محرم در خوزستان؛ از احلی من العسل تا یوم العباس

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - محراب علوی: ماه محرم در خوزستان در بسیاری از شهرها و محله های استان به صحنه ای گسترده از آیین های مردمی، سنت های تاریخی و مشارکت گسترده نسل های مختلف تبدیل می شود. از حسینیه های قدیمی در شهرهای عرب نشین تا میدان ها و خیابان های اهواز، هر کدام میزبان بخشی از آیین هایی هستند که در گذر سال ها شکل گرفته و به بخشی از هویت اجتماعی و فرهنگی مردم منطقه تبدیل شده اند.

در سال های اخیر تلاش هایی برای سازماندهی بهتر این آیین ها صورت گرفته است. نهادهای فرهنگی، مذهبی و شهری در کنار هیئت ها و گروه های مردمی می کوشند تا مراسم محرم با نظم بیشتری برگزار شود؛ هرچند همچنان بسیاری از این برنامه ها ماهیتی کاملا مردمی دارند و همین ویژگی به آنها هویتی متفاوت بخشیده است.

از حضور هزاران دانش آموز در سوگواره احلی من العسل گرفته تا اجتماع مادران در مراسم شیرخوارگان حسینی، از آیین یوم العباس در میان مردم عرب خوزستان تا سنت مقتل خوانی ظهر عاشورا، مجموعه ای از آیین ها در استان شکل می گیرد که هر کدام روایتگر بخشی از فرهنگ عاشورایی مردم این خطه است.

نسل جوان در آیین های محرم

یکی از برنامه هایی که طی سال های اخیر توجه ویژه ای به آن شده، سوگواره «احلی من العسل» است؛ آیینی که به یاد حضرت قاسم بن الحسن علیه السلام، نوجوان شهید واقعه کربلا برگزار می شود و دانش آموزان در آن حضوری پررنگ دارند.

ناصر علی فر مدیرکل آموزش و پرورش استان خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر می گوید: برنامه ریزی گسترده ای در دست اقدام است که این برنامه به بهترین شکل ممکن برگزار شود و تلاش شده تا با هماهنگی مدارس، هیئات مذهبی و مجموعه های فرهنگی، شرایط حضور دانش آموزان فراهم شود.

وی گفت: جایگاه نسل جوان در ماه محرم بسیار مهم است و اگر این نسل با آموزه های عاشورا آشنا شود، بسیاری از ارزش های فرهنگی و دینی به صورت طبیعی در جامعه تداوم پیدا می کند.

مدیرکل آموزش و پرورش خوزستان افزود: همزمان با ششم ماه محرم، سوگواره احلی من العسل در شهرهای مختلف استان برگزار خواهد شد و پیش بینی می شود چند هزار دانش آموز خوزستانی در این مراسم حضور پیدا کنند.

وی توضیح داد: این مراسم به یاد شهید نوجوان دشت کربلا حضرت قاسم بن الحسن علیه السلام در اغلب شهرهای استان برگزار می شود و هدف اصلی آن آشنایی نسل نوجوان با فرهنگ ایثار، وفاداری و فداکاری در واقعه عاشورا است.

همدردی مادران با حضرت رباب

در کنار حضور نوجوانان در آیین های محرم، یکی از جلوه های قابل توجه این ایام، حضور مادران و نوزادان در مراسم شیرخوارگان حسینی است؛ مراسمی که طی سال های اخیر در بسیاری از شهرهای ایران برگزار می شود و در خوزستان نیز با استقبال گسترده روبه رو شده است.

حجت الاسلام مهدی اخوان صباغ مدیرکل تبلیغات اسلامی استان خوزستان در گفتگو با خبرنگار مهر می گوید: برای برگزاری پرشور مراسم شیرخوارگان حسینی در همه شهرهای استان برنامه ریزی شده است.

وی گفت: با توجه به گرمای شدید هوا در خوزستان، تدارکات لازم برای برگزاری مناسب این مراسم در نظر گرفته شده تا خانواده ها بتوانند با آرامش در این آیین حضور پیدا کنند.

مدیرکل تبلیغات اسلامی خوزستان افزود: اجتماع شیرخوارگان حسینی همزمان با نخستین جمعه ماه محرم در مصلای امام خمینی اهواز و سایر نقاط استان برگزار می شود و انتظار می رود جمعیت قابل توجهی در این مراسم شرکت کنند.

وی توضیح داد: در این مراسم مادران به یاد حضرت علی اصغر علیه السلام، کوچک ترین شهید کربلا، نوزادان خود را با سربندهای یا علی اصغر و یا حسین به همراه می آورند و با حضرت رباب سلام الله علیها همدردی می کنند.

اخوان صباغ ادامه داد: این مراسم علاوه بر جنبه عاطفی، فرصتی برای تبیین مظلومیت اهل بیت علیه السلام در واقعه عاشورا نیز محسوب می شود و به همین دلیل تلاش شده برنامه های فرهنگی و معرفتی نیز در کنار آن برگزار شود.

یوم العباس؛ آیینی ریشه دار در میان مردم عرب

در میان آیین های محرم در خوزستان، مراسم یوم العباس جایگاه ویژه ای در میان مردم عرب این استان دارد؛ آیینی که هر ساله با حضور گسترده عزاداران در منطقه عین دو اهواز برگزار می شود.

در همین زمینه نشست هم اندیشی برای برگزاری این مراسم با حضور برگزارکنندگان مردمی در معاونت فرهنگی شهرداری اهواز برگزار شد.

موسی خنافره معاون فرهنگی شهرداری اهواز در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: حرکت هایی که در طول تاریخ تشیع ماندگار شده اند به دلیل اتکا به ظرفیت های مردمی بوده است و تجمع یوم العباس نیز از همین جنس حرکت ها به شمار می رود.

وی افزود: این مراسم در طول سال های گذشته به یکی از آیین های مهم عزاداری در اهواز تبدیل شده و حفظ ماهیت مردمی آن یک ضرورت است.

معاون فرهنگی شهرداری اهواز توضیح داد: مجموعه شهرداری به ویژه معاونت فرهنگی، اجتماعی و ورزشی تلاش می کند در کنار مردم و هیئات مذهبی قرار گیرد تا این آیین ها هرچه باشکوه تر برگزار شوند.

وی گفت: شهرداری خود را برگزارکننده این مراسم نمی داند بلکه نقش خود را در حد پشتیبانی و فراهم کردن زیرساخت ها تعریف کرده است.

سید سعید شرفا از موکب داران منطقه عین دو و از برگزارکنندگان این تجمع مردمی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح تاریخچه این آیین پرداخت و گفت: یوم العباس سال هاست که با مشارکت مردم منطقه برگزار می شود و هیئات مذهبی و موکب داران نقش اصلی را در برگزاری آن دارند.

شرفا افزود: مشارکت گسترده مردم مهم ترین عامل تداوم این مراسم است و اگر این حضور مردمی نبود، چنین آیینی نمی توانست تا این اندازه ماندگار شود.

مراسم یوم العباس همزمان با هفتم ماه محرم و به یاد حماسه آفرینی حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام در منطقه عین دو اهواز برگزار می شود و هر ساله جمعیت زیادی از عزاداران در آن شرکت می کنند.

مقتل خوانی؛ سنتی کهن در جنوب غرب خوزستان

در کنار مراسم های جمعی و خیابانی، یکی از سنت های دیرینه مردم عرب خوزستان در روز عاشورا، آیین مقتل خوانی است؛ آیینی که از سپیده دم روز دهم محرم در حسینیه ها و مساجد برگزار می شود.

در این مراسم فردی که به زبان عربی و شیوه قرائت مسلط است، کتاب مقتل الحسین را از ابتدا تا بخش های پایانی واقعه عاشورا قرائت می کند. این روایت معمولا از ماجرای مرگ معاویه و تلاش برای گرفتن بیعت برای یزید آغاز می شود و تا حوادث روز عاشورا ادامه پیدا می کند.

هرچند از نظر تاریخی مقتل لهوف از معتبرترین متون مقتل به شمار می رود، اما در سال های اخیر در بسیاری از حسینیه ها متونی خوانده می شود که توسط برخی خطیبان و مقتل خوانان معاصر تدوین شده است.

از مهم ترین این متون می توان به مقتل الشویچی، شیخ عبدالزهرا کعبی و سید فاخر موسوی اشاره کرد؛ آثاری که با توجه به تجربه عملی در مجالس عزاداری نوشته شده و روایت های کمتر معتبر یا متناقض از آنها حذف شده است.

مقتل خوان روایت ها را با لحنی حزن آلود و ریتمی نسبتا تند قرائت می کند و معمولا اگر قرائت از ابتدای صبح آغاز شود تا زمان نماز ظهر عاشورا ادامه دارد.

در طول این مراسم بلندگوهای مساجد و حسینیه ها روشن است تا صدای مقتل خوانی در محله طنین انداز شود و مردم نیز بتوانند در این سوگواری شریک شوند.

سکوتی خاص در میان شنوندگان حاکم می شود و گاه صدای الله اکبر، وا مصیبتا یا حسینا از میان جمعیت بلند می شود؛ لحظاتی که فضای عزاداری را به اوج خود می رساند.

بسیاری از حسینیه داران معتقدند مقتل خوانی یک ضرورت عاشورایی است و در واقع بخش مهمی از روضه خوانی و سینه زنی صبح عاشورا در همین آیین متجلی می شود.

در کنار مراسم های سنتی، یکی از جلوه های مهم محرم در اهواز برگزاری دسته های عزاداری در محله های مختلف شهر است؛ آیین هایی که معمولا در شب ها برگزار می شود و مردم هر منطقه در آن مشارکت دارند.

از جمله این تجمع ها می توان به حرکت دسته عزاداری مردم محله پردیس از مقابل مساجد به سمت بازارچه ۲۴ متری این محله اشاره کرد. همچنین اهالی کوی ملت از مسجد قبا در فاز سه حرکت می کنند و مراسم خود را در خیابان های این منطقه برگزار می کنند.

در محله گلستان نیز عزاداران از بلوار فروردین حرکت می کنند و مردم کیانشهر از مسجد حضرت امیرالمؤمنین در کنار پارک شهید بهنام محمدی به دسته های عزاداری می پیوندند.

در مناطق دیگری مانند منبع آب، باهنر، کیانپارس، میدان فرودگاه، کوی فاطمیه، فرهنگ شهر، حصیرآباد، کوی علوی، زیتون کارمندی، شهرک رزمندگان، پادادشهر، کوی مهدیس، کوی مدرس، سیاحی، انقلاب، آسیاباد، سپیدار، باغ شیخ و چهارشیر نیز مراسم های مشابهی برگزار می شود.

این دسته ها معمولا از مساجد و حسینیه ها آغاز می شوند و در مسیرهای مشخصی در محله ها حرکت می کنند؛ آیینی که علاوه بر جنبه مذهبی، به نوعی همبستگی اجتماعی میان ساکنان محله ها نیز کمک می کند.

حرکت دسته های عزاداری و تجمع شبانه در اهواز

تجمع مردم محله پردیس: ساعت ۱۹:۳۰، حرکت از درب مساجد به سمت بازارچه ۲۴ متری کوی پردیس

تجمع اهالی کوی ملت: ساعت ۲۰:۴۵، از درب مسجد قبا (فاز ۳)

تجمع محله گلستان: ساعت ۲۰:۳۰، اصلی گلستان - بلوار فروردین

تجمع اهالی کیانشهر: ساعت ۲۰:۳۰، مسجد حضرت امیرالمؤمنین - جنب پارک شهید بهنام محمدی

تجمع منبع آب: ساعت ۲۰:۳۰، نبش خیابان ۱۱ - روبروی بانک صادرات - مسجد سیدالشهدا

اجتماع مردم باهنر: ساعت ۲۰:۳۰، حرکت دسته از درب مسجد امیرالمؤمنین (ع) منطقه باهنر به سمت بلوار معلم

اجتماع اهالی کیانپارس، کیان‌آباد، سیدخلف: ساعت ۲۰:۳۰، فلکه سوم کیانپارس

تجمع میدان فرودگاه: ساعت ۲۰:۳۰، میدان فرودگاه

تجمع منطقه کوی فاطمیه، سلطانی، کمپانی و امام شرقی: ساعت ۲۰:۳۰، چهارراه آبادان - نبش خیابان سلمان فارسی - جنب پست برق

راهپیمایی مردم مرکز شهر: ساعت ۲۰:۰۰، شروع از درب حسینیه ثارالله

تجمع مردم فرهنگ شهر: ساعت ۲۰:۳۰، مسجد امام حسین علیه‌السلام

تجمع مردم حصیرآباد: ساعت ۲۱:۰۰، خیابان ۱۲ حصیرآباد - مسجد حضرت علی علیه‌السلام

تجمع اهالی کوی گلدشت: ساعت ۲۰:۰۰، نبش خیابان ارغوان

اجتماع مردم کوی علوی: ساعت ۲۰:۰۰، خیابان فرحانی - جنب مسجد الرسول

اجتماع مردم زیتون کارمندی: ساعت ۲۰:۴۵، از مسجد انبیا ملی راه تا فلکه سنگر

اجتماع مردم شهرک رزمندگان: ساعت ۲۰:۳۰، درب ورودی شهرک رزمندگان

شهرک دانشگاه: ساعت ۲۰:۰۰، پارک دانشجو

تجمع مردم شهرک نفت: ساعت ۲۰:۳۰، از درب حسینیه سیدالشهدا

تجمع مردم آریاشهر: ساعت ۲۰:۳۰، مسجد الهادی - حرکت به سمت مسجد جوادالائمه

تجمع مردم فرهنگ شهر: ساعت ۲۰:۳۰، بین صراط ۷ و ۸ - مسجد امام حسین

تجمع فاز ۱ پادادشهر: ساعت ۲۰:۳۰، خیابان دی غربی - زمین ورزشی (آسفالت)

تجمع فاز ۲ پادادشهر: ساعت ۲۰:۰۰، ایستگاه ۶ بلوار سعادت

اجتماع مردم زیتون کارگری: ساعت ۲۱:۰۰، حرکت از درب مسجد حضرت حجت

تجمع اهالی کوی مهدیس: ساعت ۲۰:۳۰، میدان تعاون

اجتماع اهالی کوی مدرس: ساعت ۲۱:۰۰، خیابان شهدا - بین خیابان ۵ و ۶ مدرس

اجتماع اهالی کوی سیاحی: ساعت ۲۰:۳۰، خیابان منور مسجد امام علی تا خیابان فلاح مسجد صاحب الزمان

اجتماع اهالی کوی انقلاب: ساعت ۲۰:۰۰، مسجد مبعث - خیابان ابهری بین شیخ بها و کیان

تجمع کوی سیاحی: ساعت ۲۰:۳۰، خیابان فلاح

تجمع مردم آسیاباد: ساعت ۲۰:۳۰، حرکت از مسجد شهدا

تجمع منطقه بهارستان: ساعت ۱۹:۳۰، درب بلوار گلستان مسجد امام علی نبش مجموعه مسکونی به سمت فلکه فرهنگ شهر

تجمع در منطقه سپیدار: ساعت ۱۹:۳۰، درب مسجد بلال

تجمع منطقه آخر آسفالت و چهارراه زند: ساعت ۲۰:۰۰، میدان شریعتی (فلکه پل پنجم)

تجمع در منطقه باغ شیخ: ساعت ۲۰:۳۰، حرکت به سمت خیابان سی متری - نبش صابرپور

تجمع در منطقه چهارشیر: ساعت ۲۰:۳۰، مسجد صاحب الزمان چهارشیر

تجمع در کوی سلطان منش: ساعت ۱۹:۳۰، حرکت از درب مسجد علی ابن ابی طالب - کوی سلطان منش - خیابان ۷ دی

تجمع اهالی کوی سید خلف: ساعت ۲۱:۰۰، مسیر راهپیمایی: مسجد ابوالفضل العباس - دور فلکه سید خلف و بازگشت به سمت مسجد

دسته های عزاداری و تجمع شبانه در شهرهای استان

شیبان: ساعت ۲۰:۰۰، یادمان شهدای گمنام

شادگان: ساعت ۲۰:۳۰، میدان امام خمینی (ره)

اروندکنار: ساعت ۲۰:۰۰، نهر ابوطرف

ملاثانی: ساعت ۲۱:۰۰، خیابان استقلال

خرمشهر: ساعت ۲۰:۰۰، صحن شهدای مسجد جامع

صیدون: ساعت ۲۰:۳۰، میدان امامزاده عبدالله

شوشتر: ساعت ۲۱:۳۰، از میدان ۱۷ شهریور به سمت چهارراه امام خمینی

ایذه: ساعت ۲۱:۰۰، چهارراه امام خمینی

بهبهان: ساعت ۲۰:۰۰، میدان بسیج

حمیدیه: ساعت ۲۱:۰۰، جنب میدان قدس (فلکه دله)

ویس: ساعت ۲۱:۰۰، میدان امام علی

کرخه: ساعت ۲۱:۰۰، شهر الوان، یادمان شهدای گمنام

دهدز: ساعت ۱۹:۳۰، میدان امام خمینی

هندیجان: ساعت ۲۰:۳۰، یادمان شهدای گمنام

باغملک: ساعت ۲۱:۰۰، مرکز شهر

آبادان: ساعت ۲۱:۳۰، خیابان شهید منتظری

خرمشهر: ساعت ۲۰:۰۰، از میدان مطهری (فلکه الله) تا صحن شهدای مسجد جامع

اندیمشک: ساعت ۲۰:۳۰، میدان امام و چهارراه سینا

رامشیر: ساعت ۲۰:۳۰، مسجد امام خمینی

بندرامام خمینی: ساعت ۲۲:۳۰، پارک شهر

مسجدسلیمان: ساعت ۲۰:۰۰، از درب مسجد جامع به سمت میدان مقاومت فلکه بانک ملی

امیدیه: ساعت ۲۰:۰۰، میدان شهید خامنه‌ای

دزفول: ساعت ۲۰:۰۰، حرم مطهر حضرت سبزقبا

هفتکل: ساعت ۲۱:۰۰، میدان فرمانداری

گتوند: ساعت ۲۱:۰۰، خیابان استقلال

کارون: ساعت ۱۹:۳۰، میدان امام علی

لالی: ساعت ۲۰:۳۰، میدان ۲۱ دی

هویزه: ساعت ۲۰:۳۰، میدان امام رضا

شوش: ساعت ۲۰:۳۰، میدان شهدای هفت تیر

دشت آزادگان: ساعت ۲۰:۳۰، سوسنگرد - میدان امام خمینی

باغملک: ساعت ۲۲:۰۰، میدان مرکزی

اندیکا: ساعت ۲۱:۰۰، مسجد چهارده معصوم علیه‌السلام

هندیجان: ساعت ۲۱:۳۰، یادمان شهدای گمنام

رامهرمز: ساعت ۲۱:۰۰، از میدان شهید ادهم به سمت میدان آزادی