دامداری ایلام؛ میراثی در آستانه فرسایش زیر سایه خشکسالی

خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها: استان ایلام با برخورداری از مراتع طبیعی گسترده، اقلیم کوهستانی و حضور دامداران سنتی، زمینه‌ای مناسب برای توسعه دامداری فراهم کرده؛ چرا که در بسیاری از روستاها و مناطق عشایری دامداری نه‌تنها منبع اصلی تأمین معاش خانوارها به شمار می‌رود، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و سبک زندگی مردم این مناطق را نیز شکل داده و پیوندی عمیق میان زیست‌بوم طبیعی و فعالیت‌های دامی ایجاد کرده که در صورت بهره‌برداری اصولی می‌تواند به مزیتی پایدار برای استان تبدیل شود.

با این حال خشکسالی‌های پیاپی و کاهش محسوس منابع آبی طی سال‌های اخیر فشار زیادی بر دامداران وارد کرده و تأمین علوفه و آب مورد نیاز دام‌ها را با دشواری‌های جدی مواجه ساخته است؛ به‌گونه‌ای که هزینه‌های تولید به‌طور چشمگیری افزایش یافته و ادامه فعالیت برای بسیاری از بهره‌برداران سخت و گاه ناممکن شده و این شرایط ناپایدار موجب شده برخی دامداران ناگزیر به کاهش تعداد دام یا حتی ترک کامل این فعالیت شوند.

باید گفت، تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه داشته باشد، از جمله کاهش تولیدات دامی، اختلال در زنجیره تأمین، مهاجرت روستاییان به شهرها و تضعیف امنیت غذایی در سطح منطقه‌ای و ملی که در نهایت به فرسایش سرمایه‌های انسانی و طبیعی استان منجر می‌شود و فرصت‌های توسعه پایدار را به‌شدت محدود می‌سازد.

برای حفظ این ظرفیت ارزشمند و جلوگیری از آسیب‌های بیشتر ضروری است که سیاست‌های حمایتی هدفمند در دستور کار قرار گیرد که از این اقدامات می‌توان به تأمین علوفه یارانه‌ای، توسعه زیرساخت‌های آبرسانی به مراتع، ارائه تسهیلات کم‌بهره به دامداران و حمایت از زنجیره‌های فرآوری و بازاریابی محصولات دامی اشاره کرد که می‌تواند نقش مؤثری در پایداری این بخش ایفا کند؛ همچنین آموزش‌های فنی و ترویجی برای ارتقای بهره‌وری و سازگاری با شرایط اقلیمی جدید به‌ویژه در میان دامداران سنتی از اهمیت بالایی برخوردار است.

در صورت اجرای این اقدامات دامداری ایلام می‌تواند جایگاه خود را به‌عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه و اجتماعی منطقه تثبیت کند.

خشکسالی؛ تهدیدی جدی برای تاب‌آوری تولید در بخش کشاورزی و دامپروری

مدیر پشتیبانی امور دام در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تأثیرات گسترده خشکسالی بر بخش کشاورزی و دامپروری اظهار داشت: بخش کشاورزی بیش از سایر حوزه‌ها از خشکسالی آسیب می‌بیند و نخستین اثر آن روانی است، چرا که با بروز خشکسالی نهاده‌ها گران می‌شوند و در پی آن بیماری‌ها افزایش می‌یابد و این بیماری‌ها در سطح استان بیداد می‌کنند.

احمد محمدی با تأکید بر وابستگی شدید دامداران سنتی به مراتع افزود: در شرایط خشکسالی تأمین علوفه به چالش جدی تبدیل می‌شود و دامداران ناگزیر به تغذیه دستی روی می‌آورند که این امر هزینه تولید را به شدت افزایش می‌دهد.

وی ادامه داد: منابع آبی مورد استفاده دامداران نیز تحت تأثیر خشکسالی قرار می‌گیرند و برخی از این منابع خشک یا کم‌آب می‌شوند و دامداران مجبورند آب را با تانکر جابجا کنند که این نیز هزینه‌های مضاعفی را بر تولیدکننده تحمیل می‌کند.

محمدی با اشاره به افزایش قیمت نهاده‌ها در پی خشکسالی گفت: کمبود علوفه و گرانی آن از تبعات مستقیم این پدیده است و در چنین شرایطی سرمایه‌گذار نیز تمایلی به ورود به بخش‌های پرریسک کشاورزی و دامپروری ندارد، چرا که هزینه تولید بالا و بازدهی پایین است.

وی با ذکر مثالی افزود: برای تولید هر کیلو گوشت سفید حدود چهار هزار لیتر و برای هر کیلو گوشت قرمز حدود ۹ هزار لیتر آب مصرف می‌شود که این‌ها آب‌های پنهانی هستند و در ظاهر دیده نمی‌شوند، اما تمام فعالیت‌های کشاورزی و دامداری چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم از خشکسالی آسیب می‌بیند و این بخش را به شدت تحت فشار قرار می‌دهد.

محمدی در ادامه بر نقش بیمه در حمایت از تولیدکنندگان تأکید کرد و گفت: بیمه نباید به دنبال سود و تجارت باشد، بلکه باید خسارات وارده به دامداران را جبران کند تا کشاورز و دامدار بتوانند در چرخه تولید باقی بمانند.

وی افزود: تولیدکننده امروز دیگر صرفاً برای مصرف محلی تولید نمی‌کند، بلکه باید برای شهرستان، استان، کشور و حتی سطح ملی تولید کند و این نوع تولید که تجاری است، نیازمند الزاماتی چون تأمین به‌موقع نهاده‌ها، منابع آبی، دارو، بهداشت و سایر زیرساخت‌هاست که باید همزمان فراهم شوند تا تولیدکننده بتواند در برابر ناملایمات و چالش‌های بازار تاب‌آوری داشته باشد.

ایلام قطب دامداری و دامپروری در کشور است

مدیرکل امور عشایری استان ایلام در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: استان ایلام با داشتن ۱۱ درصد جمعیت عشایری، سالانه نزدیک به ۱۰۰ هزار تن تولیدات عشایری دارد که این میزان تولید، جایگاه استان را به‌عنوان یکی از قطب‌های اصلی دامپروری مولد کشور تثبیت کرده است.

فرشاد یاسمی افزود: عشایر ایلام با ۱۰ هزار خانوار، نقشی مهم در تأمین تولیدات دامی و فرآورده‌های لبنی دارند و ارزش اقتصادی این تولیدات سالانه به حدود ۷ هزار میلیارد تومان می‌رسد.

وی افزود: زندگی عشایر ایلام پیوندی عمیق با فرهنگ و اقتصاد محلی دارد. زنان عشایر ستون اصلی خانواده و چرخه تولید هستند؛ از دوشیدن شیر در سپیده‌دم گرفته تا تهیه کره محلی، روغن حیوانی، کشک، ماست، دوغ و پنیر، همه این محصولات با دسترنج آنان تولید می‌شود و بخش مهمی از اقتصاد خانوار و استان را شکل می‌دهد.

یاسمی ادامه داد: دشت‌های پهناور میمک در ۹۰ کیلومتری مرکز استان نمونه‌ای از زیستگاه عشایر کوچ‌رو است که با تلاش شبانه‌روزی خود، نه‌تنها معیشت خانواده را تأمین می‌کنند بلکه بخشی از امنیت غذایی کشور را نیز تضمین می‌کنند.

مدیرکل امور عشایری استان ایلام تأکید کرد: حمایت از عشایر و تأمین زیرساخت‌های لازم برای تولید، می‌تواند این ظرفیت ارزشمند را بیش از پیش در مسیر توسعه پایدار استان و کشور قرار دهد.

خشکسالی نه‌فقط یک بحران طبیعی، بلکه زنجیره‌ای از فشارهای روانی، اقتصادی و ساختاری بر دوش کشاورزان و دامداران است که تولید را از درون تهی می‌کند؛ از گرانی نهاده‌ها و کمبود علوفه گرفته تا فرسایش منابع آبی و فرار سرمایه‌گذار، همه نشان می‌دهند که بدون حمایت واقعی و غیرتجاری، به‌ویژه از سوی بیمه‌ها و تولیدکننده، دامداری دیگر توان ایستادگی در برابر ناملایمات بازار و اقلیم را نخواهد داشت.