محرم در دیار نخل و دریا؛ روایتی از آیین‌های ماندگار عزاداری در بوشهر

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: با فرارسیدن ماه محرم، چهره شهرها و روستاهای استان بوشهر دگرگون می‌شود. از ساحل نیلگون خلیج فارس تا دورترین آبادی‌های استان، پرچم‌های سیاه بر سردر خانه‌ها، مساجد، حسینیه‌ها و تکایا برافراشته می‌شود و نوای سوگ سید و سالار شهیدان در کوچه‌ها و محلات طنین‌انداز می‌شود.

در این روزها بوشهر رنگ و بوی دیگری به خود می‌گیرد؛ شب‌ها با صدای سنج و دمام جان می‌گیرند و روزها با مجالس روضه و عزاداری ادامه می‌یابند.

محرم در این استان تنها یک مراسم مذهبی نیست بلکه بخشی از زیست فرهنگی مردم محسوب می‌شود؛ آیینی که با زندگی روزمره مردم درآمیخته و قرن‌هاست به عنوان میراثی ارزشمند حفظ شده است.

استان بوشهر به واسطه برخورداری از آیین‌های متنوع و اصیل عزاداری، جایگاه ویژه‌ای در میان استان‌های کشور دارد. سنج و دمام به عنوان شناخته‌شده‌ترین نماد عزاداری بوشهری، سال‌هاست فراتر از مرزهای استان رفته و امروز در بسیاری از نقاط کشور اجرا می‌شود.

صدای هماهنگ دمام‌ها و ضرباهنگ سنج‌ها، آغازگر مراسم سوگواری در محلات مختلف است و شور و حماسه‌ای خاص به مجالس عزاداری می‌بخشد.

در کنار این آیین، سینه‌زنی سنتی بوشهر با شکل دایره‌وار و حرکات موزون و هماهنگ عزاداران، یکی از منحصربه‌فردترین شیوه‌های عزاداری در کشور به شمار می‌رود.

حلقه‌های بزرگ عزاداران که در فضایی آکنده از نوحه‌خوانی و ذکر مصیبت شکل می‌گیرد، تصویری ماندگار و تأثیرگذار از عشق و ارادت مردم به اهل بیت (ع) را به نمایش می‌گذارد.

نوحه‌خوانی پامنبری، روضه‌خوانی‌های سنتی، مراسم گهواره حضرت علی‌اصغر (ع)، آیین حجله حضرت قاسم (ع)، شمع‌زنی، شام غریبان، نعش‌گردانی، عزای سراپایی بانوان، تعزیه‌خوانی و توزیع گسترده غذای نذری از دیگر جلوه‌های عزاداری در استان بوشهر است که هر یک با پیشینه‌ای تاریخی و فرهنگی، جایگاه ویژه‌ای در میان مردم دارند.

ویژگی مهم آیین‌های محرم در بوشهر، مشارکت گسترده اقشار مختلف جامعه است. کودکان، نوجوانان، جوانان، میانسالان و سالمندان هر کدام نقش و جایگاه خاص خود را در این مراسم دارند و همین موضوع موجب شده است که این سنت‌های مذهبی و فرهنگی با گذشت زمان همچنان زنده و پویا باقی بمانند.

آیین‌های عزاداری بخشی از هویت تاریخی مردم است

فرماندار بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه ویژه آیین‌های محرم در این استان اظهار کرد: بوشهر به حق سرزمین جلوه‌های آیین‌ها و مراسم عزاداری محرم شناخته می‌شود و این آیین‌ها نماد هویت مردم بوشهر و بخشی ارزشمند از میراث معنوی سرزمین ایران هستند.

محمد مظفری افزود: آیین‌های عزاداری بوشهر نه تنها در جنوب کشور بلکه در سراسر ایران به عنوان الگویی شاخص شناخته می‌شوند و بسیاری از این سنت‌ها امروز در نقاط مختلف کشور مورد توجه قرار گرفته‌اند.

ماه محرم نزد مردم بوشهر از جایگاه بسیار والایی برخوردار است و مردم با عشق و اعتقاد قلبی در برگزاری مراسم این ماه عظیم مشارکت می‌کنند وی بیان کرد: در بوشهر، محرم تنها یک ماه عزاداری نیست بلکه آیینی زنده، جاری و نسل به نسل منتقل شده است. در این مراسم روحیه حماسه، غیرت، وفاداری و استواری مردم بوشهر به زیبایی بازتاب یافته و همین هم‌افزایی میان فرهنگ، جغرافیا و آیین، ویژگی کم‌نظیر عزاداری بوشهر را شکل داده است.

فرماندار بوشهر با تأکید بر اینکه آیین‌های عزاداری پیوندی ناگسستنی میان هویت و تاریخ این استان ایجاد کرده‌اند، گفت: ماه محرم نزد مردم بوشهر از جایگاه بسیار والایی برخوردار است و مردم با عشق و اعتقاد قلبی در برگزاری مراسم این ماه عظیم مشارکت می‌کنند.

وی حفظ اصالت آیین‌ها را ضروری دانست و ادامه داد: مردم‌محوری و تداوم آیین‌های عزاداری از مهم‌ترین عوامل ماندگاری این سنت‌هاست و باید برای حفظ شکل اصیل و تاریخی آنها تلاش شود.

جلوه‌های بصری کم‌نظیر عزاداری بوشهر

مظفری خاطرنشان کرد: آیین‌های عزاداری در بوشهر از جلوه‌های بصری کم‌نظیری برخوردار است؛ به گونه‌ای که هر بیننده‌ای را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نظم و هماهنگی سینه‌زنان، شکوه دسته‌های عزاداری، نوای سنج و دمام و حضور پرشور مردم، تصاویری ماندگار خلق می‌کند.

وی مردم را حافظان اصلی این آیین‌ها دانست و گفت: حضور مستمر و تأثیرگذار مردم در مراسم سوگواری موجب تداوم و ترویج این سنت‌های ارزشمند شده است و امروز نیز در بسیاری از شهرها و روستاهای استان، آیین‌ها با حفظ شکل و فرم اصلی خود برگزار می‌شوند.

فرماندار بوشهر افزود: یکی از ویژگی‌های ممتاز عزاداری در این استان، تنوع مراسم برای گروه‌های مختلف جامعه است. برای هر قشر و گروه سنی آیین‌های خاصی وجود دارد و همین موضوع موجب فراگیر شدن فرهنگ عاشورایی در جامعه شده است.

وی ادامه داد: جوانان و میانسالان میدان‌داران اصلی سنج و دمام هستند و بانوان نیز آیین‌های ویژه‌ای همچون گهواره حضرت علی‌اصغر (ع) و عزای سراپایی را برگزار می‌کنند.

مظفری با اشاره به جایگاه سنج و دمام گفت: سنج و دمام خاص‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آیین عزاداری بوشهر است که خاستگاه آن این استان بوده و امروز در سراسر کشور اجرا می‌شود.

وی همچنین سینه‌زنی سنتی بوشهر را از منحصربه‌فردترین شیوه‌های عزاداری دانست و افزود: شکل دایره‌ای این سینه‌زنی ریشه در فرهنگ و آیین‌های کهن ایرانی دارد و امروزه به عنوان یکی از شاخص‌ترین نمادهای عزاداری بوشهر شناخته می‌شود.

برگزاری ۱۲ هزار برنامه محرم در استان بوشهر

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان بوشهر نیز در گفتگو با خبرنگار مهر از آمادگی گسترده هیئت‌های مذهبی برای برگزاری مراسم ماه محرم خبر داد و اظهار کرد: استان بوشهر دارای هزار و ۲۰۰ هیئت مذهبی فعال است که نقش مهمی در برگزاری مراسم و برنامه‌های این ایام دارند.

نوشاد نوشادی افزود: بخش عمده آیین‌های عزاداری در استان به صورت مردمی برگزار می‌شود و همین موضوع مهم‌ترین عامل پویایی و ماندگاری مراسم محرم در بوشهر است.

بیش از ۱۲ هزار برنامه شامل مجالس روضه و سخنرانی، آیین‌های سنتی عزاداری، برنامه‌های قرآنی، فعالیت‌های فرهنگی، خدمات مؤمنانه و اقدامات اجتماعی در دهه نخست محرم در سطح استان برگزار می شود
وی با اشاره به ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی هیئت‌های مذهبی بیان کرد: هیئت‌ها علاوه بر برگزاری مجالس عزاداری، از ظرفیت‌های مردمی برای اجرای برنامه‌های فرهنگی، اجتماعی، قرآنی و معرفتی بهره می‌گیرند.

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان بوشهر ادامه داد: ترویج معارف عاشورا، انتقال فرهنگ ایثار و شهادت، تقویت سرمایه اجتماعی و توسعه فعالیت‌های فرهنگی از مهم‌ترین اهداف برنامه‌های هیئت‌های مذهبی در ایام محرم است.

وی از برگزاری بیش از ۱۲ هزار برنامه در دهه نخست محرم در سطح استان خبر داد و گفت: این برنامه‌ها شامل مجالس روضه و سخنرانی، آیین‌های سنتی عزاداری، برنامه‌های قرآنی، فعالیت‌های فرهنگی، خدمات مؤمنانه و اقدامات اجتماعی است.

نوشادی خاطرنشان کرد: آیین‌های سنتی عزاداری در استان بوشهر همچنان با شکوه و اصالت خاص خود برگزار می‌شود و هیئت‌های مذهبی تلاش می‌کنند ضمن حفظ سنت‌های ارزشمند، پیام‌های عاشورا را به نسل جوان منتقل کنند.

وی افزود: ترویج ارزش‌های دینی، تقویت وحدت ملی، ارتقای روحیه ایثار و مقاومت، تبیین پیام‌های نهضت عاشورا و ترویج سبک زندگی حسینی از مهم‌ترین محورهای برنامه‌های محرم امسال است.

رئیس شورای هیئت‌های مذهبی استان بوشهر بر ضرورت رعایت شئون عزاداری تأکید کرد و گفت: حفظ وحدت و انسجام ملی، تقویت روحیه استقامت، خدمت به مردم و توجه به آموزه‌های نهضت عاشورا باید همواره مورد توجه هیئت‌های مذهبی و عزاداران قرار گیرد.

محرم در بوشهر روایت زنده پیوند دین، فرهنگ و هویت است؛ آیینی که نه تنها در حسینیه‌ها و تکایا بلکه در تار و پود زندگی مردم این استان جریان دارد.

آیین‌هایی که نسل‌های گذشته آنها را به امانت سپرده‌اند و امروز نیز با مشارکت گسترده مردم، همچنان با همان اصالت و شکوه در کوچه‌ها و محلات دیار نخل و دریا ادامه دارد؛ میراثی معنوی که هر سال در ماه‌های محرم و صفر بار دیگر جان می‌گیرد و حماسه عاشورا را در جنوب ایران زنده نگه می‌دارد.