خراسان جنوبی در تنگنای کم‌آبی؛ جهاد صرفه‌جویی نسخه عبور از تابستان داغ

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: خراسان جنوبی سال‌های متمادی را با خشکسالی و کم‌آبی سپری کرده و امروز دیگر روایت تشنگی این دیار کویری بر کسی پوشیده نیست. استانی که روزگاری با قنات‌های پرآب و منابع محدود خود روزگار می‌گذراند، اکنون با یکی از سخت‌ترین دوره‌های خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کند.

در شرایط کنونی تنها حدود ۲۰ درصد از ظرفیت سدهای خراسان جنوبی آب دارد، آماری نگران‌کننده که زنگ خطر جدی را برای استان به صدا درآورده است. با آغاز روزهای گرم و آفتابی و در پیش بودن تابستانی داغ، تبخیر آب ذخیره‌شده در سدها افزایش می‌یابد و بر شدت بحران کم‌آبی می‌افزاید.

از این رو، صرفه‌جویی در مصرف آب دیگر یک توصیه نیست، بلکه ضرورتی انکارناپذیر برای عبور از روزهای سخت پیش‌رو است. در کنار این موضوع، هدررفت قابل توجه آب در شبکه‌های فرسوده توزیع، خود به رنجنامه خشکسالی در خراسان جنوبی افزوده و انتظار می‌رود مسئولان با عزمی جدی و برنامه‌ریزی مؤثر، برای اصلاح زیرساخت‌ها و کاهش پرت آب، کمر همت ببندند.

اگرچه طرح‌های انتقال آب به استان در دست اجراست، اما تزریق قطره‌چکانی اعتبارات، روند اجرای این پروژه‌های حیاتی را کند کرده و تحقق نتایج مورد انتظار را به تأخیر انداخته است.

با این حال، تجربه نشان داده است که عبور از بحران خشکسالی تنها با اتکا به طرح‌های عمرانی امکان‌پذیر نیست و مشارکت مردم نقشی تعیین‌کننده در این مسیر دارد. امروز هر قطره آب، سرمایه‌ای ارزشمند برای آینده خراسان جنوبی است و فرهنگ مصرف بهینه می‌تواند مرهمی بر زخم کهنه تشنگی این سرزمین باشد.

خراسان جنوبی بیش از هر زمان دیگری نیازمند همدلی مردم و مسئولان است، چرا که آینده این دیار کویری در گرو مدیریت صحیح منابع آب و پاسداشت این نعمت حیاتی خواهد بود.

آخرین وضعیت سدهای استان

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای خراسان جنوبی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به آخرین وضعیت سدهای استان بیان کرد: ظرفیت هشت سد مخزنی در استان ۷۵ میلیون متر مکعب است.

عباس سارانی با بیان اینکه در حال حاضر ۸۰ درصد ظرفیت سدها خالی و ۲۰ درصد پر است، افزود: هشت سد مخزنی استان در حال حاضر ۱۵ میلیون متر مکعب آب ذخیره دارد.

وی خواستار صرفه‌جویی هر چه بیشتر در مصرف آب شد و گفت: اگرچه طرح‌های بلندمدت و یا کوتاه مدت برای تامین آب در دست اجرا بوده اما با توجه به شرایط کشور، خشکسالی‌های بی سابقه و گرمای هوا در استان نیازمند جهاد صرفه‌جویی در مصرف آب و انرژی هستیم.

سارانی با بیان اینکه آب از نظر ماهیت حیاتی و اثرگذاری در همه بخش‌ها جایگاه ویژه‌ای دارد، افزود: بدون آب هیچ اقدام سازه‌ای و غیرسازه‌ای امکان‌پذیر نیست، بنابراین باید نگاه ویژه‌ای به این بخش داشته باشیم.

وی تأکید کرد: نخستین گام در مدیریت صحیح منابع آبی، ارتقای اطلاعات و سواد آبی است و دستگاه‌های متولی، به‌ویژه در بخش‌های زیربنایی، وظیفه انتقال این آگاهی را بر عهده دارند.

انتقال آب دریای عمان در مسیر اجرا

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی با تشریح آخرین وضعیت پروژه انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور، گفت: این طرح یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساختی کشور در حوزه تأمین آب است که نقش مهمی در تأمین آب شرب و صنعت استان‌های شرقی به ویژه خراسان جنوبی خواهد داشت.

سارانی اظهار کرد: بر اساس آخرین آمار تا پایان سال ۱۴۰۴، طول خط اصلی انتقال آب از دریای عمان به سه استان شرق کشور هزار و ۳۴۲ کیلومتر است و برای اجرای آن به ۹۲۰ مگاوات برق جهت احداث نیروگاه نیاز خواهد بود.

وی افزود: ظرفیت نمک‌زدایی این طرح یک میلیارد مترمکعب در سال پیش‌بینی شده و در مجموع ۲۳۰ میلیون مترمکعب آب برای سه استان هدف انتقال خواهد یافت. همچنین قطر لوله‌های مورد استفاده در این پروژه بین ۹۰۰ تا ۲۲۰۰ میلی‌متر متغیر است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی با بیان اینکه ۱۱.۳ میلیون نفر از جمعیت سه استان از مزایای این طرح بهره‌مند خواهند شد، گفت: این پروژه حدود ۲۷.۳ درصد از مساحت کشور را تحت پوشش قرار می‌دهد.

سارانی با اشاره به برآورد اولیه هزینه اجرای طرح بیان کرد: هزینه کل پروژه حدود ۲۱۳ هزار میلیارد تومان (۲۱۳ همت) برآورد شده است.

وی ادامه داد: تاکنون ۱۴۳ کیلومتر لوله‌گذاری و یک‌هزار و هشت کیلومتر مسیرسازی در قالب این طرح انجام شده که پیشرفت کلی پروژه را به ۱۸.۴ درصد رسانده است.

به گفته وی، پیشرفت سازه آبگیر به ۹۶.۳ درصد و پیشرفت فیزیکی آب‌شیرین‌کن نیز به ۳۴.۹ درصد رسیده است.

سهم خراسان جنوبی از پروژه

سارانی با اشاره به بخش مربوط به خراسان جنوبی گفت: طول خط لوله این طرح در استان ۳۷۵ کیلومتر است و بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، سالانه ۶۰ میلیون مترمکعب آب تصفیه‌شده برای مصارف شرب و صنعت استان تأمین خواهد شد.

وی افزود: تاکنون ۱۰۰ درصد عملیات نقشه‌برداری مسیر در خراسان جنوبی انجام شده و میزان مسیرسازی نیز به ۷۷ درصد رسیده است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی اظهار داشت: پیشرفت اجرایی پروژه در محدوده استان سیستان و بلوچستان ۳۳.۷ درصد است و طبق برنامه زمان‌بندی، پروژه تا زاهدان در سال ۱۴۰۶ و تا مشهد در سال ۱۴۰۷ به بهره‌برداری خواهد رسید.

لزوم حمایت برای تسریع در اجرای پروژه

سارانی با تأکید بر ضرورت حمایت از این طرح ملی بیان کرد: انعقاد قرارداد خرید تضمینی سهم آب شرب، اختصاص ردیف بودجه برای خرید تضمینی توسط سازمان برنامه و بودجه و همچنین تحقق مشوق‌های سرمایه‌گذاری از جمله معافیت‌های مالیاتی، واگذاری معادن و کاهش بهره مالکانه معادن در اختیار سهامداران، از مهم‌ترین اقدامات مورد نیاز برای تسریع در اجرای پروژه به شمار می‌رود.

وی تأکید کرد: با تکمیل این طرح، بخشی از دغدغه‌های تأمین آب پایدار در شرق کشور و خراسان جنوبی برطرف خواهد شد و زمینه توسعه صنعتی و اقتصادی منطقه بیش از پیش فراهم می‌شود.

هدررفت ۲۲.۸ درصدی آب

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی هم در گفتگو با خبرنگار مهر از اجرای طرح‌های مختلف برای کاهش هدررفت آب در تأسیسات آبرسانی استان خبر داد و گفت: میزان هدررفت آب در تأسیسات استان ۲۲.۸ درصد است.

حسین توکلی اظهار کرد: به منظور جلوگیری از هدررفت آب و افزایش بهره‌وری شبکه‌های آبرسانی، در سال ۱۴۰۴ مجموعه‌ای از اقدامات اصلاحی و فنی در سطح استان اجرا شده است.

وی افزود: در این مدت، ۱۱۴ کیلومتر از شبکه توزیع آب اصلاح و بازسازی شده و همچنین پنج هزار و ۷۸۱ رشته انشعاب فرسوده و دارای نشت نوسازی شده است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی ادامه داد: در راستای شناسایی و رفع نشتی‌ها، عملیات نشت‌یابی شبکه توزیع و انشعابات به طول ۴۹۵ کیلومتر انجام شده که نقش مهمی در کاهش هدررفت آب و مدیریت بهینه منابع آبی دارد.

توکلی با تأکید بر اهمیت صیانت از منابع آبی در شرایط خشکسالی و کم‌آبی، بیان کرد: اجرای این طرح‌ها با هدف ارتقای پایداری تأمین آب و کاهش هدررفت در شبکه‌های آبرسانی استان با جدیت دنبال می‌شود.

وی اوایل خردادماه جاری هم در شورای اداری استان بیان کرد: بر اساس آمارهای رسمی، در سه دهه اخیر کسری تجمعی مخازن آب زیرزمینی استان بیش از چهار میلیارد و ۳۰۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود و از مجموع ۴۲ دشت استان، ۳۵ دشت در وضعیت ممنوعه یا ممنوعه بحرانی قرار دارند.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی با اشاره به وضعیت خدمات‌رسانی گفت: جمعیتی بالغ بر ۸۰۰ هزار نفر در ۳۱ شهر و یک‌هزار و ۷۰ روستای استان تحت پوشش شبکه‌های آبرسانی قرار دارند و میزان پوشش آبرسانی در شهرها ۹۸ درصد و در روستاها ۸۶ درصد است.

توکلی با بیان اینکه پایداری خدمات آبی با چالش‌های جدی مواجه است، ادامه داد: متوسط آب بدون درآمد در استان حدود ۳۸ درصد است که بخش قابل توجهی از آن ناشی از فرسودگی شبکه، نشت‌ها و مشکلات بهره‌برداری است و کاهش حتی چند درصد از این میزان می‌تواند منجر به صرفه‌جویی میلیون‌ها مترمکعب آب در سال شود.

لزوم صرفه‌جویی نهادهای دولتی

محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی هم در نشست مدیریت بحران استان با تأکید بر ضرورت مدیریت مصرف انرژی در دستگاه‌های اجرایی، گفت: ادارات و نهادهای دولتی باید در زمینه صرفه‌جویی پیشگام باشند و اطلاع‌رسانی و تبیین سامانه‌های هوشمند مدیریت مصرف به‌درستی انجام شود.

وی با اشاره به شرایط آبی استان در ماه‌های گرم سال افزود: خراسان جنوبی در تابستان پیش‌رو با تنش آبی مواجه است و تأمین آب شرب مردم خط قرمز مدیریت استان به شمار می‌رود.

استاندار خراسان جنوبی با بیان اینکه تعداد روستاهای نیازمند آبرسانی سیار نسبت به ابتدای دولت کاهش یافته است، اظهار کرد: با وجود اقدامات انجام شده، برخی مجتمع‌های آبرسانی همچنان با کمبود آب روبه‌رو هستند و لازم است گزارش‌های مستند از اقدامات صورت‌گرفته ارائه شود.

هاشمی همچنین بر برخورد با انشعابات غیرمجاز و مصارف خارج از ضوابط، به‌ویژه در باغ‌ویلاها، تأکید کرد و گفت: در شرایط تنش آبی، مدیریت مصرف و جلوگیری از هدررفت آب، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

بدیهی است در چنین شرایطی، عبور از بحران کم‌آبی خراسان جنوبی تنها با اجرای طرح‌های زیرساختی ممکن نیست، بلکه نیازمند مشارکت جدی مردم و تغییر الگوی مصرف است. صرفه‌جویی در مصرف آب امروز ضرورتی حیاتی برای حفظ زندگی، توسعه پایدار و تضمین آینده‌ای قابل‌زیست در این سرزمین کویری به شمار می‌رود که باید مورد توجه قرار گیرد.