گسترش ارتباطات به معنای افزایش فهم متقابل نیست

به گزارش خبرنگار مهر، آیین رونمایی از کتاب «در باب گفت‌وگو» نوشته دیوید بوم و ترجمه مصطفی ملکیان، امروز در سالن حکمت مرکز همایش‌های بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

کتاب «در باب گفت‌وگو» از آثار شناخته‌شده دیوید بوم، فیزیک‌دان نظری و اندیشمند سده بیستم، درباره مفهوم گفت‌وگو، شنیدن عمیق، تعلیق پیش‌فرض‌ها و امکان رسیدن به فهم مشترک است. بوم در این اثر، گفت‌وگو را فراتر از تبادل نظر روزمره می‌بیند و آن را راهی برای آشکار شدن ریشه‌های سوءتفاهم و گسست‌های فکری در روابط انسانی می‌داند.

سخنرانان این نشست، مصطفی ملکیان، مترجم کتاب، همراه با فاطمه صدرعاملی و اردشیر منصوری بودند که درباره جایگاه این اثر در اندیشه دیوید بوم و اهمیت گفت‌وگو در زندگی فردی، اجتماعی و فرهنگی سخنرانی داشتند. همچنین پیتر گرت، از همراهان دیوید بوم و از همکاران او در تبیین و توسعه نظریه گفت‌وگو، در این برنامه از طریق پیام تصویری با مخاطبان سخن گفت.

مراسم رونمایی از کتاب «در باب گفتگو» با حضور جمعی از اندیشمندان و علاقه‌مندان حوزه فرهنگ و اندیشه برگزار شد. در این برنامه مصطفی ملکیان، فاطمه صدرعاملی و اردشیر منصوری به ایراد سخنرانی پرداختند و پیام تصویری پیتر گرت (دوست و همراه نویسنده کتاب دیوید بوم) نیز برای حاضران پخش شد.

در ابتدای مراسم، برگزارکنندگان ضمن قدردانی از حاضران، به اهمیت این اثر در حوزه مطالعات گفتگو اشاره کردند. به گفته برگزارکنندگان، کتاب «در باب گفتگو» یکی از آثار مهم و کلاسیک در زمینه نظریه و فلسفه گفتگو به شمار می‌آید و مطالعه آن برای هر کسی که علاقه‌مند به فهم عمیق مفهوم گفتگو است، ضروری است. همچنین تأکید شد که امید می‌رود حاضران در پایان جلسه با پرسشی بنیادین از یکدیگر جدا شوند؛ این پرسش که آیا گفتگو صرفاً یک تبادل اطلاعات معمولی است یا مفهومی عمیق و ضروری که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.

در ادامه، دکتر شکراللهی، رئیس اندیشگاه کتابخانه ملی و مشاور رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، به نمایندگی از دکتر امیرخانی، رئیس این سازمان، به ایراد سخن پرداخت. وی ضمن خوشامدگویی به حاضران، از برگزاری مراسم رونمایی این اثر در کتابخانه ملی ابراز خرسندی کرد. او با اشاره به سخنی از مصطفی ملکیان در همایشی درباره مولانا، یادآور شد که جهان در برابر یک دو راهی سرنوشت‌ساز قرار دارد: رعایت اخلاق یا عدم رعایت اخلاق. به گفته وی، تحقق اخلاق در حوزه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مستلزم گفت‌وگو و هم‌اندیشی میان انسان‌هاست. وی در پایان با نقل بیتی از بیدل دهلوی، گفتگو را «بال پرواز اندیشه» دانست و برای حاضران آرزوی بهره‌مندی از سخنان سخنرانان جلسه کرد.

بخش دیگری از برنامه، دکتر قاسمی، رئیس خانه اندیشمندان علوم انسانی، با قدردانی از سخنرانان مراسم از جمله فاطمه صدرعاملی، اردشیر منصوری و مصطفی ملکیان، بر نقش مهم استاد ملکیان در رشد فکری و گسترش اندیشه در ایران تأکید کرد. وی همچنین از حمایت‌های ایشان از فعالیت‌های خانه اندیشمندان، به‌ویژه در سال‌های اخیر، قدردانی کرد. دکتر قاسمی با اشاره به موضوع کتاب، «گفتگو» را یکی از نیازهای اساسی جامعه امروز دانست و افزود که انتخاب این اثر نشان‌دهنده دغدغه‌مندی و مسئله‌شناسی دقیق مصطفی ملکیان نسبت به مسائل فرهنگی جامعه است. وی در ادامه از همکاری و حمایت کتابخانه ملی، به‌ویژه دکتر امیرخانی و دکتر شکراللهی، در برگزاری برنامه‌های خانه اندیشمندان قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که این نشست آغازگر گسترش فرهنگ گفتگو در عرصه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی باشد.

در ادامه مراسم، به معرفی کتاب «در باب گفتگو» و پیشینه طرح مباحث مربوط به گفتگو در ایران پرداخته شد. در این بخش اشاره شد که سال‌ها پیش، زمانی که بحث گفتگو در فضای عمومی جامعه کمتر مطرح بود، فاطمه صدرعاملی با برگزاری کارگاه‌های آموزشی و دعوت از استادان خارجی، گام‌های مهمی در جهت ترویج کاربست عملی گفتگو برداشت. این اقدامات زمینه‌ای برای توجه بیشتر به مهارت‌های گفتگو در زندگی اجتماعی فراهم کرد.

سپس فاطمه صدرعاملی به عنوان یکی از سخنرانان اصلی برنامه درباره اهمیت مسئله گفتگو سخن گفت. وی اظهار داشت که مسئله گفتگو یکی از بنیادی‌ترین مسائل زندگی فردی و اجتماعی است. به گفته او، اگرچه امروزه در حوزه‌های مختلف از سیاست و فرهنگ گرفته تا آموزش و روابط اجتماعی، بسیار درباره گفتگو سخن گفته می‌شود، اما در عمل دستیابی به گفتگوی واقعی با دشواری‌های جدی مواجه است.

صدرعاملی با اشاره به اینکه گسترش ارتباطات لزوماً به معنای افزایش فهم متقابل نیست، تأکید کرد که در بسیاری از موارد افراد صرفاً دیدگاه‌های خود را بیان می‌کنند بدون آنکه تلاش کنند زمینه‌های فکری و تجربه‌های زیستی طرف مقابل را درک کنند. به باور او، گفتگو صرفاً تبادل اطلاعات نیست، بلکه فرآیندی عمیق است که در آن انسان‌ها علاوه بر بیان دیدگاه‌ها، درباره پیش‌فرض‌ها، عادت‌های ذهنی و شیوه‌های اندیشیدن خود نیز تأمل می‌کنند.

وی در ادامه با اشاره به نظریات برخی متفکران حوزه گفتگو، از جمله مارتین بوبر، بر اهمیت به رسمیت شناختن انسانیت دیگری در فرایند گفتگو تأکید کرد. به گفته او، صلح و همزیستی پایدار زمانی امکان‌پذیر است که انسان‌ها بتوانند یکدیگر را نه به عنوان ابزار یا نماینده یک گروه، بلکه به عنوان انسان‌هایی با تجربه‌ها و دیدگاه‌های متفاوت ببینند.

صدرعاملی همچنین به دیدگاه‌های دیوید بوم درباره «اندیشیدن مشترک» اشاره کرد و توضیح داد که بسیاری از مشکلات انسانی ناشی از ناتوانی ما در اندیشیدن با یکدیگر است. در این رویکرد، افراد به جای دفاع از مواضع خود، توجه خود را معطوف به موضوع مشترکی می‌کنند که درباره آن در حال جستجو هستند. در چنین فضایی، معنا نه متعلق به یک فرد، بلکه حاصل رابطه و تعامل میان افراد است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از موانع مهم گفتگو اشاره کرد و آن را ناتوانی در گوش دادن واقعی به سخن دیگری دانست. به گفته او، بسیاری از افراد پیش از آنکه سخن طرف مقابل به پایان برسد، در ذهن خود به داوری می‌پردازند و همین امر زمینه‌ساز سوءتفاهم‌های متعدد می‌شود. صدرعاملی تأکید کرد که گفتگوی واقعی نیازمند نوعی انضباط درونی است؛ یعنی توانایی تعلیق موقت داوری‌ها، آگاهی از پیش‌فرض‌های ذهنی و فراهم کردن امکان ظهور دیدگاه‌های متفاوت.

وی در پایان خاطرنشان کرد که گفتگو مهارتی است که نیازمند تمرین و آموزش است. به باور او، در جهانی که خشونت، بی‌اعتمادی و گسست روابط انسانی در حال افزایش است، گفتگو نه تنها یک فضیلت اخلاقی، بلکه ضرورتی برای بقای زندگی جمعی به شمار می‌آید. او ابراز امیدواری کرد که انتشار کتاب «در باب گفتگو» بتواند زمینه‌ساز گسترش گفتگوهای سازنده در جامعه و تقویت فرهنگ هم‌اندیشی و فهم متقابل شود.