درآمدزایی پایدار از خورشید؛ پنل‌ها شغل‌های جدید ایجاد می‌کنند!

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: خوزستان، سرزمین آفتاب‌ سوزان و گرمای بی‌امان، این روزها ورق تازه‌ای از رابطه خود با خورشید را تجربه می‌کند. نوری که سال‌ها تنها یادآور گرما، تشنگی و فرسودگی تجهیزات برقی بود، اکنون به عنوان یک سرمایه پایان‌ناپذیر مورد توجه قرار گرفته است. پنل‌های خورشیدی نصب شده روی بام منازل، ادارات و کارگاه‌ها، روایتی تازه از بهره‌وری، استقلال انرژی و حتی کسب درآمد را برای مردم این دیار رقم زده‌اند.

فناوری تبدیل نور خورشید به انرژی الکتریکی بدون نیاز به سوخت‌های فسیلی، مرزهای کشاورزی و صنعت را نیز درنوردیده است. کاهش چشمگیر هزینه قبوض برق، امکان فروش انرژی مازاد به شبکه سراسری و بازگشت سرمایه در بازه زمانی چندساله، معادلات اقتصادی بسیاری از خانواده‌ها و صاحبان مشاغل را تغییر داده است. آنچه پیشتر یک رویا به نظر می‌رسید امروز با حمایت تسهیلات بانکی و سیاست خرید تضمینی برق به واقعیتی ملموس تبدیل شده است.

ظرفیت تولید برق نیروگاه‌های خورشیدی استان خوزستان اکنون به ۱۵ مگاوات رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال با بهره‌برداری از نیروگاه‌های در حال احداث، این رقم به ۱۵۰ مگاوات برسد. رقمی که نشان از عزم جدی برای عبور از خام‌فروشی نور به سوی تولید ارزش افزوده دارد اما آیا زیرساخت‌ها و انگیزه‌های اقتصادی به اندازه کافی برای اقبال عمومی فراهم شده است؟

درآمد ماهانه ۷ میلیون تومان

عباس دارابی شهروندی که با نصب پنل خورشیدی زندگی خود را متحول کرده، در گفتگو با خبرنگار مهر از تجربه شیرین خود می‌گوید. وی اظهار کرد: روی سقف منزل پنل خورشیدی پنج کیلوواتی نصب کردیم که ماهانه قریب به ۶ تا ۷ میلیون تومان درآمد دارد. قبض برق ما قبلاً در تابستان به چند میلیون تومان می‌رسید و حالا نه تنها رایگان شده که مازاد تولیدمان را هم به شرکت برق می‌فروشیم.

دارابی با اشاره به اینکه بازگشت سرمایه اولیه حدود چهار سال طول می‌کشد، می‌افزاید: بعد از آن سال‌ها بدون هیچ هزینه سوختی، فقط با تمیزکاری دوره‌ای پنل‌ها، درآمد پایدار داریم. تنها مشکل ما گردوغبار خوزستان است که گاهی راندمان را کاهش می‌دهد اما با شستشوی ماهانه این مشکل هم حل می‌شود. توصیه من به همه همسایه‌ها این است که حتماً از این فرصت استفاده کنند.

نصب پنل از سوی ادارات

شهرام ملایی هزاروندی، مدیرکل آموزش فنی و حرفه‌ای استان خوزستان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر از احداث یک نیروگاه در این اداره کل خبر داد.

وی توضیح داد: این نیروگاه بزرگ‌ترین نیروگاه در حوزه انرژی‌های پاک در بین ادارات کل آموزش فنی و حرفه‌ای است. ما این پروژه را نه فقط برای تأمین برق مصرفی که به عنوان یک کارگاه آموزشی زنده برای هنرجویان طراحی کرده‌ایم.

ملایی هزاروندی تصریح کرد: هنرجویان در این مرکز با نحوه نصب، نگهداری و عیب‌یابی سامانه‌های خورشیدی آشنا می‌شوند. هدف ما تربیت نیروی متخصص برای بازاری است که سال به سال گسترش می‌یابد. پیش‌بینی می‌کنیم تا سه سال آینده هزاران فرصت شغلی در حوزه انرژی خورشیدی در خوزستان ایجاد شود که نیروی ماهر آن کمبود اصلی است.

کمک نیروگاه‌های خانگی به شبکه برق

علی صمدی، کارشناس ارشد برق با سال‌ها تجربه در صنعت انرژی در گفتگو با خبرنگار مهر به تحلیل فنی و اقتصادی این طرح پرداخت.

وی گفت: نیروگاه‌های خورشیدی با توجه به اینکه در زمان پیک شبکه که اوج مصرف است بیشترین تولید را دارند، می‌تواند در پیک‌سایی شبکه کمک کند. این همزمانی حداکثر تولید با حداکثر مصرف، یک موهبت مهندسی است که در هیچ نیروگاه دیگری دیده نمی‌شود.

صمدی با اشاره به مشوق‌های جذاب خرید تضمینی برق افزود: کیلووات ساعتی که مشترک از شبکه برق می‌گیرد حدود ۶۳ تومان است و مبلغی که بابت هر کیلووات ساعت تولید از طرف اداره به شهروند پرداخت می‌شود ۷۲۵ تومان. یعنی بیش از ۱۱ برابر نرخ خرید! این اختلاف قیمت، منطق اقتصادی نصب پنل را برای هر خانواده توجیه‌پذیر می‌کند.

این کارشناس به چالش‌های پیش رو نیز اشاره می‌کند و می گوید: مشکل اصلی در خوزستان راندمان پایین پنل‌ها در روزهای غباری است. باید پژوهشگران به دنبال پنل‌های خودتمیز شونده یا پوشش‌های نانو بروند. همچنین وام‌های ارائه شده هنوز برای اقشار کم‌درآمد سنگین است. اگر اقساط بلندمدت ۱۰ ساله با سود تک‌رقمی شود، انفجار تقاضا را شاهد خواهیم بود.

۵۲ نیروگاه در اهواز

از سوی دیگر علی فراتی مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح وضعیت موجود و برنامه‌های آتی پرداخت.

وی بیان کرد: در استان خوزستان و شرکت توزیع نیروی برق اهواز تاکنون ۵۲ نیروگاه خورشیدی داریم که ۴۳ نیروگاه توسط ادارات و مابقی نیز توسط سایر متقاضیان احداث شده است. استقبال صنایع و کشاورزان نیز رو به افزایش است.

فراتی با اشاره به آینده‌ای روشن برای این حوزه گفت: برای ۲۱ نیروگاه دیگر برنامه‌ریزی صورت گرفته که ظرفیت آنها حدود ۸۰ مگاوات تولید برق است. مجموع اینها ما را به هدف ۱۵۰ مگاوات تا پایان سال نزدیک می‌کند. خوزستان با میانگین ۳۰۰ روز آفتابی در سال، مستعدترین استان برای سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی است و ما موظفیم بستر خرید تضمینی و انشعاب را تسهیل کنیم.

مدیرعامل شرکت توزیع نیروی برق اهواز در پاسخ به این پرسش که چرا با وجود این ظرفیت بی‌نظیر، هنوز شمار نیروگاه‌های خانگی کم است، توضیح داد: هزینه اولیه بالا مهمترین مانع است. با وجود تسهیلات، یک سامانه ۵ کیلوواتی حدود ۱۵۰ میلیون تومان هزینه دارد که برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است. همچنین فرهنگ‌سازی گسترده‌ای لازم است تا مردم بدانند این سرمایه‌گذاری به مراتب بهتر از خرید خودرو یا مسکن دوم است.

میراثی برای نسل آینده

بهره‌مندی از انرژی خورشیدی افزون بر صرفه اقتصادی، ابعاد زیست‌محیطی و اخلاقی مهمی نیز دارد. کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی به معنای کاهش مستقیم آلاینده‌های کربنی و گازهای گلخانه‌ای است؛ همان عواملی که خوزستان را در فصول گرم سال با پدیده گردوغبار و آلودگی هوا دست‌به‌گریبان کرده‌اند. هر مگاوات برق خورشیدی، سالانه از انتشار صدها تن دی‌اکسید کربن جلوگیری می‌کند.

حفظ منابع طبیعی برای نسل‌های آینده شاید در محاسبه قبض برق یک خانواده دیده نشود اما در ترازنامه کلان استان نقشی تعیین‌کننده دارد. ذخیره گازهای طبیعی و مایعات قابل اشتعال که امروز در نیروگاه‌های حرارتی می‌سوزند، سرمایه نسل فرداست. روی آوردن به خورشید، یعنی انتخاب آگاهانه برای به جا گذاشتن هوایی پاک‌تر و زمینی زنده‌تر برای فرزندان این مرزوبوم.

پیش‌بینی افزایش ۱۰ ‌برابری ظرفیت خورشیدی خوزستان در یک سال، جاه‌طلبانه اما دست‌یافتنی به نظر می‌رسد. پروژه‌های در حال احداث در شهرک‌های صنعتی، مجتمع‌های گلخانه‌ای و حتی مزارع پرورش میگو نشان می‌دهد که بخش خصوصی به صرفه اقتصادی این طرح پی برده است. با این حال، گلوگاه اصلی همچنان شبکه توزیع فرسوده است که برای دریافت برق پراکنده از هزاران نیروگاه خورشیدی کوچک، نیازمند هوشمندسازی و به‌روزرسانی است.

کارشناسان معتقدند اگر نرخ خرید تضمینی ۷۲۵ تومانی برای هر کیلووات ساعت حداقل برای پنج سال پایدار بماند و فرآیند دریافت مجوزها از چند ماه به چند هفته کاهش یابد، هدف ۱۵۰ مگاوات نه تنها محقق که پشت سر گذاشته خواهد شد. تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد که نقطه جهش زمانی رخ می‌دهد که سرمایه‌گذاری خورشیدی برای مردم عادی، ساده‌تر و سودآورتر از هر سرمایه‌گذاری دیگری شود. خوزستان با آفتاب بی‌دریغ خود، همه برگ‌های برنده را در اختیار دارد.

در فرجام این روایت باید گفت خوزستان با تکیه بر میانگین ۳۰۰ روز آفتابی، دارنده ثروتی خفته است که بیداری آن با دانش و سرمایه‌گذاری گره خورده است. امروز ۵۲ نیروگاه خورشیدی و درآمد ماهانه چندین میلیون تومانی برای یک خانواده عادی، تنها نویدبخش شروعی کوچک است. آینده از آنِ دیاری خواهد بود که نور خورشید را نه تهدید که فرصتی برای تولید، اشتغال و پایداری زیست‌محیطی تعریف کند.

از ادارات پیشگام گرفته تا شهروندانی که پنل بر بام خانه خود نصب کرده‌اند، همگی در حال ساختن الگویی جدید از زندگی در اقلیم گرم خوزستان هستند اما تا رسیدن به افق ۱۵۰ مگاواتی و فراتر از آن، مسیر هموار نشده باقی است. موانعی چون هزینه اولیه بالا، گردوغبار و شبکه توزیع کهنه، با عزم ملی و مشارکت همگانی قابل فتح هستند. شاید چند سال دیگر، وقتی چراغ هر خانه در گرمای سوزان تابستان بی‌دغدغه روشن بماند، به یاد بیاوریم که این تحول از امروز و با همین پنل‌های کوچک روی بام‌ها آغاز شد.