دست‌رنج کشاورزان در جیب دلالان؛ شکاف قیمت گوجه از مزرعه تا بازار

خبرگزاری مهر- گروه استان ها: با آغاز فصل برداشت گوجه‌فرنگی در جنوب کرمان، مزارع این مناطق دوباره رنگ تلخ دلال‌بازی به خود گرفته است.

در حالی که قیمت هر کیلو گوجه در میدان عمده فروشان تهران بنا به کیفیت بین ۵۰ تا ۸۰ هزار تومان فروش می رود و گران تر در مغازه ها فروش می رود، کشاورزان جنوب استان کرمان از فروش محصول خود به قیمتی ناچیز خبر می‌دهند.

نبود کارخانه‌های فرآوری کافی، نوسانات صادراتی و سودجویی شبکه واسطه‌ها، فضایی ناعادلانه را ایجاد می کند که هم تولید کننده و هم مصرف کننده ضرر می کنند و عده ای دلال سود می برند.

هم اکنون مزارع جنوب کرمان بار دیگر شاهد برداشت گوجه‌فرنگی است.

این منطقه با سطح زیر کشت حدود ۱۲ هزار هکتار بخش قابل توجهی از نیاز بازار را تامین می کند و یکی از قطب‌های اصلی تولید این محصول محسوب می‌شود؛ اما هر ساله همزمان با برداشت، بازار این محصول دستخوش نوسانات شدید و سودجویی شبکه دلالان قرار می‌گیرد.

دلالان؛ حلقه واسط سودجو

در دمای بالای ۴۵ درجه این روزهای جنوب کرمان با گرم شدن تنور برداشت، نرخ گوجه در مزارع جنوب کرمان تحت تأثیر حضور پررنگ دلالان و مباشران قرار می‌گیرد.

واسطه‌ها هر ساله با ورود به موقع به مزارع و استفاده از نبود نقدینگی و دسترسی مناسب کشاورزان به بازارهای هدف، محصول را با قیمتی نازل خریداری کرده و با سودی سرشار در بازارهای کلانشهرها به فروش می‌رسانند.

این پدیده که سابقه‌ای طولانی در بازار محصولات کشاورزی جنوب کرمان دارد، امسال نیز به یکی از دغدغه‌های اصلی کشاورزان تبدیل شده است.

یک کشاورز رودباری در تماس تلفنی با خبرنگار مهر می گوید: اینکه چرا هر سال ما باید چوب دلالان را بخوریم دلیلش را نمی دانم. دلال یک قیمت پایین می گذارد و در بازار هم با هم هماهنگ می کنند که خریدار بهتری نباشد و اگر ما محصول را نفروشیم گوجه در مزارع در این دما خراب می شود.

محمد می گوید: هر سال این مشکل وجود دارد پس مسئولان نمی توانند بگویند ما نمی دانستیم، اگر کاری نکنند ورشکست می شویم.

وی می افزاید: در حال حاضر گوجه در عمده فروشی شهرعنبرآباد ۳۷ هزار تومان است که چند برابر قیمت خرید در مزرعه است و در کرمان و تهران قیمت گوجه به مراتب بیشتر است.

بازار گوجه‌فرنگی ایران نه تنها تحت تأثیر دلالان داخلی، بلکه گرفتار سیاست های صادراتی هم می باشد.

کشاورزان معتقدند این تصمیمات مقطعی و شتابزده، نه تنها به ساماندهی بازار کمکی نمی‌کند، بلکه با ایجاد شوک‌های قیمتی و از بین بردن انگیزه صادرات، بلاتکلیفی را به تولیدکننده و بازار تحمیل می‌کند.

کمبود صنایع تبدیلی؛ گره کور ماندگاری محصول گوجه

یکی دیگر از عواملی که زمینه چانه‌زنی دلالان را فراهم می‌کند، کمبود صنایع تبدیلی و بسته‌بندی در جنوب کرمان است.

کمبود سردخانه‌های صنعتی، عملاً کشاورز را مجبور می‌کند محصول فسادپذیر خود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به هر قیمتی که واسطه‌ها تعیین می‌کنند، بفروشد.

این کمبود زیرساختی که سال‌هاست گریبانگیر منطقه است، نه تنها زمینه‌ساز ضرر و زیان کشاورزان می‌شود، بلکه ارزش افزوده حاصل از فرآوری محصول را نیز از منطقه خارج کرده و به استان‌های دیگر می‌برد.

خرید حمایتی؛ راه‌کاری کوتاه مدت برای نجات فوری

در شرایط بحرانی هر ساله، دولت طرح خرید حمایتی گوجه‌فرنگی را اجرا می‌کند که به نوعی مسکنی موقت برای نجات محصول کشاورزان از ریزش کامل قیمت است.

در این طرح، دولت قیمت حمایتی هر کیلوگرم گوجه فرنگی را هزار تومان تعیین کرده و وعده داده است که مابه‌التفاوت آن تا سقف تعیین شده را به کشاورزان پرداخت کند.

با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که کارخانه‌های رب‌گوجه‌فرنگی در عمل نرخ‌های بسیار پایین‌تری به کشاورزان پرداخت می‌کنند.

برای پایان دادن به این روند معیوب و تکراری که هر سال با آمدن فصل برداشت، مزارع جنوب کرمان را درگیر می‌کند، به نظر می‌رسد راهکارهای ریشه‌ای زیر ضروری است.

افزایش کارخانه‌های فرآوری گوجه‌فرنگی و سردخانه‌های صنعتی در جنوب کرمان، یکی از اصلی‌ترین راهکارها برای پایان دادن به سلطه دلالان است و وجود این زیرساخت‌ها به کشاورز امکان می‌دهد تا محصول خود را در اوج مازاد تولید نگهداری کرده و در زمان مناسب به بازار عرضه کند.

همچنین ایجاد یک سامانه هوشمند و شفاف که قیمت گوجه‌فرنگی را از مزرعه تا میادین میوه و تره‌بار به صورت لحظه‌ای گزارش دهد، می‌تواند تا حد زیادی از پنهان‌کاری و سودجویی حلقه‌های واسطه جلوگیری کند.

تجمیع کشاورزان خرده‌پا در قالب تشکل‌های صنفی و تعاونی‌های قوی، قدرت چانه‌زنی آن‌ها را در برابر خریداران عمده و دلالان به شدت افزایش می‌دهد؛ چنین تشکل‌هایی می‌توانند مستقیماً با کارخانه‌ها و فروشگاه‌های زنجیره‌ای وارد مذاکره شده و سهم بیشتری از سود نهایی را به جیب تولیدکننده بازگردانند.

تشکیل اتحادیه صادرکنندگان محصولات کشاورزی جنوب کرمان هم به عنوان گامی مثبت در این مسیر برداشته شده است.

اتخاذ یک سیاست منسجم و بلندمدت در زمینه صادرات و واردات محصولات کشاورزی به جای تصمیم‌گیری‌های مقطعی و واکنشی، می‌تواند از نوسانات شدید قیمت و سردرگمی کشاورزان جلوگیری کند.

همچنین پیش‌بینی‌های فصلی برای تعادل عرضه و تقاضا می‌تواند از بروز شوک‌های قیمتی ناگهانی جلوگیری کند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: پیش‌بینی می‌شود حدود ۲۹۱ هزار تن محصول گوجه فرنگی از سطح زیر کشت برداشت شود.

فرود سالاری، افزود: این میزان محصول در هفت شهرستان جنوب کرمان شامل جیرفت، کهنوج، منوجان، عنبرآباد، رودبار جنوب، قلعه‌گنج و فاریاب تولید می‌شود که از این حیث، جنوب کرمان حدود ۴۵ درصد از گوجه فرنگی مورد نیاز کشور در خارج از فصل را تأمین می‌کند.

وی، تصریح کرد: جنوب کرمان به دلیل شرایط خاص آب و هوایی و تنوع اقلیمی، یکی از اصلی‌ترین قطب‌های تولید گوجه فرنگی کشور محسوب می‌شود و سالانه نزدیک به پنج میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در این منطقه تولید و روانه بازارهای مصرف داخل و خارج می‌شود.

وی ادامه داد: در تولید هر یک از محصولات کشاورزی، این منطقه یا رتبه اول کشور را دارد یا جزو سه استان برتر محسوب می‌شود که این نشان از ظرفیت بالای بخش کشاورزی جنوب کرمان است.

کشاورزان خواهان حمات دولت هستند

حمید اسدی، کشاورز ۴۸ ساله اهل جیرفت که بیست سال از عمرش را در مزارع گوجه‌فرنگی سپری کرده است، اظهار کرد: هر سال با شروع برداشت گوجه دلالانی مثل کرکس دور مزرعه می‌چرخند.

وی افزود: امسال که هوا زودتر گرم شد، گوجه‌ها زودتر رسیدند و خودمان فکر کردیم امسال سال سودآوری است، اما باز هم دلال بازی شروع شده است.

اسدی، با اشاره به رفتارهای سودجویانه دلالان خاطرنشان کرد: دلالان اول فصل می‌آیند و به کشاورز می‌گویند کل محصولت را می‌خرم، هر قیمتی که من گفتم و بعد وقتی گوجه‌ها در اوج برداشت هستند، یک مرتبه قیمت را می‌اندازند و مجبور می‌کنند ما زیر قیمت بفروشیم.

وی ادامه داد: تازه آن‌ها را هم با هزار بدبختی باید به کامیون برسانیم که آن هم داستان خودش را دارد چون کامیون دارها هم قیمت های بالایی می گویند.

وی تأکید کرد: در همین دو روز گذشته یک کامیون دار بیش از ۱۵ میلیون برای حمل بار گوجه تا شهر از ما پول خواست، آن هم برای مسیری که شاید نصف این مبلغ هم نمی‌ارزد.

اسدی، گفت: نبود کامیون کافی باعث شده کامیون‌دارها هر جور دلشان بخواهد قیمت بدهند و ما هم چون چاره‌ای نداریم، مجبوریم قبول کنیم.

پای صحبت یک کشاورز دیگر از جیرفت که خود را بهار احمدی معرفی می‌کند می‌نشینم، زنی که سال‌هاست کنار همسرش در مزارع کار می‌کند.

بهار احمدی که در این سال‌ها طعم تلخ بی‌عدالتی در فروش محصول را چشیده است، می‌گوید: نمی‌فهمم چرا باید محصولی که این همه زحمت برایش کشیده‌ایم به قیمت یک جو فروش برود و همان گوجه‌ها در شهرهای بزرگ چند برابر خرید و فروش شود.

وی افزود: ما با این دست‌های پینه‌ بسته و زیر آفتاب سوزان جنوب گوجه پرورش می‌دهیم، اما دلالان با یک تلفن و زیر یک کولر در تهران و اصفهان و... چندین برابر پول ما را می‌گیرند.

باید دید مسئولان برای حمایت از معیشت مصرف کننده و حمایت از تولید کننده سرانجام به راه کاری می رسند یا همین رویه ادامه می یابد؟