عنوان شاهدی مستند و الهام‌بخش برای دیگران مورد استفاده قرار گیرد. تلاش‌ها و سازوکارهای پیشنهادی اگر عمیق‌تر دنبال شوند، می‌توانند کمک کنند تا این برنامه هرچه مؤثرتر و گسترده‌تر شود.

حمایت از خالقان زبان فارسی، شرط ماندگاری هویت ملی است

علی محمد مودب، مدیر مسئول انتشارات شهرستان ادب در آئین اعطای سرو سیمین «پارسی‌جان» با اشاره به فعالیت‌های ادبی و آموزشی این مجموعه گفت: در سال‌های آغازین فعالیت خود، تلاش کردیم خلأهای موجود در حوزه پرورش استعدادهای ادبی و تعامل با چهره‌های شاخص را شناسایی کنیم و با برنامه‌ریزی مستمر، دوره‌های آموزشی و پروژه‌های مختلفی را طراحی کردیم.

وی با اشاره به طرح‌های اجراشده در این حوزه افزود: برای نخستین بار دوره مدرسه رمان به شکل نهادی شکل گرفت و بیش از هزار جوان طی این سال‌ها از حضور بزرگان ادبی بهره‌مند شدند. سپس این طرح‌ها در موسسات دیگر نیز پیاده شد و به تدریج گسترده‌تر شد.

مودب تأکید کرد که حفظ و تداوم زبان فارسی نیازمند حمایت جدی نهادهای اصلی کشور است: زبان فارسی هویتی است که وابسته به خلاقیت و فعالیت نویسندگان و شاعران است و نمی‌توان آن را صرفاً به سلیقه بازار سپرد. متأسفانه در طول تاریخ ادبیات ایران، هیچ نهادی حمایت جدی از نویسندگان تراز اول کشور نکرده است.

وی با اشاره به اهمیت حمایت از نویسندگان و شاعران فارسی‌زبان خارج از ایران، به ویژه افغانستان، افزود: در شرایط کنونی بسیاری از خالقان زبان فارسی در افغانستان مجبور به مهاجرت شده‌اند و برخی به زبان‌های دیگر می‌نویسند. اگر واقعاً به زبان فارسی اهمیت می‌دهیم، باید این افراد را در تولید آثار خلاقانه خود حمایت کنیم.

مودب در پایان خاطرنشان کرد: زبان فارسی و هویت ملی ما تنها زمانی پایدار خواهد بود که خالقان آن از احترام، حمایت و امکانات لازم برخوردار باشند و نهادهای فرهنگی و اداری کشور برای حفظ این سرمایه بزرگ فرهنگی مسئولیت جدی بپذیرند.