نرگس‌های بهبهان؛ عطری که می‌تواند برند جهانی شود

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - علی نواصر: صبح‌های زمستانی بهبهان، آرام و مه‌آلود آغاز می‌شوند. هنگامی که آفتاب کم‌جان بر دشت می‌تابد، هزاران گل نرگس سر از خاک برمی‌آورند؛ سپید، ظریف و ایستاده. نسیمی که از میان نرگس‌زارها می‌گذرد، رایحه‌ای در فضا می‌پراکند که گویی زمان را متوقف می‌کند. اینجا، طبیعت نه‌فقط دیده می‌شود، بلکه نفس کشیده می‌شود.

نرگس‌زارهای بهبهان صرفاً مزرعه نیستند؛ میراث‌اند. میراثی که نسل به نسل منتقل شده و امروز همچنان با همان سادگی و شکوه، چهره دشت را می‌آراید. هر شاخه گل، حاصل پیوند خاک حاصلخیز، اقلیم سازگار و دست‌های کشاورزانی است که سال‌هاست با صبر و تجربه، این زیبایی را حفظ کرده‌اند.

اما پشت این تصویر شاعرانه، ظرفیتی عظیم نهفته است؛ ظرفیتی که اگر به‌درستی شناخته و مدیریت شود، می‌تواند نرگس بهبهان را از یک محصول بومی به یک برند ملی و حتی جهانی تبدیل کند.

سومین قطب نرگس ایران

جواد سلطانی کاظمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به آخرین آمارهای رسمی بخش باغبانی، وضعیت کشت گل نرگس در استان را مطلوب ارزیابی می‌کند. به گفته او، بر اساس آمارنامه باغبانی سال ۱۴۰۳، سطح زیر کشت گل نرگس در خوزستان به ۲۴۲ هکتار رسیده و سالانه حدود ۶۰ میلیون شاخه گل بریده از این مزارع برداشت می‌شود.

وی با بیان اینکه میانگین عملکرد نرگس در استان حدود ۲۵۰ هزار شاخه در هر هکتار است، می‌افزاید: همین شاخص‌ها باعث شده خوزستان از نظر سطح زیر کشت و میزان تولید، رتبه سوم کشور را به خود اختصاص دهد؛ جایگاهی که نشان‌دهنده اهمیت این محصول در الگوی کشاورزی استان است.

اما سلطانی کاظمی تأکید می‌کند: آمارها تنها بخش کوچکی از واقعیت را نشان می‌دهند. آنچه خوزستان را متمایز می‌کند، مزیت‌های رقابتی آن است؛ از تنوع اقلیمی و ساعات آفتابی مناسب در فصل زمستان گرفته تا دسترسی به آب سبز، کیفیت مطلوب آب و خاک، تولید زودرس و مصرف حداقلی انرژی. به باور او، این مجموعه عوامل، خوزستان را به یکی از مستعدترین استان‌های کشور برای توسعه گل‌های زینتی بدل کرده؛ ظرفیتی که هنوز به‌طور کامل بالفعل نشده است.

قلب تپنده نرگس ایران

در میان شهرستان‌های خوزستان، نام بهبهان با گل نرگس گره خورده است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان، بهبهان را قطب اصلی و تاریخی تولید نرگس در استان و حتی کشور می‌داند و می‌گوید: سهم بهبهان از تولید گل نرگس کشور حدود ۱۷ درصد برآورد می‌شود؛ رقمی که جایگاه راهبردی این شهرستان را در نقشه گل‌کاری ایران نشان می‌دهد.

لاله نیرومند، رئیس اداره جهاد کشاورزی شهرستان بهبهان نیز با تأیید این موضوع، سطح زیر کشت گل نرگس در این شهرستان را بیش از ۲۷۰ هکتار اعلام می‌کند؛ آماری که بهبهان را در صدر تولیدکنندگان این گل خوش‌عطر قرار داده است. به گفته او، حدود ۲۰ هکتار از این اراضی، رویشگاه طبیعی گل نرگس محسوب می‌شود که نشان‌دهنده سازگاری تاریخی این گیاه با شرایط اقلیمی و خاکی منطقه است.

نیرومند می‌افزاید: در هر متر مربع از نرگس‌زارهای بهبهان، به‌طور متوسط بین ۳۰ تا ۳۵ شاخه گل برداشت می‌شود که نشان‌دهنده بازدهی مناسب و اقتصادی این کشت است.

سرمایه پنهان نرگس بهبهان

یکی از ویژگی‌های کم‌نظیر نرگس‌زارهای بهبهان، تنوع ژنتیکی بالای آن است. سلطانی کاظمی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان با اشاره به غنای ژرم‌پلاسم نرگس در این منطقه می‌گوید: تاکنون چهار گونه اصلی نرگس در خوزستان شناسایی شده که شامل نرگس «شهلا» به‌عنوان گونه غالب، «پریر» یا «شصت‌پر»، «پنجه‌گربه‌ای» و «مسکین» است.

به گفته کارشناسان محلی، نرگس مسکین به دلیل عطر قوی‌تر، مرغوبیت بالاتری دارد و در بازار با استقبال بیشتری روبه‌روست. برداشت این گل معمولاً از اوایل آذرماه آغاز شده و تا پایان بهمن‌ماه ادامه دارد؛ بازه‌ای که می‌تواند با توجه به شرایط اقلیمی، اندکی تغییر کند.

محصول ارزآور

رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان تأکید دارد که گل نرگس تنها یک محصول زینتی نیست. او می‌گوید: گل نرگس به‌دلیل ارزش اقتصادی بالا، قابلیت صادرات قابل‌توجهی دارد؛ چه به‌صورت شاخه بریده و چه در قالب اندام‌های تکثیری مانند پیاز و پیازچه.

بر اساس آمار رسمی، علاوه بر ۶۰ میلیون شاخه گل بریده، سالانه حدود سه هزار تن پیاز و پیازچه نرگس نیز از مزارع خوزستان برداشت می‌شود؛ محصولی که خود یک منبع درآمدی مستقل به شمار می‌رود.

فضل‌الله شریفی‌پور، رئیس اتحادیه باغداران گل و گیاه بهبهان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به بازار فروش نرگس می‌گوید: گل‌های نرگس بهبهان پس از بسته‌بندی، از طریق بازار گل تهران به سراسر کشور ارسال می‌شوند و جایگاه ویژه‌ای در بازار مصرف دارند. علاوه بر آن، بخشی از این محصول به کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق، ترکیه، جمهوری آذربایجان و روسیه صادر می‌شود.

پیوند با صنعت و دانش

کاربردهای گل نرگس، افق‌های تازه‌ای را پیش روی توسعه این محصول قرار داده است. سلطانی کاظمی رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان با اشاره به بیش از ۲۰۰ ترکیب شیمیایی شناخته‌شده در این گیاه، می‌گوید: نرگس ماده اولیه صنایع عطرسازی، آرایشی، بهداشتی، دارویی و حتی پزشکی است.

وی یادآور می‌شود که ماده مؤثر «گالانتامین» استخراج‌شده از نرگس در تولید داروهای درمان آلزایمر کاربرد دارد و برخی ترکیبات آن دارای خاصیت ضدسرطانی و آنتی‌بیوتیکی هستند. از نگاه او، این ظرفیت‌ها اهمیت ایجاد صنایع تبدیلی، واحدهای فرآوری و شرکت‌های دانش‌بنیان مرتبط با نرگس را دوچندان می‌کند.

از منظر اقتصادی، نرگس نقش مهمی در اشتغال‌زایی ایفا می‌کند. به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی خوزستان، در هر هکتار نرگس‌زار، به‌طور متوسط سه نفر اشتغال ثابت و حدود ۲۰ نفر اشتغال فصلی ایجاد می‌شود. مجموع این فعالیت‌ها، حدود ۷۵۰ شغل ثابت و بیش از ۸ هزار شغل فصلی را در استان رقم زده است.

در کنار کشاورزی، گردشگری نیز سهم قابل توجهی دارد. نرگس‌زارهای بهبهان که قدمت آن‌ها به دوران پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد، در سال ۱۳۹۳ به‌عنوان میراث طبیعی کشور ثبت ملی شدند و هر ساله در فصل زمستان، میزبان گردشگران داخلی و خارجی هستند.

ضرورت توسعه

با وجود همه این ظرفیت‌ها، فعالان این حوزه معتقدند که نرگس بهبهان هنوز به جایگاه شایسته خود نرسیده است. ضعف در زیرساخت‌های بسته‌بندی، نبود برند ملی و بین‌المللی، محدودیت‌های صادراتی و کم‌رنگ بودن صنایع تبدیلی، از جمله چالش‌هایی است که مسیر توسعه را کند کرده است.

لاله نیرومند رئیس اداره جهاد کشاورزی شهرستان بهبهان تأکید می‌کند: توسعه کشت علمی، حمایت هدفمند از بهره‌برداران، بهبود روش‌های بسته‌بندی و تقویت زنجیره بازاریابی، می‌تواند نقش گل نرگس بهبهان را در اقتصاد کشاورزی شهرستان و استان پررنگ‌تر کند.

نرگس بهبهان روایت هویت، تاریخ و ظرفیت توسعه است. از دشت‌های سپیدپوش زمستانی تا بازارهای داخلی و خارجی، این گل می‌تواند حلقه اتصال کشاورزی، صنعت، گردشگری و دانش باشد؛ به شرط آنکه نگاه‌ها از تولید سنتی، به توسعه پایدار تغییر کند.

اگر زیرساخت‌های لازم فراهم، اگر برند «نرگس بهبهان» به‌درستی تعریف و معرفی و اگر زنجیره ارزش آن کامل شود، این گل خوش‌عطر می‌تواند نه‌تنها نماد زیبایی، بلکه نماد پیشرفت اقتصادی یک منطقه باشد؛ آینده‌ای که عطر آن، از همین امروز در دشت‌های بهبهان پراکنده است.