چگونه یک عادت بد را ترک کنیم؟/عالی‌ترین مصداق «کمک‌گرفتن از صبر»

خبرگزاری مهر-گروه دین، حوزه و اندیشه:آیا تابه‌حال طعم «زندگی با یک آیه» را چشیده‌اید؟ آن لحظه‌ای که در کورانِ یک سختی، آیه‌ای ناگهان در قلبتان می‌نشیند و تمام اضطراب‌ها را می‌شوید. یا در میانۀ یک دوراهیِ سرنوشت‌ساز، کلامی از قرآن همچون چراغی پُرنور مسیر پیش رو را روشن می‌کند؛ آیه‌ای که دیگر فقط متنی بر روی کاغذ نیست، بلکه به یک دوست صمیمی، یک مشاور حکیم و پناهگاهی امن تبدیل می‌شود. این تجربه همان اِکسیری است که روح را در هیاهوی دنیای امروز زنده نگه می‌دارد.

«نهضتِ زندگی با آیه‌ها» برآمده از همین باور است؛ باوری که می‌گوید قرآن، کتابِ زندگی در متنِ میدان است، نه صرفاً کتابی برای نهادن در کُنجِ طاقچه. اکنون، برای سومین سالِ پیاپی، این نهضت سی آیۀ منتخب را به‌عنوان سی شاه‌کلید برای گشودنِ قفل‌های ذهنی و رفتاریِ جامعۀ امروز، محور حرکت خود قرار داده است و کتابی که پیشِ روی شماست، عصاره‌ای از این حرکت و تلاشی برای تجهیز شما در کارزار بزرگِ امروز است.

این کارزار، میدان نبردش نه فقط خاک‌ریزهای خاکی، که قلب‌ها و ذهن‌های ما و اطرافیانمان است. جنگ، جنگ روایت‌هاست؛ نبردی میان روایتِ امید و یأس، روایتِ عزت و تسلیم. خداوند از همۀ ما که با کتابش آشنا شده‌ایم، پیمانی گرفته است:لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَکْتُمُونَهُ؛ «باید آن را برای مردم بیان کنید و کتمانش نکنید». این کتاب به شما کمک می‌کند تا ابتدا جان خود را از زلال وحی سیراب کنید و سپس، سفیر این آیه‌ها برای اطرافیانتان شوید و این پیام‌ها را به گوش جان دیگران نیز برسانید. این کتاب، یک جعبۀ مهمات فکری و معنوی برای شماست تا در این «جهاد تبیین»، با دلی قرص و بیانی رسا، وارد میدان شوید.

آیه اول

وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاة؛بقره، آیۀ ۴۵

از صبر و نماز یاری بجویید.

قبل از اینکه پا به میدان بگذاری...

مثل وزنه‌برداری که پیش از رفتن روی تخته و شکستن رکورد جهان، چند دقیقه با خودش خلوت می‌کند؛ مثل جنگجویی که پس از نواخته‌شدنِ شیپورِ جنگ، برای چند ثانیه چشم‌هایش را می‌بندد؛ مثل نویسنده‌ای که قبل از نوشتنِ یک داستان تازه، انگشتانش را روی صفحه‌کلید حسابی گرم می‌کند؛ تو هم پیش از پا گذاشتن به میدان‌های کوچک و بزرگِ زندگی، سجاده‌ات را پهن کن تا استوارتر قدم برداری. باور کن نماز چیزی فراتر از آن خم‌وراست‌شدن‌های خواب‌آلودِ صبحگاهی است. باور کن نماز بزرگ‌تر از این ذکرهای شتاب‌زدۀ من و توست. ما این نمازهای پنج‌گانه را خیلی دست‌کم گرفته‌ایم، رفیق!

تابه‌حال برای شما هم اتفاق افتاده است که در میانۀ یک کارِ بزرگ، یک آزمونِ مهم یا یک مشکلِ خانوادگی، ناگهان احساس کنید دیگر بنیه‌ای برای ادامه‌دادن ندارید؟ لحظه‌ای که رمقِ روحی و جسمی‌تان رو به پایان است و حس می‌کنید به آخرِ خط رسیده‌اید. در این لحظاتِ واماندگی، برای بازیابیِ نیروی خود به کدام تکیه‌گاهِ امن و پشتوانۀ مطمئن پناه می‌برید؟

قرآن برای این وضعیت، یک راهکار نجات‌بخش معرفی می‌کند که هم نیروی محرکۀ درونی انسان را تقویت می‌کند و هم او را به سرچشمۀ بی‌کران قدرت متصل می‌سازد: <وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ> (بقره/۴۵) از «صبر» و «نماز» یاری بجویید.

نکتۀ ظریف آیه این است که نمی‌فرماید فقط «صبور باشید»، بلکه امر می‌کند که از «صبر» به عنوان یک ابزار و منبع قدرت، یاری بجویید و ماه رمضان، کارگاه بزرگ همین تمرین است. روزه، عالی‌ترین مصداق «کمک‌گرفتن از صبر» است. در روزه، شما به‌شکل ارادی سختی می‌کشید تا روحتان قوی شود. این دقیقاً یک صبر فعال و آگاهانه است؛ نه یک انتظارِ منفعلانه. هر لحظه از صبر، یک پیام روشن به خداست: «خداوندا، من میدان را خالی نمی‌کنم.» و همین پایداری در زمینه‌های مختلف، زمینۀ همراهی الهی را فراهم می‌کند، که: <إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ> (بقره/۱۵۳).

نماز؛ اتصال مستقیم به مرکز فرماندهی هستی

اگر صبر، نیروی درونی است، نماز، اتصال به منبع تمام‌نشدنی قدرت است. نماز، ارتباط مستقیم با مرکز فرماندهی عالم است؛ مانند سربازی که در اوج نبرد تنها و زیر آتش مانده. ناگهان بی‌سیم‌اش کار می‌کند. با یک پیام از فرماندهی، هم روحیه می‌گیرد و هم مسیر را پیدا می‌کند. از این روست که امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرمایند: «هرگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) با مشکلی سخت روبه‌رو می‌شدند، به نماز پناه می‌بردند» و سپس همین آیه را تلاوت می‌کردند.[۱]

این دو عنصر، که برای یک ملت، رمز عبور از گردنه‌های سخت تاریخی هستند، منفک از یکدیگر عمل نمی‌کنند. همان‌طور که رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند: «این صلوة یعنی آن ذکر، توجه، خشوع، ارتباط قلبی با خدا، در استحکام صبر تأثیر دارد.»[۲] این همان نگاهی بود که در ظهر عاشورا تجلی یافت. امام حسین(علیه‌السلام) در میانۀ میدان نبرد و اوج صبر، نماز را به پا داشت تا نشان دهد ریشۀ این استقامت از کجاست. این همان راهکاری است که یک فرمانده مانند حاج قاسم سلیمانی را هم مرد میدان نبرد و هم مرد محراب و نیایش شبانه می‌سازد.

عمل و زندگی با آیه

_ کتاب آداب نماز امام خمینی را بخوان تا بفهمی همین «نماز» چگونه روحت را برای کارهای بزرگ، قدرتمند می‌کند.

_ پنج‌شنبۀ اول و آخر و چهارشنبۀ وسط هر ماه قمری را روزه بگیر[۳] تا اراده‌ات برای «نه» گفتن به گناه پولادین شود.

_ می‌خواهی یک عادت بد را ترک کنی؟ نمازهای واجب، ایستگاه‌های سوخت‌گیری ارادۀ تو هستند. با صبر و نماز، وسط راه کم نیاور.

_ مادری و بی‌قراری شبانۀ نوزاد تو را خسته کرده؟ با نماز از خدا آرامش بگیر و با صبر، این جهاد عاشقانه را پُرثمر کن.

_ پدر خانواده‌ای و نگرانی‌های مالی آرامشت را گرفته؟ قبل از اذان صبح بیدار شو و استغفار کن و بعد از اذان به نماز صبح بایست. آرامش و سکوت سحر، بهترین فرصت برای دریافت کمک و آرامش از خداست.

_ در محیط کار دچار تنش و بی‌انصافی شده‌ای و می‌خواهی در اوج عصبانیت تصمیم بگیری؟ هیچ‌گاه تصمیم فوری نگیر. صبر کن تا وقت نماز ظهر. از نماز اول وقت کمک بگیر.

_ خبر ناگواری شنیده‌ای و احساس می‌کنی تنها مانده‌ای؟ اذان که گفت به مسجد برو و در صف نماز جماعت بایست. این حضور، تو را در این لحظات سخت کمک می‌کند.

_ درگیر بیماری خودت یا یکی از عزیزانت هستی؟ نماز، پناهگاه روح بی‌قرار توست.

_ زوج جوانی هستید و اول زندگی با مشکلات مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنید؟ نمازهای اول وقت دونفره‌تان، برکت را به زندگی‌تان می‌آورد و صبر، کمکتان می‌کند تا با قناعت و تلاش، این مرحله را با موفقیت پشت‌سر بگذارید.

_ نمازت را با آداب و مستحبات بخوان، اول وقت بخوان، نافله را از امروز شروع کن. خلاصه یک قدم جلوتر بیا و نمازت را بهتر کن.

[۱]. کلینی، الکافی، ج۳، ص۴۸۰.

[۲]. «بیانات مقام معظم رهبری در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان نظام»، ۱۹/۰۶/۱۳۸۷.

[۳]. در روایات این روزه با نام صوم الدهر بسیار سفارش شده است.