مدیرعامل انجمن مستندسازان حیات‌وحش: از مستندسازی مسئولانه دفاع می‌کنیم

به گزارش خبرگزای مهر به نقل از سازمان حفاظت محیط زیست، لیلا فولادوند، مدیرعامل انجمن مستندسازان حیات‌وحش، تنوع زیستی و محیط‌زیست ایران، درباره ضرورت تأسیس این انجمن گفت: پرسش اصلی برای ما این نبود که چرا باید چنین انجمنی تأسیس شود، بلکه این بود که چرا کشوری با جایگاه ایران در تنوع زیستی و با سابقه چند دهه مستندسازی طبیعت، تاکنون فاقد یک انجمن تخصصی در این حوزه بوده است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی کشور افزود: ایران یکی از مهم‌ترین کانون‌های تنوع زیستی منطقه است؛ سرزمینی که از جنگل‌های هیرکانی تا زاگرس، از کویرهای مرکزی تا خلیج فارس و دریای عمان، مجموعه‌ای کم‌نظیر از زیست‌بوم‌ها و گونه‌های ارزشمند را در خود جای داده است. در عین حال بخش مهمی از این میراث طبیعی با تهدیدها و چالش‌های جدی مواجه است و در چنین شرایطی روایت طبیعت دیگر صرفاً یک فعالیت هنری نیست، بلکه بخشی از مسئولیت فرهنگی و حتی امنیت زیستی کشور به شمار می‌رود.

فولادوند ادامه داد: با وجود این اهمیت، مستندسازان حیات‌وحش، تنوع زیستی و محیط‌زیست تاکنون فاقد یک نهاد رسمی و تخصصی بودند که بتواند نماینده این حوزه باشد، از ظرفیت‌های آن دفاع کند و زمینه توسعه حرفه‌ای آن را فراهم آورد. انجمن مستندسازان حیات‌وحش، تنوع زیستی و محیط‌زیست ایران برای پر کردن همین خلأ تاریخی شکل گرفته است.

کارگردان مستند «عاشقانه‌ای برای کرم ابریشم» با تأکید بر نقش روایت در حفاظت از طبیعت گفت: ما معتقدیم حفاظت از طبیعت بدون روایت امکان‌پذیر نیست. جامعه از آنچه نمی‌شناسد حفاظت نمی‌کند و آنچه دیده و روایت نشود به مطالبه عمومی تبدیل نخواهد شد. به همین دلیل این انجمن تنها یک تشکل صنفی نیست، بلکه تلاشی برای سازماندهی و تقویت جریان روایت طبیعت ایران است.

مدیرعامل انجمن مستندسازان حیات‌وحش درباره اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت این مجموعه توضیح داد: در گام نخست، هدف ما ایجاد یک خانه حرفه‌ای برای مستندسازان این حوزه است؛ فضایی که بتواند به انسجام‌بخشی ظرفیت‌های موجود، انتقال تجربه، ارتقای دانش تخصصی و پیگیری مطالبات حرفه‌ای اعضا کمک کند.

وی افزود: هم‌چنین تلاش می‌کنیم که ارتباط میان سینمای مستند محیط‌زیست و نهادهای علمی، پژوهشی و حفاظتی کشور را تقویت کنیم تا تولید آثار بیش از پیش بر پایه دانش معتبر و نیازهای واقعی محیط‌زیست ایران شکل گیرد.

کارگردان مستند «گوریا» با اشاره به چشم‌انداز بلندمدت انجمن گفت: در افق بلندمدت، به دنبال تبدیل شدن به مرجع تخصصی مستندسازی حیات‌وحش، تنوع زیستی و محیط‌زیست در کشور هستیم؛ نهادی که بتواند در سیاست‌گذاری‌های فرهنگی مرتبط با محیط‌زیست نقش مشورتی ایفا کند، از تولید آثار باکیفیت حمایت کند، زمینه حضور مؤثر فیلمسازان ایرانی در عرصه‌های بین‌المللی را فراهم آورد و به ارتقای جایگاه جهانی مستندسازی محیط‌زیست ایران کمک کند.

وی همچنین «مستندسازی مسئولانه» را یکی از رویکردهای بنیادین انجمن دانست و گفت: ارزش یک فیلم حیات‌وحش تنها به کیفیت تصاویر یا دشواری تولید آن وابسته نیست، بلکه به میزان پایبندی آن به اصول اخلاقی و حفاظتی نیز بستگی دارد. مستندساز محیط‌زیست صرفاً یک تصویرگر نیست، بلکه بخشی از جامعه حفاظت از طبیعت محسوب می‌شود و مسئولیت دارد از هرگونه مداخله‌ای که به گونه‌ها، زیستگاه‌ها یا رفتار طبیعی حیات‌وحش آسیب می‌زند، پرهیز کند.

کارگردان مستند «شهر زنده» گفت: انجمن از مستندسازی حیات‌وحش دفاع می‌کند، اما از هر نوع مستندسازی دفاع نمی‌کند؛ ما از مستندسازی مسئولانه دفاع می‌کنیم و معتقدیم آینده این حوزه نه در تولید تصاویر هیجان‌انگیزتر، بلکه در تولید روایت‌های مسئولانه‌تر رقم خواهد خورد.

وی درباره نوع فعالیت‌ها و حمایت‌های انجمن نیز بیان کرد: انجمن در نقطه تلاقی سه حوزه فرهنگ، علم و حفاظت فعالیت خواهد کرد. حمایت‌های انجمن صرفاً محدود به مسائل صنفی نیست و توسعه آموزش‌های تخصصی، برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌های حرفه‌ای، ایجاد بانک اطلاعاتی متخصصان و پژوهشگران، تسهیل ارتباط میان فیلمسازان و نهادهای علمی و اجرایی، معرفی فرصت‌های تولید و حمایت از حضور آثار در رویدادهای داخلی و بین‌المللی نیز در دستور کار قرار دارد.

مدیرعامل انجمن در ادامه به نقش سینمای مستند در ارتقای آگاهی عمومی اشاره کرد و گفت: سینمای مستند یکی از مهم‌ترین ابزارهای شکل‌دهنده آگاهی عمومی در جهان معاصر است. بسیاری از مسائل محیط‌زیستی تا زمانی که به زبان تصویر و روایت ترجمه نشوند، به دغدغه عمومی تبدیل نخواهند شد.

جامعه زمانی از طبیعت حفاظت می‌کند که ارزش آن را بشناسد و نسبت به آن احساس تعلق داشته باشد و مستندسازان دقیقاً در همین نقطه ایفای نقش می‌کنند.

وی افزود: انجمن تلاش خواهد کرد از ظرفیت سینمای مستند برای تقویت سواد محیط‌زیستی جامعه، ترویج فرهنگ حفاظت و تبدیل مسائل محیط‌زیستی به موضوعی قابل فهم و قابل گفت‌وگو در سطح عمومی استفاده کند.

فولادوند یکی از چالش‌های جدی این حوزه را دیده نشدن آثار محیط‌زیستی دانست و گفت: بسیاری از مستندهای ارزشمند محیط‌زیستی پس از تولید، به دلیل محدود بودن مسیرهای نمایش، فرصت ارتباط با مخاطبان گسترده را پیدا نمی‌کنند. به همین دلیل توسعه همکاری با رسانه‌ها، شبکه‌های تلویزیونی، پلتفرم‌های نمایش آنلاین، مراکز فرهنگی، دانشگاه‌ها و جشنواره‌های تخصصی در دستور کار انجمن قرار دارد.

وی ادامه داد: برگزاری اکران‌های موضوعی، هفته‌های فیلم محیط‌زیست، نشست‌های تخصصی و برنامه‌های نمایش عمومی در نقاط مختلف کشور از دیگر برنامه‌های انجمن است. همچنین رایزنی‌هایی با سینماها، مراکز فرهنگی، موزه‌ها و سایر نهادهای فرهنگی برای گسترش نمایش آثار محیط‌زیستی در حال انجام است.

این مستندساز تأکید کرد: هدف ما صرفاً افزایش تعداد اکران‌ها نیست، بلکه می‌خواهیم تماشای مستندهای محیط‌زیستی به فرصتی برای گفت‌وگو، آموزش و ارتقای آگاهی عمومی درباره طبیعت ایران تبدیل شود. هرچه این آثار بیشتر دیده شوند، امکان مشارکت جامعه در حفاظت از محیط‌زیست نیز افزایش خواهد یافت.

وی همچنین درباره برنامه‌های انجمن برای توسعه همکاری با دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، سازمان حفاظت محیط‌زیست، رسانه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد گفت: مسائل محیط‌زیستی ذاتاً میان‌رشته‌ای هستند و هیچ نهادی به تنهایی قادر به پاسخگویی به همه ابعاد آن‌ها نیست. هدف ما ایجاد شبکه‌ای از همکاری میان مستندسازان، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، نهادهای فرهنگی و محیط‌زیستی است تا دانش، روایت و حفاظت در کنار یکدیگر قرار گیرند.

مدیرعامل انجمن با ترسیم چشم‌انداز این نهاد توضیح داد: امیدواریم در سال‌های آینده، مستندسازی حیات‌وحش و محیط‌زیست در ایران از یک حوزه پراکنده و کم‌صدا به یک جریان حرفه‌ای، اثرگذار و مرجع تبدیل شود. آرزو داریم انجمن به مهم‌ترین مرجع تخصصی این حوزه در کشور بدل شود؛ نهادی که مستندسازان آن را خانه حرفه‌ای خود بدانند، دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی آن را شریک علمی خود تلقی کنند و جامعه نیز آن را صدای معتبر روایت طبیعت ایران بشناسد.

فولادوند در پایان گفت: موفقیت انجمن صرفاً با تعداد اعضا یا رویدادهای برگزارشده سنجیده نخواهد شد، بلکه زمانی می‌توان از موفقیت سخن گفت که مستندهای محیط‌زیستی بیش از گذشته دیده شوند، روایت طبیعت جایگاه پررنگ‌تری در گفتمان فرهنگی کشور پیدا کند و حفاظت از محیط‌زیست به دغدغه‌ای عمومی‌تر تبدیل شود. این نسخه تقریباً تمام محتوای مصاحبه را پوشش می‌دهد و برای انتشار در رسانه‌هایی مانند کاماپرس، ایرنا، ایسنا یا روابط عمومی رسمی انجمن مناسب است.