ماجراجویی پوچ قمارباز

به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه جام‌جم نوشت: رابرت مالی، نماینده ویژه پیشین آمریکا در امور ایران، تفاهم حاصل‌شده را دستاوردی مهم خواند اما آن را همزمان «کیفرخواستی روشن و قاطع» علیه جنگی دانست که ایالات متحده آغاز کرده بود. او تأکید کرد مهم‌ترین دستاورد این تفاهم، بازگشایی تنگه هرمز است‌؛ آبراهی که تنها به‌دلیل همان جنگ بسته شده بود و هزینه‌های ویرانگر آن بر اقتصاد جهانی و زندگی میلیون‌ها نفر تحمیل شد. به‌گفته مالی، مسائل کلیدی مانند سرنوشت برنامه هسته‌ای ایران، نحوه دفع اورانیوم غنی‌شده و دامنه لغو تحریم‌ها اکنون به بعد موکول شده و حل آنها بسیار دشوارتر از وضعیت پیش از جنگ خواهد بود.

او جنگ را «بدتر از یک جنایت» توصیف کرد: «اشتباهی بزرگ و رسوایی بی‌ملاحظه و پرهزینه». از سوی دیگر، باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، نیز در مصاحبه با شبکه ای‌بی‌سی نیوز نسبت به هر توافق آینده ابراز تردید کرد و گفت بعید است توافقی که اکنون شکل بگیرد، به‌طور معنادار بهتر از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ باشد. اوباما بر برتری مسیر دیپلماسی تأکید کرد و افزود: «تصور حل مشکلات با ارعاب یا بمباران، تصوری کاملا اشتباه است.»

شکست جنگ‌ افروزی

جنگ علیه ایران به‌رغم قدرت نظامی به‌کارگرفته‌شده توسط آمریکا و اسرائیل، به دلایل متعددی با شکست راهبردی مواجه شد. مهم‌ترین عامل، توانایی ایران در بستن تنگه هرمز بود که هزینه‌های اقتصادی ویرانگری بر اقتصاد جهانی تحمیل کرد و نشان داد گزینه نظامی نمی‌تواند کنترل آبراه‌های حیاتی را تضمین کند. این عملیات همچنین نتوانست برنامه هسته‌ای و موشکی ایران را نابود کند و حتی اهرم‌های دفاعی ایران را تقویت کرد. در نتیجه، واشنگتن مجبور به پذیرش آتش‌بس و بازگشت به مذاکره شد؛ این امر لزوم به‌رسمیت‌شناختن حقوق هسته‌ای و موشکی ایران به‌عنوان واقعیت‌های دفاعی را برجسته می‌سازد.

در راستای همین روند، وندی شرمن، مذاکره‌کننده ارشد پیشین آمریکا در برجام گفت: «این جنگ نه‌تنها هیچ مشکل هسته‌ای را حل نکرده، بلکه تنگه هرمز را که پیش از این باز بود، به یک بحران تازه برای آمریکا تبدیل کرده است. قبل از این‌که رئیس‌جمهور این جنگ انتخابی و نادرست را پیش ببرد، تنگه هرمز باز بود؛ آزادی کشتیرانی برقرار بود.» برت مک‌گورک، چهره برجسته دیگر امور غرب‌آسیای فعال در دول مختلف آمریکا نیز تاکید کرد که ایران همچنان «کارت هسته‌ای» خود را حفظ کرده است. به گفته او، ایران ممکن است در واکنش، به سمت تسریع برنامه هسته‌ای حرکت کند که این امر «محاسبه استراتژیک اشتباه» خواهد بود اما نشان‌دهنده محدودیت‌های راهبرد نظامی است.

مطالبات برحق

یادداشت تفاهم ۱۴ ماده‌ای ایران و آمریکا، که جزئیات آن توسط منابع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده ایرانی منتشر شده، بر لزوم احقاق حقوق حاکمیتی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد. این سند با تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام کامل به حاکمیت ملی، پایه‌ای محکم برای به‌رسمیت‌شناختن استقلال ایران فراهم می‌کند. این تفاهم، پس از مقاومت موفق ایران در جنگ، آمریکا را وادار به پذیرش واقعیت‌های میدانی کرده است. احقاق این حقوق حاکمیتی، ضامن جلوگیری از تکرار سیاست‌های خصمانه و تضمین امنیت ملی در ابعاد سیاسی و امنیتی است.

در ابعاد اقتصادی و انرژی، مفاد ۱۴ ماده‌ای بر رفع کامل محاصره دریایی، بازگشایی تنگه هرمز و لغو تحریم‌های نفتی و بانکی تمرکز دارد که جبران بخشی از خسارات واردشده به اقتصاد ایران را ممکن می‌سازد و اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه، این را پیروزی دیپلماتیک ایران در به‌رسمیت‌شناختن حق اخذ هزینه خدمات در تنگه هرمز و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده می‌دانند. این احقاق حقوق اقتصادی، زمینه را برای بازسازی و توسعه فراهم کرده است.

پاک‌سازی مخالفان تفاهم

پذیرش شروط ایران برای مقامات کاخ سفید بدون هزینه نبوده‌؛ روزنامه عبری اسرائیل هیوم گزارش داد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حال بررسی برکناری چندین مقام ارشد دولت خود است که با توافق جدید با ایران مخالف بودند. در صدر این فهرست، پیت هگست، وزیر جنگ، و جان رتکلیف، رئیس سیا قرار دارند. یک مقام ارشد آمریکایی در این‌باره گفته: «بحث تمام شده و کسانی که مخالف بودند ممکن است بهای شخصی بپردازند.»

براساس این گزارش که هنوز توسط رسانه‌های بزرگ دیگر تأیید نشده، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، فعلا در امان به نظر می‌رسد. این اقدام احتمالی ترامپ نشان‌دهنده تسویه‌حساب داخلی با مخالفان سیاست سازش با ایران پس از جنگ ۴۰‌روزه و پذیرش مفاد تفاهم ۱۴ماده‌ای است. منابع نزدیک به دولت آمریکا از وجود اختلافات جدی میان تیم ترامپ در مورد ادامه سیاست فشار حداکثری یا پذیرش واقعیت‌های پس از جنگ خبر می‌دهند.

این تحولات می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر ثبات تیم امنیتی - دفاعی دولت ترامپ داشته باشد. این گزارش در حالی منتشر شد که تفاهم با ایران و بازگشایی تنگه هرمز به مرحله اجرا نزدیک شده و ترامپ به‌دنبال تثبیت سیاست جدید خود در قبال پرونده هسته‌ای ایران است. برکناری احتمالی مقامات مخالف، سیگنال روشنی از عزم ترامپ برای پیشبرد توافق به‌رغم مقاومت‌های داخلی و انتقادات رژیم‌صهیونیستی ارسال می‌کند. با این حال، چون این خبر عمدتا از منبع اسرائیلی منتشر شده، برخی تحلیلگران آن را بخشی از جنگ روانی یا تلاش برای ایجاد شکاف در دولت آمریکا ارزیابی کرده‌اند. تحولات ساعات آینده در این زمینه بسیار تعیین‌کننده خواهد بود.