افزایش ۱۵ درصدی تقاضای مرغ در تابستان تهران/ قیمت در بازار شکننده است

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- امیرماهان محمدی یکتا: تهران، پایتخت کشورمان، نه‌تنها مرکز سیاسی و اداری کشور، که بزرگ‌ترین کانون مصرف مواد غذایی نیز به شمار می‌رود.

در سبد غذایی خانوارهای تهرانی، گوشت مرغ به دلیل قیمت نسبی پایین‌تر در مقایسه با گوشت قرمز، همواره حکم «پروتئین نجات‌بخش» را داشته است، اما در پیچ وخم نوسانات اقتصادی، بازار این کالای راهبردی به دماسنجی برای سنجش قدرت خرید مردم و کارآمدی سیاست‌های تنظیم بازار تبدیل شده است.

بررسی‌های میدانی از مراکز عمده توزیع مرغ در مناطق مختلف تهران، از میدان مرکزی میوه و تره‌بار گرفته تا فروشگاه‌های زنجیره‌ای و خرده‌فروشی‌های سطح شهر، حاکی از آن است که در هفته منتهی به ۲۲ خرداد ۱۴۰۵، بازار مرغ در وضعیتی بین «ثبات شکننده» و «آرامش نسبی» به سر می‌برد.

قیمت مرغ گرم (کشتار روز) برای مصرف‌کننده نهایی، با اختلافی اندک در مناطق شمالی و جنوبی شهر، حول یک کانال مشخص در حال نوسان است.

آنچه در این میان جلب توجه می‌کند، شکاف میان قیمت مصوب ستاد تنظیم بازار و قیمت عرضه در برخی خرده‌فروشی‌های آزاد است، اگرچه فشار تقاضا در مقایسه با ماه‌های پایانی سال گذشته کاهش یافته، اما هزینه‌های بالای تمام‌شده برای واحدهای مرغداری، به‌ویژه نهاده‌های دامی، باعث شده تا عرضه‌کنندگان تمایل چندانی به فروش با نرخ‌های دستوری نداشته باشند.

با این حال، برخلاف دوره‌های بحرانی گذشته، خبری از صف‌های طولانی یا کمبود فیزیکی مرغ در سطح شهر نیست و این گزاره که «مرغ هست، اما گران است» خلاصه‌ای از روایت جاری در بازار تهران است.

برای درک بهتر موضوع، سری به میدان بزرگ بهمن، اصلی‌ترین کانون پخش مرغ استان تهران، می‌زنیم. در ساعات اولیه بامداد، غرفه‌داران در تکاپوی تخلیه و توزیع بارهای ارسالی از کشتارگاه‌های اطراف تهران هستند. بر اساس مشاهدات، حجم ورودی مرغ به میدان در وضعیت مطلوبی قرار دارد.

مشکل اصلی تولید نیست؛ مشکل در چرخه مالی است

یکی از عمده‌فروشان باسابقه در میدان بهمن به خبرنگار مهر گفت: مشکل اصلی ما الان تولید نیست؛ مرغ به اندازه کافی روانه بازار می‌شود. مشکل در چرخه مالی است. وقتی قیمت مصوب با هزینه تمام‌شده تولید همخوانی ندارد، تولیدکننده مجبور است بخشی از ضررش را از بازار آزاد جبران کند. این وسط، این مصرف‌کننده تهرانی است که گرفتار چندنرخی شدن می‌شود.

این اظهارات نشان می‌دهد که وضعیت کنونی بازار مرغ در تهران، نه در حال «کمبود»، که بحران «قیمت‌گذاری» و «شکاف میان تولید و توزیع» است.

جوجه‌ریزی‌های ماه‌های اخیر طبق اعلام مسئولان جهاد کشاورزی استان تهران از مرز ۳۰ میلیون قطعه عبور کرده و این یعنی، مواد اولیه برای تأمین پروتئین شهروندان وجود دارد. اما سازوکار تبدیل این جوجه به مرغ قابل خرید برای همه، همچنان لنگ می‌زند.

برای تحلیل ریشه‌ای وضعیت بازار مرغ تهران، نمی‌توان از عامل «قیمت تمام‌شده» چشم پوشید. همچنان بخش قابل توجهی از نهاده‌های اصلی طیور، یعنی ذرت و کنجاله سویا، متأثر از نرخ‌های جهانی و نوسانات ارزی است.

در جنوب شرق استان تهران، در محدوده شهرستان‌های پاکدشت، ورامین و پیشوا که قطب اصلی تأمین مرغ پایتخت به شمار می‌روند، وضعیت مرغداری‌ها به‌شدت زیر ذره‌بین است، یک تولیدکننده در این منطقه در گفت‌وگو با مهر بیان کرد: در این استان پهناور، هزینه حمل‌ونقل، دستمزد کارگر، واکسن و داروهای طیور لحظه‌به‌لحظه گران‌تر می‌شود. نمی‌شود از ما بخواهند مرغ را ارزان بفروشیم و خودمان نهاده را گران بخریم. این دوگانگی، بازار تهران را به هم می‌ریزد.

برخوردهای مقطعی تنها مُسکنی موقت است

در همین راستا، دستگاه‌های نظارتی استان تهران از جمله استانداری تهران و سازمان جهاد کشاورزی استان، در هفته‌های اخیر طرح‌های تشدید بازرسی از مراکز عرضه را در دستور کار قرار داده‌اند و گشت‌های مشترک تعزیرات حکومتی و بازرسان اتاق اصناف، با هدف جلوگیری از «احتکار» و «گران‌فروشی» در واحدهای صنفی فعال‌تر شده‌اند.

با این حال، ناظران مستقل معتقدند که برخوردهای مقطعی و بازرسی‌های ضربتی، تنها مُسکنی موقت برای درد مزمن بازار است.

معاون توسعه بازرگانی سازمان جهاد کشاورزی استان تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر به تشریح آخرین وضعیت تولید و عرضه مرغ در استان پرداخت و با اشاره به التهابات اخیر در بازار مرغ اظهار داشت: التهابی که در نیمه دوم اردیبهشت ماه به دلیل اختلال در جوجه‌ریزی واحدهای تولیدی (ناشی از شرایط به وجود آمده در زمان جنگ) باعث افزایش قیمت مرغ در بازار شده بود، خوشبختانه از اول خرداد ماه رو به پایان است.

مسعود ایلکا تصریح کرد: از چهارم و پنجم خرداد ماه، ورودی مرغ گرم به استان تهران به طور قابل توجهی افزایش یافته است، استان‌های معین که تأمین مرغ گرم تهران را بر عهده دارند، به چرخه تعهدات خود بازگشته‌اند.

معاون سازمان جهاد کشاورزی استان تهران افزود: ورودی میدان بهمن که در کشف قیمت استان و کشور نقش مؤثری دارد، بسیار خوب بوده است و قیمت‌ها را از هفته گذشته نزولی کرده است.

قیمت مرغ در سطح شهر نیز نباید از ۳۳۰ تا ۳۴۰ هزار تومان فراتر رود

وی با ابراز امیدواری از تثبیت قیمت مرغ در آینده نزدیک گفت: با پیگیری‌های وزارت جهاد کشاورزی و جوجه‌ریزی‌های انجام شده، مشکلات رو به پایان است.

او تأکید کرد: نوسانات اخیر مقطعی بوده و روند بلندمدتی نخواهد داشت. در حال حاضر تنشی در بحث جوجه‌ریزی واحدهای مرغداری استان نداریم.

ایلکا در خصوص قیمت‌های کنونی بازار توضیح داد: هم‌اکنون در سازمان میادین شهرداری، قیمت خرده‌فروشی مرغ ۳۲۵ هزار تومان در نظر گرفته شده است. مرغ عمده در میدان بهمن حدود ۲۷۵ تا ۲۸۰ هزار تومان توزیع می‌شود. قیمت مرغ در سطح شهر نیز نباید از ۳۳۰ تا ۳۴۰ هزار تومان فراتر رود.

وی هشدار داد: اگر افرادی قصد داشته باشند قیمت‌ها را به صورت نامتعارف افزایش دهند، قطعاً برخورد خواهد شد.

معاون توسعه بازرگانی سازمان جهاد کشاورزی استان تهران درباره مرغ منجمد تنظیم بازار نیز گفت: در اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد (تا چهارم و پنجم خرداد) با همکاری سازمان پشتیبانی تهران، مرغ منجمد برای متعادل‌سازی بازار توزیع شد. اما اکنون با توجه به کاهش قیمت مرغ گرم، عرضه مرغ منجمد محدود شده است تا تولیدکنندگان دچار ضرر نشوند و جوجه‌ریزی آینده تحت تأثیر قرار نگیرد، هدف ما ایجاد قیمتی است که هم به سود تولیدکننده و هم به صرفه مصرف‌کننده باشد.

واحدهای مرغداری از نظر تغذیه و جیره شرایط یکسانی دارند

ایلکا در پاسخ به این پرسش که آیا تفاوتی بین مرغ‌های موسوم به «ارگانیک» با سایر مرغ‌ها وجود دارد، گفت: واحدهای مرغداری از نظر تغذیه و جیره شرایط یکسانی دارند. اما کشتارگاه‌ها از نظر نوع کشتار، نور، پاکیزگی و رعایت مسائل بهداشتی متفاوت هستند. مرغ‌های با درجه «ای پلاس» (A plus) قیمتی حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بالاتر دارند، اما در کل کیفیت مرغ عرضه‌شده در بازار همسان است.

معاون جهاد کشاورزی تهران تأکید کرد: قیمت مصوبی برای مرغ نداریم و قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. اگرچه در برهه کمبود، قیمت تا ۴۳۰ هزار تومان نیز رسید، اما اکنون با وفور عرضه، قیمت‌ها کاهشی شده و گران‌فروشی وجود ندارد. قیمت ارشادی فعلاً محقق نشده و فاصله داریم. علت افزایش نسبی قیمت‌ها نسبت به گذشته، شرایط ناشی از جنگ، اصلاح نرخ ارز، افزایش حامل‌های انرژی و ۶۰ درصد افزایش نرخ دستمزد کارگری است.

وی در تشریح اقدامات نظارتی افزود: هم‌اکنون ۱۰۰ اکیپ گشت نظارتی با همکاری تعزیرات، اتاق اصناف استان تهران، اداره کل صنعت، معدن و تجارت و پلیس امنیت اقتصادی در سطح شهر تهران، و بیش از ۳۰ اکیپ در سطح شهرستان‌ها فعال هستند. در دو ماه اخیر، ۱۷ هزار و ۹۰۶ واحد عرضه‌کننده کالاهای اساسی بازرسی شده‌اند که ۳۲۷ مورد تخلف مشاهده و پرونده آنان به تعزیرات حکومتی ارجاع شده است. نظارت‌ها با طرح ویژه بازرسی (با همکاری استانداری و بسیج و اتاق اصناف) ادامه دارد.

ایلکا در پایان از مردم خواست در صورت مشاهده هرگونه گران‌فروشی مراتب را از طریق سامانه «سیم» (سامانه اطلاعات مردمی) گزارش دهند.

راه‌حل بلندمدت، ایجاد شفافیت در زنجیره تأمین و توزیع است، ایده «پلتفرم‌های هوشمند توزیع گوشت مرغ» که چندی پیش در شورای شهر تهران نیز مطرح شده بود، می‌تواند از هدررفت منابع جلوگیری و قیمت‌ها را واقعی‌سازی کند.

روزانه بین ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ تن مرغ گرم در سطح استان توزیع می‌شود

در حال حاضر، یکی از گلوگاه‌های اصلی استان تهران، تعدّد واسطه‌ها بین مرغدار و مصرف‌کننده نهایی است که حاشیه سود تولید را کاهش و قیمت مصرف‌کننده را افزایش می‌دهد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان تهران نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: هم‌اکنون روزانه بین ۱۳۰۰ تا ۱۵۰۰ تن مرغ گرم در سطح استان توزیع می‌شود، که نیاز بازار را به طور کامل تأمین می‌کند.

وی با اشاره به تلاش‌های صورت‌گرفته برای بازگرداندن واحدهای مرغداری غیرفعال به چرخه تولید تأکید کرده که برای نخستین بار، ظرفیت جوجه‌ریزی در استان تهران به یک میلیون و ۳۰۰ هزار قطعه رسیده است.

برادری با اشاره به افزایش چشمگیر جوجه‌ریزی در ماه‌های اخیر خاطرنشان کرد: با تأمین به‌موقع نهاده‌های دامی و مکمل‌ها، هیچ کمبودی در تأمین مرغ مورد نیاز استان وجود ندارد.

نکته جالب توجه در بازار تهران، تغییر رفتار خرید مصرف‌کنندگان است، در گذشته، خرید مرغ تازه از مراکز عرضه پروتئین و قصابی‌ها انجام می‌شد، اما اکنون بسیاری از شهروندان تهرانی برای بهره‌مندی از تخفیف‌های مناسبتی، به فروشگاه‌های زنجیره‌ای بزرگ روی آورده‌اند و در این فروشگاه‌ها، قیمت مرغ گرم گاه تا ۱۵ درصد پایین‌تر از نرخ خرده‌فروشی‌های محلی است که علت آن، حذف واسطه‌ها و خرید عمده توسط این فروشگاه‌هاست.

هایپرمارکت‌ها قصابی‌های سنتی را کنار زدند

این تغییر ذائقه خرید، فشار مضاعفی بر خرده‌فروشان سنتی وارد کرده است، در پاکدشت، یک فروشنده گوشت مرغ با گِلایه به خبرنگار مهر می‌گوید: ما مجبوریم مرغ را با قیمت بالاتری از میدان بخریم و با سود کم بفروشیم؛ چون اگر گران کنیم، مردم به حراجی‌های هایپرمارکت‌ها می‌روند. این رقابت برای ما نابرابر است.

با نزدیک‌شدن به فصل تابستان و افزایش نسبی مصرف به دلیل مسافرت‌ها و مهمانی‌ها، پیش‌بینی می‌شود که تقاضا برای گوشت مرغ در استان تهران حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یابد، در صورت عدم مدیریت صحیح در بخش توزیع نهاده‌های یارانه‌ای، این افزایش تقاضا می‌تواند به یک شوک قیمتی کوتاه‌مدت منجر شود.

از سوی دیگر، مسئولان جهاد کشاورزی استان تهران از ذخیره‌سازی استراتژیک گوشت مرغ منجمد به میزان کافی خبر می‌دهند و اعلام کرده‌اند که در صورت هرگونه افزایش غیرمنطقی قیمت، این ذخایر برای تنظیم بازار تزریق خواهد شد، اما واقعیت این است که ذائقه مصرف‌کننده تهرانی بیش از هر زمان دیگری به سمت مرغ گرم و تازه متمایل شده و مرغ منجمد، دیگر آن کشش سابق را برای متعادل‌سازی بازار ندارد.

امروز بازار مرغ استان تهران، بازاری است که به لحاظ موجودی کالا در مضیقه نیست، اما به لحاظ ساختار قیمت‌گذاری، از عدم تعادل رنج می‌برد، تداوم سیاست قیمت‌گذاری دستوری بدون پشتیبانی کامل از تولیدکننده در بخش نهاده‌ها، نهایتاً به زیان مصرف‌کننده تمام می‌شود؛ زیرا تولیدکننده برای بقا مجبور است راه‌های گریز از قیمت مصوب را بیابد.

آنچه استان تهران امروز به آن نیاز دارد، نه بخشنامه‌های جدید، که «شفافیت» و «پشتیبانی لجستیکی هوشمند» از زنجیره تأمین پروتئین است، تا زمانی که نهاده به سختی و با قیمت بالا به دست مرغدار برسد، سفره شهروند تهرانی همچنان در التهاب قیمت گوشت سفید خواهد لرزید.