لزوم آمادگی بیمارستان‌ها در مواجهه با ویروس‌ها

به گزارش خبرنگار مهر، هانتاویروس، سال‌ها است که در بسیاری از نقاط جهان شناخته شده و در برخی مناطق به‌ صورت بومی نیز وجود داشته است، اما در مواقعی که مواردی از ابتلا یا شیوع در یک منطقه یا محیط خاص گزارش می‌شود، توجه افکار عمومی و رسانه‌ها دوباره به این ویروس جلب می‌شود.

هانتاویروس عمدتاً از طریق جوندگان به‌ ویژه موش‌ها به انسان منتقل می‌شود و یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال، تماس غیرمستقیم با ادرار موش آلوده است.

داوود یادگاری رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های عفونی و گرمسیری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، گفت: بیماری هانتا معمولا یک تا هشت هفته بعد از تماس با ترشحات جوندگان، خصوصا موش، ایجاد می‌شود.

وی افزود: برخلاف تصورات معمول انتقال انسان به انسان در این بیماری بسیار نادر است.

یادگاری‌نیا ادامه داد: بیماری هانتا ویروس در ابتدا علامت‌هایی شبیه آنفلوانزا دارد که شامل تب، درد مفاصل، درد عضلانی، خستگی، لرز، تهوع و استفراغ است. در برخی ممکن است این ویروس موجب درد شکم هم شود.

وی با اشاره به شدت پیشرفت بیماری هانتا در برخی افراد، گفت: در برخی موارد بیماری بسیار شدید و پیش‌رونده می‌شود؛ به‌طوری که بیمار دچار تنگی نفس، سرفه، کمبود اکسیژن، نارسایی تنفسی و شوک می‌شود. این نوع فرم ریوی بیماری، نرخ مرگ‌ومیر بالایی دارد و گاهی تا ۴۰ درصد بیماران پس از ابتلا فوت می‌کنند.

یادگاری‌نیا به فرم دوم بیماری اشاره کرد و افزود: فرم دیگر، فرم کلیوی است که با علامت‌های اولیه تب، سردرد، کوفتگی، بی‌اشتهایی و خستگی شروع می‌شود، اما به‌طور ناگهانی با نشانه‌هایی مثل ادرار خونی، کاهش حجم ادرار و نارسایی کلیه همراه است. در واقع یک فرم خون‌ریزی‌دهنده ادراری است.

وی تاکید کرد: که اگرچه برخی بیماران علامت‌هایی کمتری دارند، اما به دلیل نرخ بالای مرگ‌ومیر این موضوع اهمیت جهانی دارد؛ هرچند اطمینان دادند که هانتا مانند کووید پتانسیل انتشار جهانی گسترده را نخواهد داشت.

مقایسه با بیماری ابولا و ضرورت ایزولاسیون

رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های عفونی و گرمسیری در ادامه به مقایسه هانتا و ابولا پرداخت و گفت: در حال حاضر ابولا یکی از مشکلات عمده جهان است که شباهت زیادی به هانتا ویروس دارد. اما تفاوت اصلی در این است که انتشار انسان به انسان در ابولا بسیار زیاد و خطر بالایی دارد، در حالی که در هانتا این انتقال بسیار نادر است.

وی با اشاره به اینکه علائم بالینی این دو بیماری بسیار شبیه به هم است، بر لزوم آمادگی مراکز بهداشت و بیمارستان‌ها در زمینه روش‌های ایزولاسیون تاکید کرد و افزود: مراکز درمانی و بیمارستان‌ها باید آمادگی داشته باشند که در صورت مواجهه با این ویروس‌ها، چگونه رفتار کنند تا از انتشار بیماری در سطح مراکز درمانی جلوگیری شود.

واکاوی اپیدمیولوژیک هانتاویروس

شهنام عرشی استاد بیماری‌های عفونی دانشگاه شهید بهشتی نیز به بررسی ابعاد پیچیده و جهانی ویروس هانتا پرداخت و با تحلیل دقیق ویژگی‌های این ویروس، مرزهای میان گونه‌های مختلف و خطرات بالقوه آن‌ها را برای سلامت عمومی تبیین کرد.

وی گفت: تاکنون بیش از ۴۰ گونه از هانتاویروس در سطح جهان شناسایی شده است.

عرشی، برای درک بهتر الگوی توزیع جغرافیایی، این گونه‌ها را به دو دسته اصلی گونه‌های دنیای قدیم، شامل ویروس‌های مستقر در قاره‌های آسیا و اروپا و گونه‌های دنیای جدید شامل ویروس‌های مستقر در قاره آمریکا تقسیم کرد.

آیا هانتا قابلیت پاندمی دارد

وی تاکید کرد: برخلاف ویروس‌های بسیار خطرناک مانند ابولا یا کووید ۱۹، گونه‌های هانتاویروس در دنیای قدیم (آسیا و اروپا) فاقد قابلیت انتقال از انسان به انسان هستند.

عرشی هشدار داد: در قاره آمریکا، گونه خاصی به نام «آنزس» (Andes) وجود دارد که رفتار متفاوتی دارد؛ این گونه می‌تواند از طریق مسیر تنفسی منتقل شود و بسیار کُشنده باشد.

وی اظهار کرد: منبع اصلی تهدید، جوندگان خصوصا موش‌ها هستند، انتقال بیماری عمدتا از طریق تماس مستقیم با ترشحات این حیوانات، از جمله ادرار، مدفوع و بزاق صورت می‌گیرد.

عرشی برای مقابله با این تهدید بیولوژیک، یک رویکرد دوگانه را پیشنهاد کرد و گفت: کنترل محیطی و اکولوژیک با تاکید بر ضرورت کنترل جمعیت جوندگان و قطع زنجیره اپیدمیولوژیک در محیط‌های انسانی برای جلوگیری از برخورد انسان با منبع ویروس و همچنین آمادگی کادر درمان و اهمیت به‌روزرسانی دانش پزشکان و پرسنل بهداشت در زمینه بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان و ویروس‌های نوپدید است تا در صورت مواجهه با کیس‌های مشکوک، واکنش درستی نشان دهند.

وی ادامه داد: اگرچه هانتاویروس به‌ ویژه در مناطق آسیایی پتانسیل ایجاد یک پاندمی جهانی مشابه کووید را ندارد، اما به دلیل ماهیت زئونوتیک و گونه‌های خاص آن، نیازمند نظارت دقیق اپیدمیولوژیک و آماده‌سازی مستمر کادر درمان است.

علامت‌های گوارشی بسیار شایع است

شبنم طهرانی متخصص بیماری های عفونی و فلوشیپ HIV/AIDS بالینی، با اشاره به اینکه تظاهرات ریوی هانتاویروس در مراحل اولیه تظاهرات سندرم ریوی با بسیاری از ویروس‌ها از جمله آنفلوانزا شباهت دارد، اظهار کرد: این بیماری با تب، بی‌حالی و درد عضلانی شروع می‌شود اما چند نکته بالینی و آزمایشگاهی ممکن است کمک کننده باشد.

وی افزود: در سندرم ریوی هانتاویروس، بر عکس آنفلوآنزا معمولا سرفه در شروع، آب ریزش بینی و گلو درد وجود ندارد ولی علامت‌های گوارشی غالب مثل درد شکم، تهوع و استفراغ در هانتا بسیار شایع است.

به گفته طهرانی، از همه موارد مهم‌تر در این بیماری سابقه تماس با جوندگان است که می‌تواند هانتا را مطرح کند ضمن اینکه در آزمایش CBC اگر پلاکت پایین، هماتوکریت بالا، لکوسیتوز و لنفوسیت آتیپیک وجود داشته باشد، باید HPS را بسیار جدی در نظر گرفت.

وی در توضیح اینکه در رادیوگرافی قفسه سینه در HPS در ابتدای بیماری ممکن است طبیعی باشد ادامه داد: اما در شرایطی ممکن است به سرعت شرایط تغییر ‌کند.به گفته وی مهم‌ترین نکته این است که بیمار ممکن است در عرض چند ساعت از یک سندرم شبه‌آنفلوانزا وارد فاز قلبی ریوی شود، بنابراین روند تغییرات علامت‌های حیاتی از یک اندازه‌گیری منفرد مهم‌تر است.

این متخصص بیماری‌های عفونی درباره نشانه‌های حیاتی هشداردهنده هانتا ویروس، گفت: افزایش تعداد تنفس (RR)، افزایش پیشرونده طی چند ساعت، احساس گرسنگی هوا، افت اشباع اکسیژن، نیاز فزاینده به اکسیژن و یا افت مداوم نسبت به مقادیر قبلی بسیار مهم غالبا اولین علامت ورود به فاز بحرانی است.

طهرانی اضافه کرد: گاهی بیمار هنوز ظاهر نسبتا خوبی دارد اما اشباع اکسیژن در حال کاهش است که معمولا با شروع نشت مویرگی و کاهش حجم موثر داخل عروقی رخ می‌دهد.

وی نیاز اکسیژن را یکی از پارامترهای مانیتورینگ مهم دانست و توضیح داد: گاهی شرایط بیماران مبتلا به هانتا ویروس بدون اکسیژن پایدار است سپس به ۲ تا ۴ لیتر اکسیژن نیاز پیدا کند و طی چند ساعت نیاز به اکسیژن بیشتر پیدا کند این مورد را باید ورود به فاز بحرانی را در نظر گرفت.

این متخصص بیماری‌های عفونی اضافه کرد: بیمارانی که نارسایی شدید قلبی ریوی پیدا می‌کنند، استفاده زودهنگام از ECMO (اکسیژن‌رسانی غشایی خارج‌بدنی) می‌تواند شانس بقا را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد.