پیامدهای عقب ماندن سازمان بهزیستی از فناوری های نوین

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سازمان بهزیستی، نشست بررسی برنامه‌های تحولی مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی سازمان بهزیستی کشور با حضور رئیس سازمان بهزیستی، رئیس مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی و جمعی از معاونان، مدیران و کارشناسان برگزار شد.

سید جواد حسینی ، رئیس سازمان بهزیستی با تأکید بر ضرورت ایجاد درک مشترک در سازمان گفت: در بسیاری از موضوعات هنوز ادراک مشترک سازمانی وجود ندارد و لازم است تقریب ذهنی بیشتری نسبت به اهداف، سیاست‌ها و برنامه‌های سازمان شکل بگیرد.

وی افزود: با وجود اینکه سیاست غالب در دنیا، کوچک‌سازی دولت‌هاست و این رویکرد در برنامه‌های ششم و هفتم توسعه کشور نیز دنبال می‌شود اما در برخی حوزه‌ها اجازه توسعه و تقویت ساختارها داده شده است که در سازمان بهزیستی، اورژانس اجتماعی و مرکز فناوری، نوآوری و هوشمندسازی از جمله این حوزه‌ها هستند.

حسینی با اشاره به مأموریت‌های مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی اظهار کرد: این مرکز سه مأموریت مشخص و اساسی دارد. نخست آنکه بتوانیم نظام جامع برنامه‌ریزی و بهبود عملکرد را در سازمان حاکم کنیم. سازمانی که فاقد نظام برنامه‌ریزی باشد در واقع سازمان نیست سازمان زمانی معنا پیدا می‌کند که طراحی و برنامه داشته باشد و بتواند نظام اجرا، ارزیابی و بهبود عملکرد را طراحی و مستقر کند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور ادامه داد: نظام برنامه‌ریزی باید از ستاد به استان‌ها، از استان‌ها به شهرستان‌ها و سپس به مراکز تسری پیدا کند با این حال هنوز در بسیاری از مؤلفه‌ها و آیتم‌هایی که باید از نظر شکلی و محتوایی در نظام برنامه‌ریزی عملکردی وجود داشته باشد با وضعیت مطلوب فاصله داریم.

اگر به هوش مصنوعی توجه نکنیم نمی‌توانیم سازمان تجدید حیات کننده باشیم

وی دومین مأموریت این مرکز را توسعه فناوری‌های نوین دانست و گفت: امروز فناوری‌های نوین اطلاعاتی و ارتباطی همچنین هوش مصنوعی در امتداد موج‌های ارتباطی فیزیکی، دیجیتال، منتال و متاورس شکل گرفته‌اند. متاورس امروز بسیاری از عرصه‌های زندگی را تحت تأثیر قرار داده و اگر نتوانیم خود را با این جریان هماهنگ کنیم دیگر یک سازمان یادگیرنده و تجدیدحیات‌کننده نخواهیم بود.

حسینی تأکید کرد: اگر به سمت فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی حرکت نکنیم به جای آنکه بحران‌زدا باشیم به سازمانی بحران‌زا تبدیل خواهیم شد از این رو آموزش مدیران و کارشناسان، ارتقای مهارت‌ها و همچنین تأمین زیرساخت‌ها و ابزارهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای تحقق بهره‌وری بیشتر، یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور سومین مأموریت مرکز را پژوهش‌محور کردن سازمان عنوان کرد و گفت: پژوهش‌ها به دو دسته مکانیکی و ارگانیکی تقسیم می‌شوند. پژوهش مکانیکی در گسست با جامعه قرار دارد و بیشتر برای خود پژوهشگر انجام می‌شود اما پژوهش ارگانیکی، مسئله‌محور است و به حل یک مسئله واقعی در جامعه منجر می‌شود.

وی افزود: تعداد پژوهش‌های ارگانیک و مسئله‌محور در سازمان کم است و باید این نوع مطالعات را توسعه دهیم. پژوهش‌های ما باید سریع، کاربردی و پاسخگوی نیازهای جاری سازمان باشند برای مثال زمانی که می‌خواهیم طرح مراقب همراه یا مراکز روزانه کودکان را راه‌اندازی کنیم به یک پیوست پژوهشی سریع و کاربردی نیاز داریم تا بتوانیم تصمیمات دقیق‌تر و اثربخش‌تری اتخاذ کنیم.

حسینی خاطرنشان کرد: در کنار استقرار نظام برنامه‌ریزی، توسعه هوش مصنوعی و انجام پژوهش‌های ارگانیک و مسئله‌محور که بتواند فعالیت‌های سازمان را بهره‌ورتر کند، انتظار می‌رود این مجموعه نقش مؤثری در تحقق اهداف تحولی سازمان ایفا کند.

ریل گذاری برای حوزه‌های تخصصی بهزیستی

در ادامه نشست، سعید صالح رئیس مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی سازمان بهزیستی با تشریح مهم‌ترین برنامه‌ها و رویکردهای تحولی این مرکز گفت: چند نکته کلیدی و اساسی باید در این مرکز اجرایی شود. یکی از مهم‌ترین موضوعات، بحث دولت ابری است که اگرچه هنوز در سطح دولت نهایی نشده اما به‌زودی اجرایی خواهد شد.

وی افزود: حذف سامانه‌های موازی و یکپارچه‌سازی سامانه‌ها از دیگر اولویت‌هاست. تأکید اصلی بر پنجره هوشمند ملی خدمات، تکمیل پایگاه‌های اطلاعاتی، تبادل داده بین دستگاهی و حذف دریافت مدارک به‌صورت دستی است. نظام حکمرانی کشور به این نتیجه رسیده که نظام اداری موجود دیگر پاسخگوی شرایط فعلی نیست و باید مرکزی با رویکرد و نگاه جدید برای تحقق این اهداف شکل بگیرد.

رئیس مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی سازمان بهزیستی با اشاره به اهداف قانونی سازمان اظهار کرد: اگر اهداف قانونی سازمان را در نظر بگیریم یعنی همان مأموریت‌هایی که مراکز تخصصی سازمان بهزیستی انجام می‌دهند همه این بخش‌ها باید در کنار یکدیگر مانند یک سیستم واحد عمل کنند تا اهداف نهایی محقق شود اگر هر یک از این اجزا به‌درستی کار نکند، کل سیستم به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

صالح ادامه داد: برای دستیابی به این اهداف، منابع مالی دولتی، منابع حاصل از مشارکت‌ها برای ارائه خدمات، منابع انسانی و همچنین منابع اطلاعاتی مبتنی بر دانش و فناوری در اختیار سازمان قرار دارد. مرکز برنامه‌ریزی متولی منابع اطلاعاتی حاصل از دانش و فناوری است ما برای حوزه‌های تخصصی تصمیم‌گیری مستقیم نمی‌کنیم بلکه برای آنها ریل‌گذاری می‌کنیم و این کار بسیار دشواری است چون هر بخش به‌صورت تخصصی فعالیت می‌کند اما ممکن است در ارتباط با کل نظام و هماهنگی با سایر اجزا دقت لازم را نداشته باشد.

وی با اشاره به اهداف اصلاح نظام اداری کشور گفت: چشم‌انداز اصلاح نظام اداری دستیابی به دولتی هوشمند، داده‌محور، چابک و پاسخگو است برای تحقق این هدف، چهار نوع معماری جدید باید در سازمان بهزیستی پیاده‌سازی شود. نخستین مورد، معماری سیاستی است که شامل استراتژی‌ها، اهداف، فرآیندها و قابلیت‌های جدید متناسب با شرایط روز است برای هر یک از این حوزه‌ها ابلاغیه‌هایی از سوی سازمان اداری و استخدامی صادر شده و ما مکلف به اجرای آنها هستیم. تمامی این ابلاغیه‌ها طی هفت تا هشت ماه گذشته به دست ما رسیده و باید برای اجرای آنها اقدام کنیم.

صالح افزود: موضوع بعدی، معماری داده است اینکه چه داده‌ای تولید شود و مالکیت آن در اختیار چه کسی باشد همچنین معماری کاربردی و فناوری که به سامانه‌ها، نرم‌افزارها و زیرساخت‌های سخت‌افزاری سازمان مرتبط می‌شود.

وی با بیان اینکه سه هدف اصلی در این حوزه دنبال می‌شود، اظهار کرد: یکی از این اهداف، استقرار معماری سازمانی نرم‌افزاری است. دستورالعمل معماری سازمانی با تأکید بر تحولات دیجیتال ابلاغ شده و نقشه راه دولت هوشمند نیز در این زمینه وجود دارد. در بخشی از این برنامه‌ها به‌طور اختصاصی برای توسعه اورژانس اجتماعی مجوزهای لازم پیش‌بینی شده و در بخش دیگر همه دستگاه‌ها مکلف به توسعه خدمات هوشمند شده‌اند.

رئیس مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی سازمان بهزیستی تصریح کرد: حوزه حکمرانی داده‌مبنا از دیگر محورهای اصلی است ما باید یک زیست‌بوم داده‌مبنا ایجاد کنیم این ساختار اکنون به‌صورت اسمی در سازمان ایجاد شده اما لازم است نیروی انسانی مورد نیاز نیز برای آن به‌کار گرفته شود. این مرکز مسئول اجرای این اقدامات خواهد بود.

وی ادامه داد: اگر داده‌ها به‌درستی پردازش شوند به برنامه تبدیل می‌شوند و اگر برنامه‌ها مورد تحلیل و پژوهش قرار گیرند به اثر منجر خواهند شد. این اثر نیز دوباره وارد چرخه تصمیم‌گیری در دستگاه‌های اجرایی می‌شود متأسفانه در بسیاری از مواقع این چرخه رعایت نمی‌شود و نتیجه آن تصمیماتی است که به اقداماتی بدون نتیجه و پایان مشخص منجر می‌شوند.

استقرار نظام یکپارچه برنامه‌ریزی پژوهش محور

صالح با اشاره به چشم‌انداز تعریف‌شده برای مرکز گفت: چشم‌انداز ما تبدیل شدن به یک مرجع هوشمند، یکپارچه و آینده‌نگر در حوزه برنامه‌ریزی هدف‌گرا و پژوهش‌محور در پرتو حکمرانی داده‌مبنا است. مأموریت اصلی مرکز نیز استقرار نظام یکپارچه برنامه‌ریزی هدف‌گرا و پژوهش‌محور با تأکید بر حکمرانی داده‌مبنا و ارائه تحلیل‌های هوشمند و آینده‌نگر برای پشتیبانی از تصمیم‌سازی‌های کلان سازمان است.

وی با تشریح اهداف راهبردی مرکز اظهار کرد: سازماندهی داده‌ها در بستر نرم‌افزارهای کاربرپسند، حفظ امنیت داده‌ها به‌عنوان مهم‌ترین دارایی سازمان، استانداردسازی خدمات و مراکز سازمان، افزایش بهره‌وری در برنامه‌ها و محیط‌های کاری، مدیریت اطلاعات حاصل از پژوهش و عملکرد، تأمین نیاز کاربران به اطلاعات در قالب شبکه، گسترش دیدگاه نظام‌مند در میان مدیران و ترجمان دانش در تصمیم‌سازی‌ها و تصمیم‌گیری‌ها از جمله اهداف راهبردی مرکز به شمار می‌رود.

رئیس مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی سازمان بهزیستی در ادامه به نقاط ضعف موجود اشاره کرد و گفت: تجهیزات ما به‌روز نیست، فرآیندها اشکالات فراوانی دارند و برخی از آنها هنوز در سازمان اداری و استخدامی به تصویب نرسیده‌اند. یکی از ضعف‌های بزرگ ما نیز غلبه فرهنگ روزمرگی است به‌گونه‌ای که هر تغییری با مقاومت مواجه می‌شود همچنین چالش‌های حوزه امنیت سایبری نیز کاملاً مشخص و جدی است و هزینه تجهیزات فناورانه نیز به‌شدت افزایش یافته است.

صالح درباره نقاط قوت مرکز نیز گفت: در حوزه فناوری به دلیل جذب محدود نیرو و مهاجرت برخی نیروهای متخصص از سازمان، تعداد کارشناسان ما اندک است اما همین تعداد محدود، سرمایه‌های بسیار ارزشمندی برای سازمان محسوب می‌شوند.

وی درباره فرصت‌های پیش‌رو نیز اظهار کرد: دولت در حوزه فناوری و هوشمندسازی ورود جدی داشته و اراده لازم برای برنامه‌ریزی و اجرای اقدامات تحولی را دارد. حتی برای حوزه منابع انسانی مراکز فناوری، آیین‌نامه جدیدی تدوین شده که افزایش حقوق کارکنان این مراکز را پیش‌بینی کرده و قرار است به‌زودی ابلاغ شود این افزایش‌ها در احکام کارگزینی همکاران نیز لحاظ خواهد شد.

رئیس مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری، هوشمندسازی و امنیت فضای مجازی سازمان بهزیستی خاطرنشان کرد: یکی از برنامه‌هایی که در داخل مرکز آغاز کرده‌ایم، بازآرایی برنامه‌ها و ساختارهای مرکز بوده است در حال حاضر شش محور راهبردی برای فعالیت‌های مرکز تعریف شده است. ما معتقدیم اگر مرکز برنامه‌ریزی بخواهد مأموریت قانونی خود را به‌درستی انجام دهد باید هوشمندسازی به‌صورت واقعی در ساختار آن اعمال شود. هرچند عنوان هوشمندسازی در نام مرکز آمده است اما در ساختار و گروه‌های تخصصی مرکز هنوز به شکل مطلوب نمود پیدا نکرده و باید برای تحقق این موضوع اقدامات جدی‌تری صورت گیرد.

اقدامات معاونت نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی در حوزه پژوهش

در ادامه این نشست، محسن کرمانی معاون نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی سازمان بهزیستی کشور به تشریح برنامه‌ها و اقدامات این معاونت در حوزه‌های پژوهش، بهره‌وری، استانداردسازی و نوآوری پرداخت.

وی با اشاره به چشم‌انداز گروه رصد و پژوهش‌های کاربردی گفت: چشم‌انداز پیش روی این گروه، تبدیل شدن به مرجع تأمین نیازهای علمی سازمان در تصمیم‌سازی‌های کلان از طریق پژوهش و آینده‌نگاری راهبردی است. تأکید بر پژوهش‌های کاربردی و آینده‌پژوهی نشان‌دهنده وجود شکاف میان پژوهش و نیازهای واقعی سازمان است. در حال حاضر نوعی بی‌اعتمادی نسبت به پژوهش وجود دارد و به همین دلیل تلاش می‌کنیم پژوهش‌ها را بیش از گذشته به نیازهای واقعی و مسائل جاری سازمان نزدیک کنیم.

وی ادامه داد: در حوزه نظام مسائل سازمان به دنبال شناسایی، تحلیل و اولویت‌بندی مسائل و چالش‌های اصلی سازمان هستیم تا بتوانیم آنها را به‌صورت علمی احصا کرده و پژوهش‌های کاربردی و آینده‌نگرانه را بر اساس این اولویت‌ها طراحی کنیم.

معاون نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ساماندهی فرآیند جمع‌سپاری اظهار کرد: اولویت‌های پژوهشی سازمان را کاربردی‌سازی کرده‌ایم و تاکنون ۱۴ اولویت اصلی در این حوزه تعیین شده است. همچنین اصلاح و بازنگری دستورالعمل‌های پژوهشی با هدف افزایش انعطاف‌پذیری در دستور کار قرار دارد.

وی گسترش ظرفیت‌های پژوهشی سازمان را از دیگر برنامه‌های این حوزه عنوان کرد و گفت: استفاده از ظرفیت‌های درون‌سازمانی مورد توجه قرار گرفته است برای نمونه پیمایش میزان شناخت جامعه از خدمات اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و خط مشاوره ۱۴۸۰ را انجام داده‌ایم.همچنین استفاده از فرصت‌های مطالعاتی اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت دانشجویان نیز در دستور کار قرار دارد.

کرمانی با اشاره به تنوع‌بخشی به محصولات پژوهشی سازمان افزود: انتشار فصلنامه و گزارش سیاستی از جمله برنامه‌های این حوزه است و چشم‌انداز ما دستیابی به مرجعیت علمی در حوزه سلامت اجتماعی از طریق انتشار منظم این فصلنامه خواهد بود.

وی همچنین از راه‌اندازی نظام مدیریت دانش سازمان خبر داد و گفت: یکی از اهداف ما اشتراک‌گذاری دانش سازمانی و بهره‌گیری از تجربیات و دانش تولیدشده در بخش‌های مختلف سازمان است این مرکز باید به چشم سازمان برای دیده‌بانی، رصد و پایش تبدیل شود و امیدواریم با معماری جدیدی که در حال طراحی آن هستیم بتوانیم این نقش را به‌صورت مؤثر ایفا کنیم.

معاون نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی سازمان بهزیستی کشور خاطرنشان کرد: در حوزه نظام مسائل، فعالیت را با دو دفتر تخصصی آغاز کرده‌ایم و تاکنون مسائل اصلی و اولویت‌های راهبردی در حوزه خانواده و بانوان و همچنین تأمین و توسعه مسکن شناسایی شده است برنامه ما توسعه این رویکرد به تمامی بخش‌های سازمان است.

کرمانی ادامه داد: تهیه گزارش‌های سیاستی و ترجمه یافته‌های علمی به زبان قابل استفاده برای مدیران و تصمیم‌گیران نیز از جمله اقداماتی است که در این حوزه انجام شده است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به فعالیت‌های گروه بهره‌وری پرداخت و گفت: در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، موضوع توانمندسازی مددجویان از طریق اشتغال پایدار به یکی از مسائل محوری سازمان تبدیل شد و طی دو سال گذشته اقدامات گسترده‌ای در این زمینه انجام شده است. بهزیستی در حوزه بهره‌وری و اجرای برنامه‌های عملیاتی نیز جزو سازمان‌های شاخص کشور محسوب می‌شود.

کرمانی افزود: توانستیم شاخص نرخ توانمندسازی مددجویان از طریق اشتغال پایدار را به‌عنوان شاخص اصلی حوزه مددکاری در کشور مطرح کنیم و اکنون تمامی سازمان‌های مرتبط این شاخص را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی مدنظر قرار می‌دهند.

وی ادامه داد: سازمان ملی بهره‌وری امسال دو حوزه بهداشت و مددکاری را به‌عنوان محورهای اصلی مطرح کرده است و در بخش مددکاری، شاخص توانمندسازی مددجویان از طریق اشتغال پایدار که توسط سازمان بهزیستی طراحی و پیشنهاد شده بود مورد پذیرش قرار گرفت بر این اساس تمامی دستگاه‌ها و سازمان‌های مرتبط موظف به توجه و اجرای این شاخص خواهند بود.

معاون نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی سازمان بهزیستی کشور اظهار کرد: در حوزه بهره‌وری، دو محور اصلی شامل بهره‌وری خدمات و شاخص‌های اختصاصی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی دنبال می‌شود. در بخش بهره‌وری خدمات، شش موضوع شامل توانمندسازی مالی مددجویان، غربالگری اضطراب، صدور مجوزها، خدمات اورژانس اجتماعی ۱۲۳ و خط مشاوره ۱۴۸۰ در دستور کار قرار دارد. در حوزه شاخص‌های اختصاصی وزارتخانه نیز موضوعاتی همچون نرخ توانمندسازی مددجویان، آموزش و اشتغال پایدار مورد توجه قرار گرفته است.

وی با اشاره به برنامه‌های سازمان در حوزه اصلاح و به‌روزرسانی خدمات گفت: در حال حاضر ۲۳ خدمت اصلی و ۱۵۷ خدمت فرعی در سازمان بهزیستی ارائه می‌شود و بازنگری و به‌روزرسانی این خدمات در دستور کار قرار دارد.

معاون نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی سازمان بهزیستی کشور در ادامه به اقدامات انجام‌شده در حوزه استانداردسازی اشاره کرد و گفت: در سطح ملی، استانداردسازی مراکز توانبخشی جسمی و حرکتی، مراکز روزانه سالمندان و اجرای جایزه کیفیت‌بخشی را دنبال می‌کنیم همچنین در بخش استانداردسازی داخلی، بازنگری و استانداردسازی دستورالعمل‌ها و شیوه‌نامه‌ها در حال انجام است.

وی افزود: استاندارد خودروی ویژه افراد دارای معلولیت طراحی شده و خودروسازان موظف به رعایت آن هستند همچنین استانداردسازی تجهیزات و ابزارهای اداری مورد استفاده افراد دارای معلولیت و نیز استانداردسازی مراکز شبانه‌روزی نگهداری سالمندان انجام شده است. استانداردسازی مراکز روزانه و مراکز نگهداری افراد دارای معلولیت ذهنی نیز از دیگر برنامه‌هایی است که در دستور کار قرار دارد.

کرمانی در بخش دیگری از سخنان خود به برنامه‌های واحد نوآوری اشاره کرد و گفت: هوش مصنوعی را در حوزه‌های استانداردسازی، طبقه‌بندی عملکرد، کمیته ICF، مددکاری، روان‌شناسی و مشاوره عملیاتی خواهیم کرد به‌عنوان نمونه، هوش مصنوعی در آینده مکالمات انجام‌شده در خط مشاوره ۱۴۸۰ را تحلیل کرده و امکان نظارت و ارزیابی عملکرد روان‌شناسان را فراهم خواهد کرد اجرای این برنامه در سه فاز طراحی شده است.

وی همچنین با اشاره به اجرای طرح جایزه کیفیت‌بخشی گفت: این برنامه از سال گذشته آغاز شده و سازمان بهزیستی تنها دستگاهی است که مجوز اجرای آن را از سازمان ملی استاندارد دریافت کرده است این جایزه در سه سطح ستاد، ادارات کل استانی و مراکز اجرایی برگزار می‌شود در این فرآیند، شاخص‌های مشخصی تعریف می‌شود و واحدها در یک رقابت ارزیابی قرار می‌گیرند.

معاون نوآوری و خدمات دانش‌بنیان مرکز برنامه‌ریزی، نوآوری و هوشمندسازی سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد: مراکزی که موفق به رعایت استانداردهای تعیین‌شده شوند در سه سطح برنزین، سیمین و زرین انتخاب خواهند شد و مراکز برگزیده در سطح زرین، نشان استاندارد سازمان ملی استاندارد را دریافت می‌کنند و امکان حضور در جایزه ملی استاندارد را نیز خواهند داشت.