ارائه راهکارهای نوین برای ایمنی معابر

به گزارش خبرگزاری مهر، دهمین نشست از سلسله نشست‌های علمی و کاربردی تهران آینده، به‌گشت مهارت و مدیریت با موضوع راهکارهای نوین در بهبود ایمنی معابر شهری «به سوی شهر انسان‌گرا» برگزار شد.

در این نشست محمدحسین بوچانی، رئیس هیئت اندیشه‌ورز موسسه آموزش عالی علمی کاربردی شهرداری تهران بر اهمیت تغییر و بازنگری مداوم در ضوابط و مقررات شهری تاکید کرد و گفت: تاریخ بشریت ثابت کرده است که شهر و انسان تنها مؤلفه‌ای است که دائماً تغییر می‌کند، بنابراین مقررات و ضوابط نیز باید همزمان با تغییرات شهر و رفتار انسان‌ها به‌روزرسانی شود.

وی با بیان اینکه بهبود رفتار و امنیت انسانی، بخش مهمی از سیاست‌های شهری است، افزود: مسئله ایمنی تنها به زیرساخت‌ها محدود نمی‌شود، بلکه باید در درون انسان و اجتماع نهادینه شود و آموزش و فرهنگ‌سازی، به ویژه در میان جوانان و نوجوانان، محور این فرآیند قرار گیرد.

بوچانی ادامه داد: بسیار مهم است که جوانان و نوجوانان به عنوان سفیران خانواده و سرمایه‌های اجتماعی شهر، آموزش ببینند و در حفظ ایمنی معابر شهری مشارکت کنند. تجربه جهانی نشان داده است که پیشگیری فرهنگی و اجتماعی در کاهش تصادفات و تلفات، نقش بسیار مؤثری دارد.

رئیس هیئت اندیشه‌ورز شهرداری تهران فقدان سازمان‌ها و ساختارهای فرهنگی-اجتماعی در شهرداری‌ها را چالشی جدی خواند و تاکید کرد: اگر از ابتدا برنامه‌ریزی برای فرهنگ‌سازی و مدیریت رفتارهای شهروندان انجام شود، بیش از ۹۵ درصد اثرگذاری پیشگیرانه محقق می‌شود و اقدامات پس از وقوع، تنها پنج درصد اثرگذار خواهد بود.

وی با اشاره به نقش مدیریت هوشمند جابجایی شهری گفت: یکی از ابعاد فراموش‌شده در برنامه‌ریزی شهری، کاهش حجم جابجایی‌های غیرضروری است. کاهش جابجایی نه تنها مصرف انرژی را کم می‌کند بلکه ایمنی معابر را نیز افزایش می‌دهد. مدیران شهری باید هم بدانند چه اقداماتی باید انجام شود و هم چه اقداماتی نباید انجام شود؛ مدیریت جابجایی کمتر، الزاماتی مانند هوشمندسازی سیستم‌ها و بازنگری در طراحی معابر دارد.

بوچانی در پایان تصریح کرد: هوشمندسازی شهر، آموزش و فرهنگ‌سازی، بهبود رفتار کاربران ترافیک و طراحی شهری ایمن، همگی باید در چارچوب یک برنامه جامع و هماهنگ دنبال شوند تا شهروندان در محیطی امن و سالم زندگی کنند و تصادفات و تلفات کاهش یابد.

۲۸ درصد جان‌باختگان تصادفات در ایران، عابران پیاده‌اند

شاهین شعبانی، دانشیار مهندسی عمران دانشگاه پیام‌نور تهران نیز در این نشست با اشاره به وضعیت نگران‌کننده ایمنی عابران پیاده گفت: کاربران آسیب‌پذیر از جمله عابران پیاده سهم قابل توجهی از تلفات تصادفات را به خود اختصاص می‌دهند؛ به‌گونه‌ای که در سطح جهان ۲۲ تا ۲۶ درصد و در ایران حدود ۲۸ درصد جان‌باختگان تصادفات، عابران پیاده هستند.

وی ادامه داد: بخش عمده این حوادث در معابر شهری و هنگام عبور عرضی رخ می‌دهد و در کشورهای در حال توسعه بیش از ۹۰ درصد تلفات عابران مربوط به همین گروه است.

شعبانی با تأکید بر نقش سرعت و طراحی معابر افزود: بیش از ۴۰ درصد تصادفات عابران در قطعات بین تقاطعی اتفاق می‌افتد و سرعت عامل اصلی تشدید شدت حوادث است؛ به‌طوری که افزایش سرعت از ۴۰ به ۵۰ کیلومتر بر ساعت، شانس زنده‌ماندن عابر را به کمتر از نصف کاهش می‌دهد. همچنین افزایش گذرگاه‌های عابر می‌تواند تا ۲۴ درصد از تصادفات بکاهد در حالی که افزایش تعداد خطوط عبور، خطر تصادف عابران را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

افزایش نگران‌کننده تلفات موتورسواران در ایران

پیمان پژمان‌زاد مدیر بخش ایمنی حمل‌ونقل مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی هم از افزایش نگران‌کننده تلفات موتورسواران در ایران خبر داد؛ به گفته او تنها در تهران میزان جان‌باختگان موتورسیکلت در نیمه نخست سال ۱۴۰۰ بیش از ۳۵ درصد رشد داشته و بازنگری فوری در سیاست‌های ایمنی شهری ضروری است.

مدیر بخش ایمنی حمل‌ونقل مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به وضعیت نگران‌کننده ایمنی موتورسواران گفت: بر اساس گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت، کشورهای با درآمد پایین‌تر بیشترین سهم تلفات تصادفات را دارند و بیش از ۶۰ درصد جان‌باختگان موتورسیکلت در جهان را جوانان ۱۵ تا ۳۴ سال تشکیل می‌دهند.

وی افزود: در ایران نیز آمارها نشان می‌دهد تلفات موتورسیکلت که تا حدود ۷ هزار نفر در سال افزایش یافته بود پس از یک دوره تثبیت، از سال ۱۴۰۰ مجدداً روند صعودی به خود گرفته و در شش‌ماهه نخست همان سال، میزان تلفات در شهر تهران حدود ۳۵ درصد افزایش داشته است.

وی با تأکید بر لزوم بازنگری در سیاست‌های ایمنی افزود: افزایش سرعت، ضعف زیرساخت‌های شهری، نبود برنامه‌ریزی جامع ایمنی و چالش‌هایی مانند نداشتن گواهینامه، بیمه و ثبت مالکیت موتورسیکلت‌ها از عوامل اصلی تشدید حوادث است.

به گفته پژمان‌زاد، تجربه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد اقداماتی مانند مدیریت سرعت، بهبود روشنایی و دیده‌شدن کاربران و اصلاح هندسی معابر از مؤثرترین راهکارهای کاهش تلفات هستند که تحقق آن‌ها نیازمند هماهنگی فرابخشی و ایجاد نهاد راهبر ایمنی در مدیریت شهری است.

لزوم فرهنگ‌سازی ایمنی در موتورسواری با همکاری شهرداری‌ها

فرهاد مهیاری، مشاور ایمنی راه سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای نیز با تأکید بر نقش شهرداری‌ها در آموزش و فرهنگ‌سازی، هشدار داد: نگرش نادرست نوجوانان نسبت به موتورسیکلت به‌عنوان وسیله تفریح و خودنمایی، خطرات جدی در پی دارد و همکاری مدارس و نهادهای اجتماعی می‌تواند در کاهش تصادفات و نهادینه‌سازی رفتار ایمن موتورسواری مؤثر باشد.

مشاور ایمنی راه سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای با تاکید بر اهمیت همکاری بین سازمان‌ها و شهرداری‌ها در حوزه ایمنی موتورسواری گفت: شهرداری می‌تواند با همکاری مدارس و نهادهای اجتماعی، فرهنگ‌سازی و آموزش نوجوانان و جوانان را در اولویت قرار دهد. نگرش نادرست نسبت به موتورسیکلت به عنوان وسیله تفریح و خودنمایی باعث شده بسیاری از نوجوانان خطرات واقعی آن را درک نکنند.

وی افزود: تصادفات موتورسواری عمدتاً در تقاطع‌ها، تغییر خطوط ناگهانی و عبور از چراغ قرمز رخ می‌دهد. اقدامات شهرداری شامل آموزش مهارتی، واگذاری تجهیزات ایمنی و کمپین‌های رسانه‌ای در مدارس و محلات، می‌تواند رفتار ایمن موتورسواری را نهادینه کند. تجارب موفق کشورهای پیشرفته نشان می‌دهد ترکیب آموزش، طراحی شهری ایمن و آگاهی‌بخشی خانوادگی نقش موثری در کاهش تصادفات و آسیب‌ها دارد.

لزوم نگاه علمی به تحلیل تصادفات شهری

امین میرزا بروجردیان، دانشیار دانشگاه تربیت مدرس نیز با هشدار نسبت به روند نگران‌کننده تصادفات شهری تأکید کرد: تداوم روش‌های گذشته راهگشا نیست و شهرداری‌ها باید با بهره‌گیری از ابزارهای علمی و شناسایی عوامل مستعدساز، پیش از وقوع حادثه برای ارتقای ایمنی معابر اقدام کنند.

دانشیار گروه مهندسی راه و ترابری دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به روند نگران‌کننده تصادفات شهری گفت: اگرچه شیب افزایش تصادفات شدید نیست، اما آمارها همچنان بالا و غیرقابل قبول است و حتی جهش‌هایی مقطعی در آن مشاهده می‌شود. این وضعیت نشان می‌دهد تداوم روش‌های گذشته، ما را به نتایج متفاوتی نمی‌رساند و لازم است نگاه علمی‌تری به تحلیل تصادفات داشته باشیم.

وی افزود: مطالعات ایمنی در سه سطح میکروسکوپیک، مزوسکوپیک و ماکروسکوپیک تعریف می‌شود و اگر این سطوح با هم خلط شوند، تصمیم‌گیری‌ها دچار خطا خواهد شد.

بروجردیان با تأکید بر نقش شهرداری‌ها در پیشگیری از تصادفات شهری اظهار کرد: تمرکز صرف بر آمار ثبت‌شده تصادفات کافی نیست؛ بسیاری از معابر شهری مستعد تصادف هستند، حتی اگر هنوز حادثه‌ای در آن‌ها ثبت نشده باشد. شهرداری‌ها باید به شناسایی عوامل مستعدساز مانند سرعت عملکردی رانندگان، تداخلات حرکتی، ضعف دید و رفتار کاربران توجه کنند و پیش از وقوع حادثه مداخله کنند. استفاده از ابزارهایی مانند تحلیل عملکرد ترافیک، دوربین‌های شهری و ممیزی ایمنی می‌تواند به کاهش ریسک و ارتقای ایمنی معابر شهری کمک جدی کند.

رفتارسازی و آموزش؛ کلید کاهش تصادفات شهری

حمیدرضا بهنود، دانشیار گروه مهندسی عمران و حمل‌ونقل دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی (ره) نیز با تأکید بر نقش فرهنگ‌سازی و آموزش در کاهش تلفات رانندگی به‌ویژه در میان موتورسواران گفت: محدودیت‌ها و نیازهای انسانی، اگر با برنامه‌ریزی دقیق و بهره‌گیری از ابزارهای نوین مانند شبیه‌سازی و هوش مصنوعی مدیریت شوند، می‌توانند ایمنی معابر شهری را به‌طور چشمگیری افزایش دهند.

دانشیار گروه مهندسی عمران و حمل‌ونقل دانشگاه بین‌المللی امام‌خمینی (ره) با تأکید بر محدودیت‌ها و ظرفیت‌های انسانی در طراحی و تصمیم‌گیری شهری گفت: هر خطایی که از انسان سر می‌زند، ناشی از محدودیت‌ها، نیازها یا ضعف در آموزش و اطلاع‌رسانی است. در حوزه تلفات رانندگی، به ویژه برای موتورسیکلت‌ها، آمارها نشان می‌دهد که فرهنگ‌سازی و رفتارسازی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش تصادفات داشته باشد.

وی افزود: مطالعات رفتاری و روانشناسی رانندگان نشان می‌دهد که رفتار اکتسابی، ویژگی‌های شخصیتی و شناختی هر فرد، بر ریسک‌پذیری و تمایل به سرعت و تخلفات تأثیر مستقیم دارد. استفاده از شبیه‌سازی رانندگی، پرسشنامه و ابزارهای هوش مصنوعی می‌تواند به شهرداری‌ها و نهادهای ترافیکی کمک کند تا رفتارهای مخاطره‌آمیز را شناسایی و با آموزش هدفمند و برنامه‌ریزی دقیق، ایمنی معابر شهری را بهبود بخشند.