معمای جانشینی مادورو؛ آیا «ببر» می‌تواند بر «ژنرال‌ها» حکومت کند؟

خبرگزاری مهر، گروه بین‌الملل: پس از دستگیری مادورو توسط آمریکا، دیوان عالی قانون اساسی ونزوئلا به «دلسی رودریگز»، معاون نیکلاس مادورو دستور داد که به صورت موقت، اختیارات رئیس جمهوری این کشور را برعهده گیرد. اما جانشین مادورو کیست؟ تحلیل شخصیت و جایگاه سیاسی دلسی رودریگز در ساختار قدرت ونزوئلا مستلزم درک عمیق از پیوندهای تاریخی، اقتصادی و دیپلماتیک اوست. او اکنون در یکی از بحرانی‌ترین دوران‌های تاریخ مدرن ونزوئلا، پس از وقایع اخیر و ایجاد خلاء قدرت ناگهانی، سکان هدایت اجرایی کشور را به عنوان رئیس‌جمهور موقت بر عهده گرفته است.

تبارشناسی قدرت رودریگز

دلسی رودریگز متولد ۱۸ می ۱۹۶۹ در کاراکاس، وارث یک میراث انقلابی عمیق است که مشروعیت او را در میان هسته سخت قدرت ونزوئلا تضمین می‌کند. پدر او خورخه آنتونیو رودریگز بنیان‌گذار حزب چپ‌گرای «اتحادیه سوسیالیست» بود که در سال ۱۹۷۶ تحت شکنجه نیروهای امنیتی دولت وقت جان باخت. این واقعه خانواده رودریگز را به نمادی از مقاومت علیه نظام قدیمی ونزوئلا تبدیل کرد و پیوندی ناگسستنی میان او و جنبش بولیواری ایجاد نمود. مرگ پدر نه تنها یک تراژدی خانوادگی بلکه یک «مبدأ سیاسی» برای دلسی و برادرش خورخه بود. نیکولاس مادورو که در آن زمان جوانی انقلابی بود، به شدت تحت تأثیر این واقعه قرار گرفت و از همان‌جا پیوندی عاطفی و آرمانی میان او و خانواده رودریگز شکل گرفت. این پیشینه به دلسی مشروعیتی می‌دهد که هیچ تکنوکرات دیگری در ونزوئلا ندارد. او برای بدنه سخت‌گیر و وفادار چاویسم، یادآور آرمان‌های اصیل و هزینه‌های جانی است که برای انقلاب پرداخته شده است. حضور برادرش خورخه رودریگز در رأس قوه مقننه (مجمع ملی) نیز یک «دیوار دفاعی خانوادگی» پیرامون دولت ایجاد کرده که هماهنگی میان قوای مختلف را در سخت‌ترین شرایط تضمین می‌کند. دلسی که فارغ‌التحصیل حقوق از دانشگاه مرکزی ونزوئلا است از همان جوانی در صف اول نمایندگی آرمان‌های سوسیالیستی هوگو چاوز قرار گرفت و به یکی از معتمدترین چهره‌های نزدیک به مادورو تبدیل شد، به طوری که مادورو بارها او را به دلیل وفاداری و سرسختی‌اش در دفاع از انقلاب «ببر» خطاب کرده است.

استراتژی تهاجمی در برابر انزوای جهانی

مسیر صعود رودریگز در سلسله‌مراتب دولتی ونزوئلا با پست‌های کلیدی متعددی همراه بوده که هر یک بخشی از مهارت‌های سیاسی او را شکل داده است. او در مقام وزیر امور خارجه (۲۰۱۴-۲۰۱۷)، صدایی تهاجمی و صریح در دفاع از حاکمیت ونزوئلا در برابر فشارهای بین‌المللی بود. او نه‌تنها در برابر سازمان کشورهای آمریکایی ایستاد، بلکه زبان تعامل با قدرت‌های نوظهور مثل چین و روسیه را نیز به خوبی آموخت و توانست از یک «صدای معترض» به یک «مذاکره‌کننده کلیدی» تبدیل شود. رودریگز نشان داد که در دیپلماسی، ترکیبی از ایدئولوژی تند و مانورهای سیاسی هوشمندانه را به کار می‌گیرد. ریاست او بر مجمع قانون‌گذاری قانون اساسی در سال ۲۰۱۷ نیز نقطه‌ی عطفی بود که به او اجازه داد در بازنگری ساختار قدرت و تحکیم جایگاه مادورو نقشی حیاتی ایفا کند. این پیشینه باعث شده است که او به خوبی با لایه‌های پیچیده قدرت در کاراکاس و همچنین زبان تعامل با نهادهای بین‌المللی آشنا باشد. او برخلاف بسیاری از رهبران نظامی ونزوئلا، توانایی برقراری ارتباط با مخاطبان جهانی را دارد و به عنوان چهره‌ای که می‌تواند ونزوئلا را در محافل دیپلماتیک نمایندگی کند، شناخته می‌شود. این مهارت دیپلماتیک اکنون که او به عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت می‌کند، ابزاری حیاتی برای خنثی‌سازی فشارهای خارجی و جلب حمایت متحدان راهبردی ونزوئلا محسوب می‌شود.

تکنوکراسی نفتی؛ مدیریت شریان حیاتی در اقتصادِ تحریم

نقطه تمایز اصلی رودریگز با ژنرال‌های سنتی چاویسم، تسلط او بر اعداد و ارقام و درک عمیق از اقتصاد سیاسی است. او در حالی که سمت معاونت اول ریاست‌جمهوری را بر عهده داشت، با در دست گرفتن همزمان وزارتخانه‌های دارایی و نفت، عملاً مدیریت «بقا» ونزوئلا را بر عهده گرفت. در حالی که ژنرال‌های قدیمی بر طبل شعارهای ضدامپریالیستی می‌کوبیدند، او در پشت صحنه با واقعیت‌های سخت بازار نفت و محدودیت‌های مالی دست و پنجه نرم می‌کرد. استراتژی او برای دور زدن تحریم‌ها، ترکیبی از عمل‌گرایی سرد و شبکه‌سازی پنهان بود.

رودریگز با استفاده از تخصص حقوقی خود، مسیرهای جدیدی برای فروش نفت و جذب نقدینگی پیدا کرد و حتی به نوعی به «دلاریزه کردن» غیررسمی اقتصاد چراغ سبز نشان داد تا از فروپاشی کامل معیشت مردم جلوگیری کند. همین هوش اقتصادی و نفوذ او در لایه‌هایی از صنعت نفت آمریکا و وال‌استریت باعث شده است که برخی ناظران او را گزینه‌ای محتمل برای مذاکرات پشت‌پرده با آمریکا بدانند. او به خوبی می‌داند که بدون دلار و منابع مالی، وفاداری ارتش و ثبات اجتماعی دوام نخواهد آورد. به همین دلیل، او به چهره‌ای جذاب برای آن دسته از بازیگران بین‌المللی تبدیل شده است که به دنبال ثبات اقتصادی در ونزوئلا هستند، حتی اگر با ایدئولوژی سیاسی آن موافق نباشند. توانایی او در تعامل با بخش خصوصی تضعیف‌شده ونزوئلا نیز به او کمک کرده تا توازنی میان آرمان‌های سوسیالیستی و ضرورت‌های بازار ایجاد کند.

معمای جانشینی؛ آیا ببر می‌تواند بر ژنرال‌ها حکومت کند؟

سوال اصلی در مورد آینده ونزوئلا این است: جانشین واقعی مادورو کیست؟ اگرچه دلسی رودریگز اکنون طبق حکم دادگاه عالی به عنوان رئیس‌جمهور موقت فعالیت می‌کند، اما جانشینی در ونزوئلا بدون تأیید نیروهای مسلح بولیواری (FANB) غیرممکن است.

حضور او در تلویزیون دولتی در حالی که توسط فرماندهان ارشد نظامی احاطه شده بود، پیام بسیار مهمی به رقبای داخلی و خارجی داشت: ارتش فعلاً از رهبری او حمایت می‌کند. چالش اصلی رودریگز این است که به عنوان یک زن غیرنظامی، چگونه می‌تواند حمایت ژنرال‌های ارشد ارتش را در بلندمدت حفظ کند. ارتش ونزوئلا او را نه تنها به عنوان یک متحد وفادار به مادورو، بلکه به عنوان فردی پذیرفته است که توانایی تأمین منابع مالی برای نیروهای مسلح را در سخت‌ترین شرایط دارد.

با این حال، پارادوکس بزرگی در موقعیت او وجود دارد؛ از یک سو دونالد ترامپ او را به چهره‌های اپوزیسیون ترجیح می‌دهد و او را فردی مایل به همکاری توصیف می‌کند و از سوی دیگر، رودریگز با لحنی تند حملات آمریکا را محکوم کرده و بر وفاداری مطلق به مادورو تأکید دارد. این بازی دوگانه نشان‌دهنده استراتژی او برای حفظ مشروعیت داخلی در عین باز نگه داشتن درهای مذاکره است. آینده ونزوئلا به این بستگی دارد که رودریگز چگونه میان نقش جدید خود به عنوان رئیس‌جمهور موقت و وفاداری‌اش به میراث مادورو توازن برقرار می‌کند. او باید ثابت کند که می‌تواند فراتر از یک «جانشین موقت»، به عنوان رهبری مستقل که توانایی حفظ اتحاد میان جناح‌های مختلف قدرت را دارد، عمل کند.