کشت قراردادی؛ نسخه نجات کشاورزی گلستان از بلاتکلیفی و هزینه‌های سنگین

خبرگزاری مهر،گروه استانها: استان گلستان به عنوان یکی از قطب‌های اصلی کشاورزی کشور، با داشتن تنوع اقلیمی کم‌نظیر و ظرفیت‌های خیره‌کننده در تولید محصولات استراتژیک، همواره یکی از ستون های اصلی تأمین امنیت غذایی در کشور محسوب میشود. با این وجود، آنچه امروز پایداری تولید و رفاه کشاورزان این دیار را تهدید می‌کند، نه ضعف در تولید، بلکه خلأ در «حلقه نهایی» زنجیره ارزش؛ یعنی بازار، بسته‌بندی و فروش است.

ساختار فعلی کشاورزی که اغلب بر پایه تولید انبوه و فروشِ بدون برنامه‌ریزی استوار است، سال‌هاست که کشاورزان گلستانی را در چنبره‌ای از نوسانات قیمت، هزینه‌های کمرشکن تولید و عدم اطمینان از فروش محصول گرفتار کرده است. از طرفی، دولت نیز به‌تنهایی زیر بار سنگین خرید تضمینی، انبارداری و مدیریت بازار محصولات کشاورزی، توانِ بهره‌وری حداکثری از منابع را از دست داده است.

در چنین شرایطی، گذار از کشاورزی معیشتی و پراکنده به کشاورزی قراردادی نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورتِ اجتناب‌ناپذیر برای نجات کشاورزی گلستان است.

در همین رابطه معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی گلستان با بیان اینکه کشاورزی قراردادی تنها راه عبور از مشکلات فعلی بخش کشاورزی است؛ در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در مدل کشاورزی قراردادی، صنعت از ابتدای فصل کشت وارد می‌شود، نهاده‌ها و سرمایه در گردش را تأمین و در پایان، هزینه‌ها را از محل محصول نهایی تسویه می‌کند.

علی اکبر مهقانی با تأکید بر اینکه تداوم شیوه‌های سنتی خرید تضمینی و تولید بدون بازار مشخص، کشاورز و دولت را هم‌زمان متضرر می‌کند، افزود: در مدل کشاورزی قراردادی، خریدار محصول از همان ابتدا مشخص است و تولید بر اساس نیاز واقعی صنعت و بازار انجام می‌شود؛ موضوعی که هم ریسک فروش را برای کشاورز کاهش می‌دهد و هم بار مالی دولت را سبک‌تر می‌کند.

وی با بیان اینکه یکی از ارکان اصلی کشاورزی قراردادی حضور فعال صنایع است، افزود: کارخانه‌های آرد، روغن‌کشی، نساجی، صنایع غذایی و سایر واحدهای مصرف‌کننده مواد اولیه باید از ابتدای فصل کشت وارد قرارداد شوند و به‌جای خرید محصول در پایان فصل، در فرآیند تولید مشارکت داشته باشند.

این مقام مسؤل ادامه داد: در این مدل، صنعت فقط خریدار نیست، بلکه به نوعی شریک تولید محسوب می‌شود؛ چرا که بخشی از نهاده‌ها، بذر، کود، سم، خدمات فنی، و در بسیاری موارد سرمایه در گردش مورد نیاز کشاورز را تأمین می‌کند تا محصولی مطابق با نیاز خود دریافت کند.

مهقانی با تشریح نقش نهاده‌ها در این الگو گفت: در کشاورزی قراردادی، بذر، کود، سم و حتی مشاوره فنی می‌تواند از سوی خریدار یا از مسیر قرارداد تأمین شود تا کشاورز با دغدغه کمتر و کیفیت بالاتر تولید کند.

به گفته وی، وقتی صنعت، رقم مورد نیاز خود را از ابتدا مشخص می‌کند، کشاورز نیز بر همان اساس کشت می‌کند و نهاده‌ها متناسب با نیاز آن محصول در اختیارش قرار می‌گیرد.

وی ادامه داد: این موضوع علاوه بر کاهش هزینه‌های پراکنده و خریدهای غیرهدفمند، باعث می‌شود تولید نهایی دقیق‌تر، اقتصادی‌تر و استانداردتر باشد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی جهادکشاورزی گلستان درباره نحوه تسویه‌حساب در کشت قراردادی توضیح داد: در پایان فصل، محصول تولیدی توسط خریدار تحویل گرفته می‌شود و هزینه نهاده‌ها، خدمات و سرمایه‌گذاری اولیه از محل مبلغ نهایی محصول کسر می‌شود، به این ترتیب کشاورز بدون نیاز به مراجعه‌های متعدد برای تأمین مالی، تولید خود را انجام می‌دهد و در زمان تحویل محصول، سهم خود را به‌صورت شفاف دریافت می‌کند.

مهقانی افزود: این شیوه باعث می‌شود کشاورز در طول فصل با کمبود نقدینگی کمتر مواجه شود و از سوی دیگر، خریدار نیز مطمئن باشد که محصول مورد نیاز خود را با کیفیت مشخص و در زمان مقرر دریافت می‌کند.

کیفیت، قیمت و تعهد خرید؛ سه ضلع اصلی کشاورزی قراردادی

وی با تأکید بر اینکه کشاورزی قراردادی باید بر پایه تعهد روشن دو طرف باشد، گفت: کیفیت محصول، قیمت خرید و میزان تعهد طرفین باید از قبل مشخص شود، اگر کشاورز محصولی با کیفیت بالاتر تولید کند، باید پاداش آن را بگیرد؛ همان‌طور که در چغندرقند، عیار محصول در قیمت‌گذاری اثر مستقیم دارد.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی گلستان اظهار کرد: در گندم نیز باید به‌تدریج به سمت چنین مدلی حرکت کنیم؛ به‌گونه‌ای که کیفیت، پروتئین، گلوتن و سایر شاخص‌های فنی در قیمت‌گذاری نقش داشته باشد تا کشاورز برای تولید محصول بهتر انگیزه پیدا کند.

کاهش بار مالی دولت و افزایش بهره‌وری

مهقانی با اشاره به مزیت‌های ملی کشاورزی قراردادی اظهار کرد: با گسترش این الگو، دولت از تصدی‌گری مستقیم در خرید و انبارداری فاصله می‌گیرد و به‌جای آن، نقش نظارتی و حمایتی خواهد داشت، در نتیجه هم هزینه‌های عمومی کاهش می‌یابد و هم بهره‌وری تولید در استان و کشور افزایش پیدا می‌کند.

وی تأکید کرد: اگر بخواهیم کشاورزی را از وضعیت فعلی خارج کنیم، باید از تولید بی‌برنامه فاصله بگیریم و به سمت تولید مبتنی بر قرارداد، بازار مشخص، نهاده‌های تضمین‌شده و تسویه‌حساب شفاف حرکت کنیم؛ این همان مسیری است که می‌تواند آینده کشاورزی گلستان و کشور را متحول کند.

بر اساس این گفتگو، توسعه کشت قراردادی در گلستان به معنای پایانِ دوران بلاتکلیفی محصول، افزایش بهره‌وریِ منابع آب و خاک، و تبدیل شدن کشاورز از یک تولیدکننده نگران به یک شریکِ تجاریِ مطمئن است؛ تحولی که گلستان را از تأمین‌کننده مواد اولیهِ خام، به قطبِ ارزش‌افزوده و صنایع تبدیلی در کشور تبدیل خواهد کرد.