گام بلند برای حمل‌ونقل هوشمند؛ «اتوبوسرانی دیجیتال» به ۵ استان رسید

مرتضی زرین درفش مدیرعامل یک شرکت دانش‌بنیان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: این شرکت حوزه تخصصی خود را بر هوشمندسازی سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی متمرکز کرده و تاکنون پروژه‌های موفقی را در شهرهای قزوین، کرمانشاه، اردبیل و تبریز به اجرا درآورده و اکنون با عقد قراردادی راهبردی، گام بزرگی در نوسازی ناوگان اتوبوسرانی کلان‌شهر مشهد برداشته است. آخرین و مهم‌ترین قرارداد منعقدشده توسط این مجموعه، مربوط به هوشمندسازی ناوگان اتوبوسرانی شهر مشهد است. این پروژه برای تجهیز ۱۷۰۰ دستگاه اتوبوس در نظر گرفته شده و قرار است سیستمی مشابه آنچه در قزوین و کرمانشاه پیاده‌سازی کرده‌ایم، در این شهر نیز اجرا شود.

وی با تأکید بر ابعاد ملی این پروژه افزود: ناوگان اتوبوسرانی مشهد با ۱۷۰۰ دستگاه فعال، روزانه پذیرای بیش از یک میلیون سفر شهری است و پس از تهران، دومین ناوگان بزرگ حمل‌ونقل عمومی کشور محسوب می‌شود. از این رو، هوشمندسازی این حجم عظیم از ناوگان، گامی اثرگذار در مدیریت ترافیک، کاهش مصرف سوخت و افزایش رضایت شهروندان خواهد بود.

بزرگ‌ترین پروژه هوشمندسازی ناوگان اتوبوسرانی در دومین کلان‌شهر کشور

مدیرعامل این شرکت دانش بنیان در تشریح تجهیزات سخت‌افزاری این پروژه گفت: محصولات ما در دو بخش سخت‌افزار و نرم‌افزار به مشتریان ارائه می‌شود. در بخش سخت‌افزار، دو دستگاه اصلی روی اتوبوس‌ها نصب می‌شود که قلب تپنده این سامانه محسوب می‌شوند: ۱. دستگاه ولیدیتور (Bus Validator) یا کارت‌خوان هوشمند و ۲. کنسول راننده (Driver Console).

وی با اشاره به اولین و مهم‌ترین تجهیز سخت‌افزاری این سامانه اظهار کرد: دستگاه «ولیدیتور» (Validator) که گاهی به آن کارت‌خوان نیز گفته می‌شود، روی اتوبوس نصب می‌شود و مسافران می‌توانند از پنج روش مختلف هزینه سفر خود را پرداخت کنند. این روش‌ها شامل کارت شهروندی، کارت بانکی، اسکن کد QR، پرداخت از طریق گوشی همراه و بلیط تک‌سفره است. این دستگاه قابلیت اتصال آنلاین به مرکز پردازش مرکزی را دارد و تمامی تراکنش‌ها را به‌صورت لحظه‌ای تأیید یا رد می‌کند.

زرین درفش افزود: ولیدیتورهای نسل جدید نسبت به نمونه‌های قبلی از سرعت پردازش بالاتری برخوردار هستند و با استفاده از فناوری‌های ارتباطی پیشرفته مانند ۴G و Wi-Fi، امکان اتصال پایدار به شبکه را حتی در شرایط ترافیکی سنگین فراهم می‌کنند. همچنین این دستگاه‌ها از پروتکل‌های امنیتی پیشرفته برای جلوگیری از هرگونه کلاهبرداری و تراکنش‌های غیرمجاز بهره‌مند هستند.

وی درباره دومین تجهیز سخت‌افزاری این سامانه توضیح داد: دستگاه دیگری که در ناوگان نصب می‌شود، «کنسول راننده» نام دارد که عملاً یک ترمینال هوشمند در اختیار راننده قرار می‌دهد. این کنسول یک صفحه‌نمایش لمسی با ابعاد مناسب است که در دیدرس راننده نصب می‌شود و خدمات متنوعی را به او ارائه می‌دهد.

مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان مانا اندیشه ستاره خاوران ادامه داد: از جمله قابلیت‌های این کنسول می‌توان به ارائه گزارش‌های لحظه‌ای از وضعیت اتوبوس، برقراری ارتباط صوتی و متنی با مرکز کنترل شهری، ارسال خودکار اطلاعات فنی خودرو از جمله میزان سوخت، دمای موتور و فشار ترمز اشاره کرد. همچنین این کنسول مجهز به سیستم موقعیت‌یاب ماهواره‌ای (GPS) است و موقعیت مکانی اتوبوس را به‌صورت آنلاین برای مرکز کنترل ارسال می‌کند. راننده از طریق این دستگاه می‌تواند مسیرهای جایگزین در زمان ترافیک یا انسداد خیابان‌ها را دریافت کند و نیز اعلان‌های مدیریت شهری را مشاهده نماید.

امکان پرداخت کرایه با ۵ روش هوشمند در اتوبوس‌های مشهد

زرین درفش در ادامه با تشریح بخش نرم‌افزاری این پروژه اظهار کرد: سامانه نرم‌افزاری ما از چندین زیرسیستم مجزا اما یکپارچه تشکیل شده است که هر کدام وظایف خاصی را در مدیریت هوشمند ناوگان بر عهده دارند.

مدیریت همزمان هزاران تراکنش مالی در سامانه هوشمند اتوبوسرانی

وی گفت: یکی از اصلی‌ترین بخش‌های نرم‌افزاری، سیستم مدیریت تراکنش‌ها (Transaction Management System) است که تمامی پرداخت‌های انجام‌شده از طریق ولیدیتور را در بستری امن مدیریت می‌کند. این سامانه قابلیت پردازش همزمان هزاران تراکنش در ثانیه را دارد و پس از تأیید هر پرداخت، بلافاصله عملیات تسویه‌حساب بین بانک‌ها، شرکت بهره‌بردار و شهرداری را انجام می‌دهد. همچنین صورتحساب‌های روزانه، هفتگی و ماهانه را به‌صورت خودکار تولید و گزارش‌های مالی دقیقی در اختیار مدیران قرار می‌دهد.

رهگیری لحظه‌ای اتوبوس‌ها و اطلاع‌رسانی زمان رسیدن به ایستگاه

مدیرعامل این شرکت دانش بنیان ادامه داد: دومین زیرسیستم مهم، سامانه رهگیری خودروها است که با اتصال به سامانه موقعیت‌یاب ماهواره‌ای، مشخص می‌کند هر اتوبوس در چه موقعیتی قرار دارد، چه زمانی وارد مسیر شده، چه زمانی از مسیر خارج شده و با چه سرعتی در حال حرکت است. این سامانه قابلیت نمایش لحظه‌ای تمامی اتوبوس‌ها روی یک نقشه دیجیتال را دارد و مدیران شهری می‌توانند از طریق یک داشبورد مدیریتی، وضعیت کل ناوگان را به‌صورت آنی مشاهده کنند. همچنین این سامانه زمان دقیق رسیدن هر اتوبوس به ایستگاه‌های مختلف را محاسبه کرده و از طریق اپلیکیشن موبایل یا تابلوهای اطلاع‌رسانی در ایستگاه‌ها به مسافران اعلام می‌کند.

وی افزود: یکی از قابلیت‌های جذاب این سامانه، تشخیص تخلفات رانندگی از جمله سرعت غیرمجاز، توقف‌های غیرمستند، انحراف از مسیر تعیین‌شده و تعجیل یا تأخیر در حرکت است. تمامی این تخلفات به‌صورت خودکار ثبت و گزارش می‌شود و در تسویه‌حساب نهایی رانندگان اعمال می‌گردد.

محاسبه هوشمند عملکرد ناوگان و یارانه حمل‌ونقل

زرین درفش درباره سومین زیرسیستم نرم‌افزاری توضیح داد: سامانه تعرفه الکترونیک و محاسبه عملکرد ناوگان (Tariff & Performance System) وظیفه محاسبه دقیق عملکرد ناوگان را بر عهده دارد. این سیستم بر اساس داده‌های دریافتی از کنسول راننده و GPS محاسبه می‌کند که هر اتوبوس چه تعداد مسیر کامل طی کرده، چه تعداد سفر انجام داده و چه زمانی فعالیت خود را آغاز و پایان داده است. همچنین اضافه‌کار یا کسری کار هر راننده را به‌صورت دقیق محاسبه می‌کند و عدد مربوط به یارانه حمل‌ونقل را که هر ماه باید از سوی شهرداری به بهره‌برداران یا رانندگان پرداخت شود، به‌صورت هوشمند گزارش می‌دهد.

وی ادامه داد: این سامانه با تحلیل داده‌های تراکنش و تعداد مسافران جابه‌جا شده می‌تواند الگوهای سفر در ساعات مختلف روز را شناسایی کند و پیشنهادهایی برای بهینه‌سازی تعداد اتوبوس‌های فعال در هر مسیر ارائه دهد. این قابلیت به مدیریت شهری کمک می‌کند تا منابع خود را بهینه‌تر تخصیص دهد و هزینه‌های عملیاتی را کاهش دهد.

پایش فنی ناوگان با هوش مصنوعی و نگهداری پیشگیرانه

مدیرعامل این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به چهارمین زیرسیستم نرم‌افزاری گفت: یکی از پیشرفته‌ترین بخش‌های سامانه ما، سیستم تحلیل داده‌های فنی خودرو است که اطلاعات دریافتی از سنسورهای نصب‌شده روی اتوبوس را پردازش می‌کند. این داده‌ها شامل وضعیت سنسورها، میزان مصرف سوخت، دمای موتور، فشار روغن، وضعیت ترمزها و دیگر پارامترهای فنی است.

وی افزود: این داده‌ها روی سرورهای مرکزی جمع‌آوری و با استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی تحلیل می‌شوند. سیستم به‌صورت خودکار هشدارهای لازم را در صورت مشاهده هرگونه ناهنجاری یا کاهش عملکرد تجهیزات صادر می‌کند و گزارش‌های مدیریتی برای تعمیر و نگهداری پیشگیرانه ناوگان تهیه می‌نماید. این قابلیت باعث می‌شود خرابی‌های ناگهانی اتوبوس‌ها به حداقل برسد و عمر مفید تجهیزات افزایش یابد.

حذف مراجعه حضوری با راه‌اندازی کیف پول دیجیتال مسافران

زرین درفش در بخش دیگری از سخنان خود به سامانه کیف پول دیجیتال و اپلیکیشن موبایل مسافران اشاره کرد و گفت: یکی از اقداماتی که برای نخستین بار در ایران انجام دادیم، راه‌اندازی سیستم پرداخت آنلاین در ناوگان اتوبوسرانی بود. در این روش، مسافران می‌توانند از طریق اپلیکیشن موبایل نسبت به شارژ کیف پول دیجیتال خود اقدام کنند و دیگر نیازی به مراجعه حضوری برای شارژ کارت شهروندی ندارند. هنگام سوار شدن به اتوبوس، مبلغ سفر به‌صورت آنلاین و لحظه‌ای از کیف پول دیجیتال کسر می‌شود.

وی ادامه داد: این اپلیکیشن علاوه بر امکان پرداخت، قابلیت‌هایی مانند مشاهده تاریخچه سفرها، اطلاع از زمان رسیدن اتوبوس به ایستگاه، مسیریابی هوشمند بین خطوط اتوبوسرانی و دریافت اعلان‌های مدیریت شهری را نیز برای مسافران فراهم می‌کند. این سامانه به‌صورت یکپارچه با سایر زیرسیستم‌ها ارتباط دارد و تجربه سفری هوشمند و بدون دغدغه را برای شهروندان به ارمغان می‌آورد.

مدیرعامل شرکت دانش‌بنیان مانا اندیشه ستاره خاوران با اشاره به تجربه موفق این شرکت در راه‌اندازی اولین سیستم پرداخت آنلاین کشور در ناوگان قزوین و استقبال ۱۵۰ هزار شهروند قزوینی از این سامانه خاطرنشان کرد: در پروژه مشهد نیز شهروندان دیگر نیازی به مراجعه حضوری برای شارژ کارت ندارند و تمامی فرآیندهای پرداخت از طریق کیف پول دیجیتال و به‌صورت آنلاین انجام خواهد شد. با تکمیل این پروژه، زیرساخت حمل‌ونقل هوشمند در نیمی از کلان‌شهرهای کشور فراهم خواهد شد و آمادگی داریم تا این تجربه موفق را به سایر شهرهای متقاضی نیز تسری دهیم.

این فعال فناور در ادامه تصریح کرد: شرکت مانا اندیشه به‌عنوان یک مجموعه دانش‌بنیان، همواره از حمایت‌های ارزشمند معاونت علمی در قالب وام‌های کم‌بهره، تسهیلات توسعه فناوری و اعتبار مالیاتی بهره‌مند شده است. این حمایت‌ها نقش بسزایی در تسریع روند تحقیق، توسعه و تجاری‌سازی محصولات هوشمند این شرکت داشته است.

وی افزود: این شرکت با افتخار عضو پارک فناوری اطلاعات است و از حمایت‌های مستمر این پارک در حوزه‌های مشاوره‌ای، شبکه‌سازی، تأمین زیرساخت‌های ابری و تسهیل تعاملات بین‌بخشی بهره‌مند بوده است. بدون شک این پشتیبانی‌ها بستر مناسبی برای رشد و توسعه فعالیت‌های دانش‌بنیان در حوزه حمل‌ونقل هوشمند فراهم کرده است.