«سردار راهبردها» فرمانده‌ای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: نام برخی فرماندهان نظامی بیش از آنکه در هیاهوی رسانه‌ها شنیده شود در حافظه میدان‌های نبرد و اتاق‌های تصمیم‌گیری ثبت می‌شود. فرماندهانی که کمتر سخن می‌گویند اما نقش آنها در طراحی و هدایت راهبردهای کلان دفاعی، سرنوشت جنگ‌ها و معادلات امنیتی را رقم می‌زند.

سپهبد شهید «غلامعلی رشید» از جمله همین چهره‌ها بود؛ فرمانده‌ای که سال‌ها در سکوت و دور از توجه رسانه‌ای در قلب ساختار راهبردی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران فعالیت کرد و به عنوان یکی از معماران اصلی دکترین دفاعی کشور شناخته شد.

اکنون در نخستین سالگرد شهادت این فرمانده برجسته، نام او نه تنها در میان همرزمان و فرماندهان دفاع مقدس، بلکه در میان نسل جوان نیز به عنوان یکی از چهره‌های تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران بازخوانی می‌شود.

از دزفول تا فرماندهی عالی‌ترین قرارگاه عملیاتی

سپهبد غلامعلی رشید متولد سال ۱۳۳۲ در شهر دزفول بود. او از همان سال‌های جوانی فعالیت‌های سیاسی خود را علیه رژیم پهلوی آغاز کرد و از سال ۱۳۵۰ در قالب گروه منصورون وارد مبارزات انقلابی شد.

این مبارزات سبب شد که وی دو بار توسط ساواک دستگیر و زندانی شود، اما این فشارها نتوانست او را از مسیر مبارزه باز دارد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، رشید از نخستین نیروهایی بود که به عضویت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درآمد.

با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، استعداد و توانایی‌های نظامی او به سرعت مورد توجه فرماندهان قرار گرفت و به یکی از چهره‌های اثرگذار در ساختار فرماندهی جنگ تبدیل شد.

شاگرد مکتب شهید حسن باقری

یکی از نقاط مهم در شکل‌گیری شخصیت نظامی رشید، حضور در کنار شهید حسن باقری بود. او از جمله معاونان نزدیک این فرمانده برجسته دفاع مقدس به شمار می‌رفت و در فرآیند طراحی عملیات‌های مهم جنگ نقش داشت.

پس از شهادت حسن باقری، غلامعلی رشید به یکی از چهره‌های محوری در اتاق جنگ تبدیل شد و در بسیاری از عملیات‌های سرنوشت‌ساز دفاع مقدس حضور داشت.

وی در عملیات‌هایی همچون طریق‌القدس، فتح‌المبین، بیت‌المقدس، والفجر ۸ و کربلای ۵ نقش‌آفرینی کرد. بسیاری از فرماندهان جنگ معتقد بودند که قدرت تحلیل بالا، شناخت دقیق جغرافیای میدان نبرد و دیدگاه راهبردی، رشید را به یکی از مغزهای متفکر جبهه‌ها تبدیل کرده بود.

مسئولیت‌های راهبردی در ساختار دفاعی کشور

پس از پایان جنگ تحمیلی، فعالیت‌های نظامی رشید در سطحی راهبردی ادامه یافت و او وارد ساختار عالی فرماندهی نیروهای مسلح شد. وی از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ معاون عملیات ستاد مشترک سپاه پاسداران بود و پس از آن به ستاد کل نیروهای مسلح منتقل شد.

رشید از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۸ مسئولیت معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح را برعهده داشت و در سال ۱۳۷۸ با دریافت درجه سرلشکری به عنوان جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح منصوب شد.

او به مدت ۱۷ سال در این سمت فعالیت کرد و از سال ۱۳۹۵ نیز با حکم فرمانده معظم کل قوا به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء منصوب شد؛ قرارگاهی که عالی‌ترین مرکز فرماندهی عملیاتی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود.

در این جایگاه، وظیفه طراحی، هماهنگی و نظارت عملیاتی بر نیروهای مسلح در شرایط بحران و جنگ بر عهده این قرارگاه قرار دارد و همین مسئولیت اهمیت جایگاه فرمانده آن را نشان می‌دهد.

نظریه‌پرداز دکترین دفاعی ایران

شهید رشید در کنار تجربه‌های میدانی، به عنوان یکی از نظریه‌پردازان دکترین دفاعی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران نیز شناخته می‌شد. او دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی از دانشگاه تهران و دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس بود و همین پیشینه علمی در تحلیل‌های راهبردی او نقش مهمی داشت.

این فرمانده شهید در سخنرانی‌های خود بارها بر ضرورت تقویت بازدارندگی فعال و مستمر تأکید کرده بود و از مدافعان جدی افزایش توان دفاعی کشور به شمار می‌رفت. برخی اندیشکده‌های غربی نیز در گزارش‌های تحلیلی خود از رشید به عنوان یکی از چهره‌های کلیدی در تدوین راهبردهای نظامی ایران در منطقه خاورمیانه یاد کرده بودند.

شهادت در حمله رژیم صهیونیستی

سرانجام صبح روز ۲۳ خرداد سال ۱۴۰۴ در جریان حمله رژیم صهیونیستی به خاک ایران، سپهبد غلامعلی رشید فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء به همراه فرزندش حجت‌الاسلام امین عباس رشید به شهادت رسید.

محسن رضایی فرمانده سابق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سردار رشید یکی از مؤسسان نظام دفاعی جمهوری اسلامی است که نقش بی‌بدیلی در اقتدار ایران اسلامی داشته است.

وی افزود: سردار رشید در تمام عملیات‌های مهم دوران دفاع مقدس نقش اساسی و مهمی داشته است و صحبت کردن درباره شخصیت و ویژگی‌های برجسته او کار بسیار دشواری است.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: سردار رشید دریایی عمیق از علوم نظامی و گنجینه‌ای ارزشمند از ارزش‌های اخلاقی بود و در کارنامه خود اقدامات بزرگی را رقم زده است.

رضایی گفت: سردار رشید عاشق شهادت بود و تدین، اخلاق و اخلاص او در میان فرماندهان برجسته و زبانزد بود.

وی افزود: این فرمانده در اتاق برنامه‌ریزی عملیاتی منتقدی صریح، خلاق، عالم و شجاع بود و در نهایت نیز خود و فرزندش را در راه دفاع از انقلاب و اسلام فدا کرد.

تشییع باشکوه در دزفول

پس از شهادت این فرمانده برجسته، پیکر پاک او و فرزندش روز نهم تیرماه ۱۴۰۴ با حضور گسترده مردم دزفول و استان خوزستان تشییع شد. مردم این شهر با حضور ده‌ها هزار نفری خود در آیینی باشکوه، پیکر این شهید را در آستان متبرک حضرت سبزقبا(ع) بدرقه کردند.

استاندار خوزستان نیز در این باره گفت: شهید سپهبد غلامعلی رشید، دریادار شهید علی شمخانی و دریادار شهید علیرضا تنگسیری سه فرمانده شهید بزرگ خوزستان هستند که در یک سال اخیر تقدیم اسلام و ایران شده‌اند.

سید محمدرضا موالی‌زاده در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سال گذشته پیکر مطهر شهید رشید در میان مردم انقلابی دزفول با شکوه هرچه تمام تشییع و حماسه‌ای ماندگار خلق شد.

وی افزود: حیف بود اگر سردار رشید با آن همه مجاهدت و ایثار به فیض شهادت نمی‌رسید و بی‌تردید شهادت پاداش حدود نیم قرن تلاش و فداکاری او بود.

فرماندهی برجسته و کم‌نظیر

مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس خوزستان نیز به خبرنگار مهر گفت: سرلشکر «رشید» با مجاهدت‌های خود در زمان حیات و شهادتش امنیت جمهوری اسلامی ایران را تقویت کرد.

سردار عبدالرضا مرادحاجتی با اشاره به جایگاه فرماندهان شهید در اقتدار کشور اظهار کرد: خداوند را شاکر هستیم که عزت امروز جمهوری اسلامی ایران مرهون خون شهدا است و سرلشکر «رشید» از جمله فرماندهانی بود که در زمان حیات خود معادلات امنیتی منطقه را برای تأمین امنیت ایران تبیین کرد.

وی افزود: سرلشکر «رشید» پس از شهادت به لقب سپهبدی مفتخر شد که عالی‌ترین مقام برای یک نظامی به شمار می‌رود و این افتخار برای فرزندی از دیار خوزستان و دزفول قهرمان رقم خورد.

مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس خوزستان بیان کرد: سرلشکر رشید از فرماندهان برجسته و کم‌نظیر دوران دفاع مقدس بود که توانایی بالایی در تحلیل، برنامه‌ریزی و طراحی عملیات‌ها داشت.

سردار مرادحاجتی ادامه داد: در یکی از برنامه‌های مشترک با این فرمانده شهید مشاهده کردیم که چگونه با دقت و عمق بالا معادلات و مسائل را تجزیه و تحلیل می‌کرد.

وی تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران فرمانده توانمند و فکور کم ندارد .

هتک حرمت مزار و واکنش‌ها

چند ماه پس از خاکسپاری این فرمانده شهید، شامگاه ۱۸ دی ماه ۱۴۰۴ عده‌ای از آشوبگران در اقدامی خرابکارانه به آستان سبزقبا حمله کرده و مزار سپهبد شهید غلامعلی رشید را به آتش کشیدند.

این اقدام با واکنش‌های گسترده‌ای در میان مردم و مسئولان روبه‌رو شد و بسیاری آن را نشانه دشمنی با نمادهای ملی و مقاومت دانستند.

در نهایت نیز در آستانه نخستین سالگرد شهادت این فرمانده، روز ۲۱ خرداد سال ۱۴۰۵ طی آیینی با حضور خانواده شهید و جمعی از مسئولان شهرستان دزفول، سنگ مزار جدید این شهید و فرزندش در حرم حضرت سبزقبا(ع) رونمایی شد.

شهادت سپهبد غلامعلی رشید از دست رفتن یکی از چهره‌های کم‌نظیر راهبردی در ساختار دفاعی کشور بود که دهه‌ها تجربه، دانش و اندیشه نظامی را با خود داشت.

با این حال بسیاری از فرماندهان معتقدند که میراث فکری و عملی او در میان شاگردان و فرماندهانی که سال‌ها در کنار او آموزش دیده‌اند ادامه خواهد داشت؛ همان مسیری که نشان می‌دهد اندیشه و مکتب فرماندهانی چون رشید، با شهادت متوقف نمی‌شود بلکه در نسل‌های بعدی تکثیر خواهد شد.