روایتی از آیین محرمی قلک‌شکنی در مازندران

خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها: همزمان با فرا رسیدن ماه محرم، حسینیه شهدای بربری‌محله قائم‌شهر چون سال‌های گذشته میزبان آیینی منحصربه‌فرد و دل‌نشین است؛ آیینی که در آن، عشق به سالار شهیدان در قالب قلک‌هایی کوچک، به نذری بزرگ برای اقامه عزای سیدالشهدا تبدیل می‌شود.

ماه محرم که از راه می‌رسد، مازندران رنگ و بوی دیگری به خود می‌گیرد. مساجد، حسینیه‌ها و تکایای این دیار شمالی آکنده از عشق و معنویت می‌شود و عزاداران حسینی با آیین‌های متنوع و کهن، ارادت خود را به سرور و سالار شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین به نمایش می‌گذارند.

در این میان، یکی از آیین‌های سنتی و کم‌نظیر که ریشه در باورهای عمیق مذهبی مردم این خطه دارد، مراسم قلک‌شکنی است؛ مراسمی که هرساله با همت پیرغلامان و محبان حسینی در برخی از شهرهای استان مازندران از جمله قائم‌شهر برگزار می‌شود و حال و هوایی خاص به استقبال از ماه عزا می‌بخشد.

بربری‌محله، یکی از محلات قدیمی قائم‌شهر، این روزها حال و هوای دیگری دارد، کوچه‌پس‌کوچه‌هایش بوی هیئت می‌دهد و چشم‌انتظار دستجات عزاداری است که در ایام تاسوعا و عاشورا از نقاط مختلف شهر برای بزرگداشت و اقامه عزای سالار شهیدان به این حسینیه و جوار امامزاده می‌آیند.

این محله، پیش‌تر و از شب اول محرم، میزبان آیینی است که پیوند نسل‌ها را با امام حسین به تصویر می‌کشد.

قصه قلک‌ها از محرم تا محرم دیگر

داستان از محرم سال قبل آغاز می‌شود. در آن روزها، هیئت امنای حسینیه شهدای بربری‌محله، قلک‌هایی را در اختیار علاقمندان و عزاداران حسینی قرار می‌دهند.

این قلک‌ها، امانتی هستند برای یک سال تمام. مردمان این محله و دیگر دوستداران اهل بیت، در طول سال، نذورات و وجوهات خود را برای امام حسین در این قلک‌ها می‌ریزند؛ گویی هر سکه، قطره‌ای از دریای عشق به اباعبدالله است که در دل این کوزه‌های سفالین یا پلاستیکی جمع می‌شود.

سیدعباس سیدی‌موسوی عضو هیئت عزاداران حسینیه بربری‌محله قائم‌شهر، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، درباره این آیین گفت: علاقمندان حسینی که قلک‌ها را از محرم سال قبل از هیئت امنای حسینیه دریافت کردند، با ریختن وجوهات و نذورات در قلک‌ها، آن را در محرم سال جدید به حسینیه تحویل می‌دهند تا صرف هزینه اقامه عزای آقا اباعبدالله الحسین شود.

وی افزود: حالا که ماه محرم دوباره از راه رسیده، زمان امانت‌ها به پایان رسیده است، شب اول محرم، حسینیه شهدای بربری‌محله مملو از جمعیتی می‌شود که هرکدام قلک‌های خود را به همراه آورده‌اند.

پارچه‌های سبز در وسط حسینیه پهن می‌شود و قلک‌ها، یکی پس از دیگری، گرداگرد این سفره سبز چیده می‌شوند، صحنه‌ای که تماشایش هر بیننده‌ای را به تفکر وا می‌دارد؛ انبوهی از قلک‌های کوچک و بزرگ که هر کدام روایتی از یک سال ارادت و دلدادگی را در دل خود جای داده‌اند.

مراسمی با شکوه و پر از معنا

آیین قلک‌شکنی با پهن کردن پارچه‌های سبز در وسط مسجد یا حسینیه آغاز می‌شود و کوچک و بزرگ، قلک‌هایی را که از سال قبل گرفته‌اند، به ترتیب روی آن می‌چینند.

لحظه حساس مراسم، وقتی فرا می‌رسد که نوبت به شکستن قلک‌ها می‌رسد، در این آیین، نخست دو قلک سفالی توسط پیرغلامان حسینی شکسته می‌شود و سپس نوبت به قلک‌های پلاستیکی می‌رسد که با چاقو توسط خود مردم گشوده می‌شوند.

با هر قلک که می‌شکند، سکه‌ها و اسکناس‌های نذر شده، به نشانه قبولی نذورات، بر روی پارچه سبز رنگ می‌ریزد و صدای برخورد سکه‌ها با هم، گویی نجوای عاشقانی است که دل در گرو عشق حسین بسته‌اند.

سپس نوبت به شمارش این نذورات می‌رسد پ وجوهات جمع‌آوری شده از خانواده‌ها، به ویژه کودکان و نوجوانانی که با شوق و ذوق، ماه‌ها پول‌های خود را پس‌انداز کرده‌اند، به حسینیه اهدا می‌شود.

این مبالغ، سپس صرف هزینه‌های برگزاری مراسم عزاداری و اقامه عزا برای سالار شهیدان می‌شود؛ از شب‌های هفتم محرم تا سایر برنامه‌های سوگواری که در طول ماه برگزار می‌گردد.

محمدی از عزاداران بربری محله قائمشهر با اشاره به گستردگی این حرکت حسینی گفت: هرسال بیش از صدها قلک بین مردم توزیع می‌شود و کمک‌های مردمی و نذورات جمع‌آوری شده، هزینه شب هفتم محرم و مخارج جاری حسینیه را تأمین می‌کند.

عشق حسینی، پیوندی ناگسستنی است

وی در ادامه با اشاره به عمق این آیین گفت: عرض ارادت و دلدادگی مردم به امام حسین، پیوند ناگسستنی دوستداران اهل بیت به سالار شهیدان است که همواره در طول تاریخ زنده و جاودانه مانده است.

وی با بیان اینکه این مراسم با هدف تأمین مخارج حسینیه و هزینه‌های ایام سوگواری برگزار می‌شود، افزود: انگیزه مردم برای شرکت در این آیین، چیزی جز عشق به امام حسین، خاندان عصمت و طهارت و عشق به ارزش‌ها نیست زیرا نام مبارک امام حسین (ع) همه را مثل یک زنجیر کنار هم نگه می‌دارد و با شروع ماه محرم، همه عاشقان ادای تکلیف خود را به جا می‌آورند و با تأسی به این مراسمات، یاد و جایگاه پیشینیان خود را در این حسینیه زنده نگه می‌دارند.

بربری‌محله قائم‌شهر در برگزاری این مراسم نمونه است و دلیل این نمونه بودن، وجود همین حسینیه و امامزاده حمزه در این محل است که خانواده‌ها به عشق امام حسین در این مراسمات شرکت می‌کنند.

روایت کودکان از عشق به حسین

در میان جمعیت عزاداران، حضور کودکان و نوجوانان چشمگیر است؛ نسلی که با این آیین، عشق به اهل بیت را از کودکی تجربه می‌کنند، نوجوانانی که بخشی از پول های توجیبی و عیدی ها را در قلک ها پس‌انداز می کنند و چند روز مانده به محرم، آن را به مسجد محل می‌آورند تا نذر عزاداران حسینی کنند.

این صحنه‌ها نشان می‌دهد که چگونه یک آیین ساده، به بستری برای تربیت نسل عاشق و متعهد به ارزش‌های دینی تبدیل شده است. پدر محمدجواد نیز در گفت‌وگویی کوتاه با اشاره به اهمیت این مراسم برای خانواده‌ها گفت: این کار را برای فرزندم انجام می‌دهم تا او از کودکی با فرهنگ نذر و ارادت به امام حسین آشنا شود و بداند که پس‌انداز کردن فقط برای خودش نیست، بلکه می‌تواند راهی برای خدمت به سیدالشهدا باشد.

آیینی ماندگار در دل تاریخ

آیین قلک‌شکنی در بربری‌محله، اگرچه ریشه در سال‌های دور دارد اما به گفته متولیان، شکل امروزی آن از چند سال پیش رواج یافته و هرساله باشکوه‌تر از سال قبل برگزار می‌شود و این آیین که یادگاری از دفاع مقدس و ارادت مردم این دیار به خاندان عصمت و طهارت است، هر سال با استقبال گرم عزاداران حسینی روبرو می‌شود.

مداحان اهل بیت در این مراسم به مرثیه‌سرایی می‌پردازند و شیفتگان اباعبدالله با چشمانی اشکبار، شور و شعور حسینی خود را به نمایش می‌گذارند.

حسینیه شهدای بربری‌محله در جوار امامزاده حمزه که خود یکی از بقاع متبرکه و مقاصد مذهبی قائم‌شهر به شمار می‌آید، در این شب‌ها میزبان جمع کثیری از عزادارانی است که از اقصی نقاط شهرستان برای شرکت در این آیین دیرینه و اقامه عزا به این مکان مقدس می‌آیند. صحنه‌هایی که هر کدام، روایتی از یک عشق بی‌پایان را به تصویر می‌کشند و نشان می‌دهند که آیین محرم، همچنان در دل و جان مردم این سرزمین زنده و جاری است.

حضور پرشور جوانان و نوجوانان در این مراسم، نویدبخش تداوم این سنت حسنه در نسل‌های آینده است. بسیاری از خانواده‌ها، قلک‌ها را به دست فرزندان خود می‌دهند تا آنها نیز از کودکی با فرهنگ نذر و نیاز و ارادت به اهل بیت آشنا شوند. این موضوع، نشان از هوشمندی هیئت امنای حسینیه در ترویج فرهنگ حسینی میان نسل جدید دارد.

با پایان یافتن مراسم قلک‌شکنی و جمع‌آوری وجوه، حسینیه شهدای بربری‌محله آماده برگزاری باشکوه‌ترین برنامه‌های عزاداری در طول ماه محرم می‌شود.

از شب‌های روضه‌خوانی و سخنرانی گرفته تا تعزیه‌خوانی و دسته‌روی‌های عاشورایی، همه و همه با همین نذورات مردمی که ماه‌ها در دل قلک‌ها جمع شده بود، میسر می‌گردد. اینچنین است که عشق حسینی، چرخه خود را از دلی به دل دیگر می‌چرخاند و محرم را در این دیار، همواره زنده و پویا نگه می‌دارد.