رودخانه‌های خوزستان؛ قربانگاه‌های خاموش تابستان‌های داغ

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: تابستان در خوزستان فصلی است که با افزایش دمای هوا، رودخانه‌ها و کانال‌های آب به مقصد بسیاری از نوجوانان، جوانان و خانواده‌هایی تبدیل می‌شوند که به دنبال لحظه‌ای آرامش در دل روزهای سوزان هستند اما همین پناهگاه‌های موقت، گاه به صحنه تلخ‌ترین حوادث انسانی بدل می‌شوند.

در استانی که رودخانه‌های آن از مهم‌ترین ظرفیت‌های طبیعی کشور به شمار می‌روند، سال‌هاست موضوع غرق‌شدگی به یکی از دغدغه‌های جدی مسئولان و خانواده‌ها تبدیل شده است. هر سال با آغاز فصل گرما، اخبار جان باختن شهروندان در رودخانه‌ها، کانال‌ها و آبگیرهای مختلف خوزستان بار دیگر زنگ هشدار را به صدا درمی‌آورد.

هرچند آمارهای رسمی از کاهش نسبی تلفات حکایت دارد اما کارشناسان معتقدند تا زمانی که زیرساخت‌های تفریحی آبی توسعه نیابد، فرهنگ‌سازی عمومی تقویت نشود و دستگاه‌های متولی به هماهنگی مطلوب نرسند، این بحران همچنان یکی از چالش‌های جدی استان باقی خواهد ماند.

کاهش آمار اما نه پایان نگرانی‌ها

در همین زمینه مدیرکل پزشکی قانونی خوزستان از کاهش آمار مرگ‌ومیر ناشی از غرق‌شدگی در استان خبر داد.

سید فرزاد حسینی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در ۱۲ ماه سال ۱۴۰۴ مجموعاً ۱۲۳ نفر بر اثر غرق‌شدگی در مناطق مختلف استان جان خود را از دست دادند که از این تعداد ۱۰۰ نفر مرد و ۲۳ نفر زن بوده‌اند.

وی افزود: در سال ۱۴۰۳ تعداد جان‌باختگان ناشی از غرق‌شدگی ۱۳۷ نفر گزارش شده بود که ۱۱۳ نفر مرد و ۲۴ نفر زن بودند.

مدیرکل پزشکی قانونی خوزستان توضیح داد: بررسی و مقایسه آمارها نشان می‌دهد میزان مرگ‌ومیر ناشی از غرق‌شدگی در استان طی سال گذشته با کاهش ۱۰.۲۲ درصدی همراه بوده است.

حسینی تأکید کرد: اگرچه کاهش آمار رخ داده اتفاق مثبتی محسوب می‌شود اما همچنان تعداد قربانیان بالا است و ضرورت دارد اقدامات پیشگیرانه با جدیت بیشتری دنبال شود.

رودخانه‌ها، کانون اصلی حوادث مرگبار

در عین حال رئیس هیئت نجات غریق خوزستان معتقد است بخش عمده‌ای از حوادث غرق‌شدگی استان در رودخانه‌ها رخ می‌دهد.

امید جشان‌زاده در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: چالش اصلی خوزستان حوادث غرق‌شدگی در رودخانه‌ها است و تقریباً هر روز شاهد وقوع حادثه در این مناطق هستیم.

وی افزود: تلاش کرده‌ایم با برگزاری دوره‌های آموزشی مدیریت اماکن آبی و ارتقای سطح نظارت، ضریب ایمنی استخرهای استان را افزایش دهیم تا از بروز حوادث در این اماکن جلوگیری شود.

رئیس هیئت نجات غریق خوزستان ادامه داد: استخرهای استان از نظر تعداد ناجیان غریق، تجهیزات کمک‌های اولیه و دسترسی به اورژانس در وضعیت مناسبی قرار دارند اما مدیران این مراکز باید بر حضور مستمر نیروهای نجات غریق و رعایت استانداردهای ایمنی حساسیت بیشتری داشته باشند.

وی با اشاره به حوادث اخیر تصریح کرد: در مدت اخیر شاهد جان باختن یکی از قهرمانان بوکس کشور در شوشتر و همچنین چند حادثه مشابه در بهبهان، دزفول و دیگر نقاط استان بوده‌ایم.

جشان‌زاده گفت: با وجود برخی حمایت‌ها از طرح‌های نجات غریق ساحلی، همچنان در اجرای کامل مصوبات و دستورالعمل‌های مرتبط با این حوزه با کاستی‌هایی مواجه هستیم.

وی افزود: تأمین حقوق قانونی ناجیان غریق و تجهیز مناطق پرخطر به امکانات ایمنی از مهم‌ترین الزامات کاهش تلفات انسانی در استان است.

رئیس هیئت نجات غریق خوزستان تأکید کرد: توسعه استخرهای استاندارد می‌تواند انگیزه شنا در رودخانه‌های ناامن را کاهش دهد و تحقق این هدف نیازمند حمایت دستگاه‌های اجرایی و توسعه زیرساخت‌های آبی و ورزشی استان است.

خوزستان در جمع استان‌های پرحادثه

سرپرست معاونت امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر خوزستان نیز نسبت به افزایش خطر غرق‌شدگی در ماه‌های گرم سال هشدار داد.

حسن منصوری در گفتگویی رسانه ای اظهار کرد: با آغاز فصل گرما و افزایش حضور مردم در کنار رودخانه‌ها و کانال‌های آب، احتمال وقوع حوادث غرق‌شدگی افزایش پیدا می‌کند.

وی افزود: مردم معمولاً در نقاطی شنا می‌کنند که خارج از محدوده‌های ایمن و تحت پوشش خدمات امدادی است و همین موضوع خطرات جدی ایجاد می‌کند.

منصوری ادامه داد: توصیه می‌شود شهروندان تنها در مکان‌های تعیین‌شده و دارای ناجی غریق و پوشش امدادی شنا کنند تا در صورت بروز حادثه امکان امدادرسانی سریع وجود داشته باشد.

وی تصریح کرد: از شنا در رودخانه‌های خروشان، رودخانه‌های فاقد متولی و دریاچه‌های پشت سدها باید به طور جدی خودداری شود.

سرپرست معاونت امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر خوزستان گفت: طرح تابستانی امداد و نجات از چند روز گذشته آغاز شده و هم اکنون ۲۴ پایگاه امداد و نجات و دو پایگاه ساحلی در خرمشهر و دزفول آماده خدمت‌رسانی هستند.

وی افزود: یکی از مشکلات اصلی در حوزه امداد و نجات، نبود هماهنگی کافی میان دستگاه‌های مختلف است که امیدواریم با برنامه‌ریزی مناسب برطرف شود.

منصوری بیان کرد: شهرستان‌های شوشتر، دزفول و لالی بیشترین آمار غرق‌شدگی را به خود اختصاص داده‌اند.

وی تأکید کرد: خوزستان معمولاً در میان پنج استان نخست کشور از نظر آمار غرق‌شدگی قرار دارد و در برخی سال‌ها حتی آمار استان از برخی استان‌های شمالی نیز فراتر رفته است.

گلایه از کمبود امکانات

علی صادقی از ناجیان غریق فعال در خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با انتقاد از شرایط موجود اظهار کرد: سال‌هاست ناجیان غریق درباره خطرات رودخانه‌ها هشدار می‌دهند اما هنوز بسیاری از مناطق حادثه‌خیز فاقد حداقل امکانات ایمنی هستند.

وی افزود: در بسیاری از نقاطی که مردم برای شنا مراجعه می‌کنند نه تابلو هشدار وجود دارد، نه تجهیزات نجات و نه نیروهای مستقر. وقتی حادثه‌ای رخ می‌دهد تازه همه به دنبال مقصر می‌گردند.

این ناجی غریق ادامه داد: متأسفانه برخی خانواده‌ها نیز خطر را جدی نمی‌گیرند. بارها دیده‌ایم نوجوانان و جوانان بدون آشنایی با فنون شنا وارد رودخانه‌هایی می‌شوند که جریان آب در آنها بسیار خطرناک است.

صادقی افزود: اگر قرار است آمار غرق‌شدگی کاهش پیدا کند باید نگاه مسئولان به این حوزه تغییر کند. پیشگیری هزینه بسیار کمتری از جبران خسارت‌های انسانی دارد.

این ناجی غریق تأکید کرد: هر جانی که در رودخانه‌های خوزستان از دست می‌رود داغی است که تا سال‌ها بر دل یک خانواده باقی می‌ماند.

ریشه‌های اجتماعی یک معضل

رحیم عباس‌زاده، جامعه‌شناس در گفتگو با خبرنگار مهر با بررسی ابعاد اجتماعی این پدیده اظهار کرد: موضوع غرق‌شدگی در خوزستان صرفاً یک مسئله ایمنی یا امدادی نیست بلکه ابعاد اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی دارد.

وی افزود: در بسیاری از مناطق استان، کمبود فضاهای تفریحی استاندارد باعث شده رودخانه‌ها به اصلی‌ترین محل تفریح جوانان تبدیل شوند.

عباس‌زاده ادامه داد: وقتی خانواده‌ها به امکانات مناسب تفریحی و ورزشی دسترسی نداشته باشند، طبیعی است که بخشی از جمعیت به سمت گزینه‌های پرخطر سوق پیدا کنند.

وی تصریح کرد: گرمای شدید هوا در خوزستان نیز نقش مهمی در این مسئله دارد. افراد برای رهایی از گرما به آب پناه می‌برند اما بسیاری از این مکان‌ها فاقد حداقل استانداردهای ایمنی هستند.

این جامعه‌شناس گفت: آموزش عمومی باید از مدارس آغاز شود. بسیاری از قربانیان شناخت کافی از خطرات رودخانه‌ها ندارند و تصور می‌کنند مهارت ابتدایی شنا برای مقابله با جریان‌های شدید آب کافی است.

عباس‌زاده افزود: کاهش پایدار آمار غرق‌شدگی تنها از مسیر برخوردهای مقطعی حاصل نمی‌شود بلکه نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، توسعه زیرساخت‌ها، آموزش مستمر و مشارکت همه دستگاه‌های اجرایی است.

وی تأکید کرد: اگر نگاه جامع و چندبعدی به این موضوع شکل نگیرد هر سال با آغاز فصل گرما شاهد تکرار همین حوادث خواهیم بود.

در حالی که آمار رسمی از کاهش مرگ‌ومیر ناشی از غرق‌شدگی در خوزستان حکایت دارد، روایت‌های میدانی و اظهارات مسئولان نشان می‌دهد این کاهش هنوز فاصله زیادی با وضعیت مطلوب دارد. رودخانه‌هایی که روزگاری نماد حیات و آبادانی در جنوب کشور بودند، اکنون در برخی نقاط به کانون حوادثی تبدیل شده‌اند که هر سال ده‌ها خانواده را داغدار می‌کنند.

به نظر می رسد؛ عبور از این بحران نیازمند هم‌افزایی میان دستگاه‌های اجرایی، توسعه زیرساخت‌های تفریحی ایمن، تقویت آموزش‌های عمومی و تجهیز مناطق پرخطر است. تا آن زمان، هر موجی که در رودخانه‌های خوزستان به حرکت درمی‌آید، می‌تواند روایتگر سرنوشتی باشد که تنها با آگاهی، مسئولیت‌پذیری و اقدام مؤثر از وقوع آن جلوگیری خواهد شد.