علت تغییر ناگهانی بارش‌ها چیست؟؛ تابستانی گرم‌تر از نرمال در راه است

احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور در گفتگو با خبرنگار مهر درباره تفاوت میزان بارندگی در سال آبی جاری نسبت به سال‌های اخیر، اظهار کرد: برخی سال‌ها بارندگی در محدوده نرمال قرار دارد، برخی سال‌ها کمتر از نرمال و همراه با خشکسالی است و در برخی سال‌ها نیز که کمتر رخ می‌دهد، میزان بارش‌ها بیش از حد نرمال ثبت می‌شود.

وی افزود: تغییر اقلیم و گرمایش جهانی موجب شده است که طی یک تا دو دهه اخیر، تعداد دوره‌های خشکسالی در کشور نسبت به گذشته افزایش یابد و میانگین بارش کشور نیز روندی کاهشی داشته باشد. البته این موضوع به معنای خشک بودن تمامی سال‌ها نیست، زیرا بارندگی همواره دارای نوسان است و ممکن است در برخی سال‌ها شرایط بارشی مطلوب و مناسبی را تجربه کنیم.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی بیان کرد: همه مناطق کشور شرایط یکسانی ندارند. علاوه بر تغییرات بین‌سالی، با تغییرات منطقه‌ای نیز مواجه هستیم. به عنوان مثال، در سال جاری در مناطق غرب، شمال‌غرب و جنوب‌غرب کشور، میزان بارندگی در محدوده نرمال تا بیش از نرمال بوده است، در حالی که این مناطق سال گذشته شرایط نامناسبی را تجربه کردند.

وی ادامه داد: در مقابل، مناطق فلات مرکزی کشور نسبت به سال گذشته بارش کمتری دریافت کرده‌اند و همچنان با پدیده خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کنند. بنابراین، هم تغییرات مکانی و هم تغییرات زمانی در الگوی بارش مشاهده می‌شود و این موضوع بخشی از ماهیت طبیعی بارندگی است.

علت تغییر ناگهانی بارش‌ها چیست؟

وظیفه درباره دلایل تغییر وضعیت بارش‌ها نسبت به سال گذشته گفت: بخشی از این تغییرات به پدیده‌های بزرگ‌مقیاس اقلیمی مرتبط است. به عنوان نمونه، سال گذشته تحت تأثیر شرایط «لانینا» قرار داشتیم و به تدریج شرایط اقلیمی تغییر کرد. در کنار آن، شاخص‌های متعدد دیگری نیز بر وضعیت بارش اثرگذار هستند.

وی تصریح کرد: مسیر عبور سامانه‌های جوی از حوزه مدیترانه و همچنین شاخص‌هایی که شرایط حاکم بر پهنه‌های منطقه‌ای را توصیف می‌کنند، از جمله عوامل مؤثر بر میزان و پراکنش بارش‌ها به شمار می‌روند. به همین دلیل نمی‌توان برای تغییرات بارندگی یک دلیل مشخص و واحد ارائه کرد، زیرا این موضوع از پیچیدگی‌های زیادی برخوردار است.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور عنوان کرد: مجموعه‌ای از سامانه‌ها و عوامل در مقیاس‌های بزرگ و کوچک در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و در نهایت موجب شکل‌گیری پدیده‌های طبیعی نظیر بارش، دما و سایر رخدادهای جوی می‌شوند. این فرآیندها تحت کنترل انسان نیستند و سامانه اقلیم به طور طبیعی چنین تغییراتی را ایجاد می‌کند.

وی تاکید کرد: روند گرمایش جهانی در بسیاری از مناطق جهان باعث کاهش بارندگی و ایجاد تغییرات معنادار در الگوهای بارش شده است. منطقه خاورمیانه نیز از این قاعده مستثنی نیست و بررسی‌ها نشان می‌دهد روند کاهش بارندگی در اغلب کشورهای این منطقه مشاهده می‌شود.

بارش‌های موسمی جنوب شرق امسال ضعیف‌تر خواهد بود

این مقام مسئول سازمان هواشناسی درباره وضعیت بارش‌ها و شرایط جوی ماه‌های پیش‌رو افزود: عملاً زمان بارش‌ها در کشور به پایان رسیده و به تدریج وارد فصل تابستان می‌شویم. با نزدیک شدن به نیمه دوم خرداد، شرایط تابستانی در بخش عمده کشور حاکم خواهد شد و به دنبال افزایش دما، استفاده از وسایل سرمایشی و مصرف برق نیز به شکل قابل توجهی افزایش می‌یابد.

وی اظهار کرد: در اغلب مناطق کشور به‌ویژه در جنوب رشته‌کوه البرز، وقوع بارش‌ها در فصل تابستان بسیار محدود است و بارندگی‌ها عمدتاً به نوار شمالی کشور، سواحل دریای خزر، مناطق شمالی آذربایجان‌ها، اردبیل و تا حدودی نوار شمالی خراسان محدود می‌شود. در سایر نقاط کشور نیز بارش مؤثری رخ نمی‌دهد و تنها ممکن است در برخی مناطق شاهد رگبارهای پراکنده، رعدوبرق و بارش‌های کوتاه‌مدت در ساعات بعدازظهر و شب باشیم.

وظیفه ادامه داد: در جنوب سیستان و بلوچستان، شرق هرمزگان و جنوب کرمان شرایط متفاوتی حاکم است، زیرا این مناطق در فصل تابستان تحت تأثیر بارش‌های موسمی قرار می‌گیرند که معمولاً از نیمه تیرماه آغاز می‌شود. با این حال، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که امسال این مناطق نسبت به شرایط معمول با بارش‌های کمتری مواجه خواهند شد.

وی تصریح کرد: انتظار داریم جنوب شرق کشور در تابستان امسال شرایطی خشک‌تر و کم‌بارش‌تر را تجربه کند. همچنین به دلیل کاهش پوشش ابر، دمای هوا نیز در این مناطق بالاتر از حد معمول خواهد بود و به طور کلی تابستانی گرم‌تر و خشک‌تر برای این نواحی پیش‌بینی می‌شود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی گفت: درباره وضعیت بارش‌های فصل پاییز هنوز نمی‌توان با قطعیت اظهارنظر کرد، زیرا عوامل و متغیرهای متعددی بر شرایط اقلیمی اثرگذار هستند که در حال حاضر امکان پیش‌بینی دقیق آن‌ها وجود ندارد و باید زمان بیشتری سپری شود تا بتوان ارزیابی مطمئن‌تری ارائه کرد.

وظیفه تاکید کرد: بر اساس وضعیت فعلی و تغییرات فازهای گرم و سرد در اقیانوس‌های آرام و هند، این احتمال وجود دارد که فصل پاییز به موقع آغاز شود و میزان بارش‌ها نیز بیش از نرمال باشد. البته این تنها یک احتمال نسبتاً قابل توجه است و نمی‌توان آن را به عنوان یک پیش‌بینی قطعی مطرح کرد.

شکسته شدن رکوردهای دمایی دور از انتظار نیست

وی یادآور شد: عوامل متعدد دیگری نیز در شکل‌گیری الگوی بارش پاییز و نیمه نخست زمستان نقش دارند که هنوز برای ارزیابی دقیق آن‌ها زود است. از این رو، هرچند انتظار بارش‌های مناسب در پاییز وجود دارد، اما همچنان عدم قطعیت در این پیش‌بینی‌ها مطرح است و احتمال تغییر شرایط نیز وجود دارد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با اشاره به وضعیت دمایی کشور در ماه‌های آینده بیان کرد: تابستان در اقلیم ایران به طور طبیعی فصل خشکی محسوب می‌شود و انتظار داریم دمای هوا در تابستان امسال نیز بالاتر از حد نرمال باشد، به‌ویژه در استان‌های جنوبی و جنوب شرقی کشور.

وی گفت: هر منطقه دارای میانگین دمای خاص خود است و نمی‌توان یک عدد مشخص را برای کل کشور در نظر گرفت. به عنوان مثال، دمای هوا در اهواز ممکن است به ۵۳ یا ۵۴ درجه سانتی‌گراد برسد، در حالی که در تهران بیشینه دما می‌تواند به حدود ۴۲ درجه سانتی‌گراد افزایش یابد.

این مقام مسئول سازمان هواشناسی ادامه داد: شکسته شدن رکوردهای دمایی نیز دور از انتظار نیست، اما چنین پیش‌بینی‌هایی تنها در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت و از طریق پیش‌بینی‌های روزانه امکان‌پذیر است و از هم‌اکنون نمی‌توان با اطمینان درباره ثبت رکوردهای جدید دمایی اظهارنظر کرد.

وظیفه در پایان خاطرنشان کرد: آنچه در شرایط فعلی می‌توان با اطمینان بیشتری مطرح کرد، احتمال وقوع تابستانی گرم‌تر از معمول در بخش‌های مختلف کشور است.