پاسخ صرفه‌جویانه کشاورزی خراسان رضوی به کم‌آبی و گرانی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها-عاطفه وفاییان: در شرایطی که افزایش هزینه‌های تولید، محدودیت منابع و ضرورت حفظ امنیت غذایی بیش از گذشته خود را نشان داده، «جهاد صرفه‌جویی» در بخش کشاورزی و تولیدات وابسته، دیگر یک توصیه ساده نیست؛ بلکه به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است. از دام و طیور گرفته تا شیلات و باغبانی، کاهش هدررفت، بهینه‌سازی مصرف نهاده‌ها و استفاده از روش‌های نوین تولید، می‌تواند هم به کاهش هزینه‌ها و هم به افزایش بهره‌وری در بخش‌های مختلف منجر شود.

در خراسان رضوی به عنوان یکی از استان‌های مهم در تولیدات کشاورزی و دامی کشور، این رویکرد در حوزه‌های مختلف با جدیت دنبال می‌شود. مدیریت خوراک در صنعت دام و طیور، اصلاح روش‌های تولید و مصرف در شیلات، و توسعه باغات مدرن و متراکم برای کاهش مصرف آب، از جمله محورهایی است که نشان می‌دهد صرفه‌جویی تنها محدود به کاهش مصرف نیست، بلکه به معنای مدیریت هوشمندانه منابع و حرکت به سوی تولید پایدار است.

«جهاد صرفه‌جویی» زمانی محقق می‌شود که زنجیره تولید تا مصرف به صورت یکپارچه دیده شود؛ از تنظیم دقیق جیره غذایی دام و استفاده از فناوری‌های نو در پرورش آبزیان تا نوسازی باغات و اجرای سامانه‌های نوین آبیاری. مجموعه این اقدامات، الگویی از بهره‌وری هدفمند را ترسیم می‌کند که می‌تواند در شرایط کم‌آبی و فشار هزینه‌ها، به پایداری تولید و تقویت اقتصاد بخش کشاورزی کمک کند.

مدیریت خوراک، بزرگ‌ترین محل صرفه‌جویی در صنعت دام و طیور است

کریم امیرزاده، سرپرست معاونت بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به جایگاه این استان به عنوان قطب تولید در صنعت دام و طیور کشور در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: خراسان رضوی نقش بسیار مهمی در تأمین امنیت غذایی کشور دارد و با افزایش هزینه‌های تولید، لزوم توجه به صرفه‌جویی در منابع مصرفی ضروری به نظر می‌رسد.

سرپرست معاونت بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی افزود: در صنعت دام و طیور، بزرگ‌ترین محل مصرف و در عین حال بزرگ‌ترین محل صرفه‌جویی، «مدیریت خوراک» است؛ زیرا ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه تولید مربوط به خوراک است. بر همین اساس، تنظیم جیره بر اساس نیاز دام و طیور و کاهش خطا در جیره‌نویسی از اقدامات مؤثر در این حوزه به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: جایگزینی بخشی از نهاده‌های گران‌قیمت با منابع بومی ارزان‌تر نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ استفاده از منابع بومی مانند کنجاله کلزا و تخم پنبه به جای نهاده‌هایی مانند کنجاله سویا می‌تواند به کاهش هزینه‌ها کمک کند. همچنین کنترل پرت خوراک از طریق تنظیم صحیح آخورها و دانخوری‌ها و جلوگیری از ریزش خوراک، نقش مستقیمی در کاهش هزینه‌های تولید دارد.

امیرزاده با بیان اینکه خرید گروهی نهاده‌ها توسط تولیدکنندگان کوچک می‌تواند موجب صرفه‌جویی شود، گفت: در واحدهای دام سنگین، تولید بخشی از علوفه در مزرعه و نیز استفاده از خوراک آماده و پلت، از دیگر راهکارهای مؤثر است که می‌تواند حدود ۵ تا ۱۵ درصد صرفه‌جویی ایجاد کند.

سرپرست معاونت بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی به موضوع انرژی اشاره کرد و گفت: با افزایش هزینه برق و سوخت در سال ۱۴۰۵، بهینه‌سازی مصرف انرژی اهمیت بیشتری یافته است. نصب پنل خورشیدی کوچک‌مقیاس، استفاده از هیترهای کم‌مصرف، تنظیم هوشمند دمای سالن، عایق‌بندی سقف و دیوارها و استفاده از فن‌های اینورتردار از جمله اقداماتی است که می‌تواند مصرف برق دامداری‌ها را تا ۲۰ درصد کاهش دهد. همچنین تنظیم نوردهی استاندارد در مرغداری‌ها باید جدی گرفته شود.

وی مدیریت بهداشت را از دیگر محورهای کاهش هزینه و افزایش بهره‌وری دانست و افزود: مدیریت بهداشت واحدهای تولیدی سبب کاهش تلفات و بهبود عملکرد می‌شود. اجرای برنامه دقیق واکسیناسیون، ضدعفونی اصولی سالن‌ها، کنترل رطوبت و تهویه، استفاده از پروبیوتیک‌ها برای بهبود سلامت روده و آموزش کارگران مزرعه، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند حدود ۵ درصد افزایش سود را به همراه داشته باشد.

امیرزاده با تأکید بر بهبود راندمان تولید بیان کرد: در طیور، بهبود ضریب تبدیل غذایی از مسیر استفاده از نژادهای با راندمان بالا و تنظیم دقیق برنامه نوری قابل تحقق است. در دام نیز اصلاح نژاد هدفمند، مدیریت صحیح دوره خشکی گاو و تشخیص زودهنگام بیماری‌ها از عوامل مهم ارتقای بهره‌وری و کاهش هزینه‌های تولید محسوب می‌شود.

جهاد صرفه‌جویی در شیلات؛ از اصلاح روش‌های تولید تا کاهش دورریز در سفره مردم

محسن برخوردار، سرپرست مدیریت امور شیلات و آبزیان خراسان رضوی بر اهمیت «جهاد صرفه‌جویی» در حوزه شیلات تأکید و اظهار کرد: تولیدکنندگان در این زمینه نقش بسزایی دارند و باید از روش‌های نوین پرورش مانند بیوفلاک، آکواپونیک و پلی کالچر بهره ببرند.

سرپرست مدیریت امور شیلات و آبزیان خراسان رضوی افزود: پرورش آبزیان باید به گونه‌ای باشد که از سطوح پایین‌تر مواد غذایی استفاده کنند و همچنین ماهیانی را پرورش دهیم که به متابولیک‌های موجود در آب مقاوم‌تر باشند.

وی همچنین استفاده از خوراک باکیفیت، گونه‌های سریع‌الرشدتر و گونه‌هایی با قابلیت تراکم‌پذیری بیشتر را از دیگر راهکارهای مؤثر در این بخش برشمرد.

برخوردار در بخش مصرف نیز، بر ضرورت ارتقای فرهنگ مصرف آبزیان و آگاهی‌بخشی به مردم تأکید کرد و افزود: در زمان خرید، لازم است به مقدار مورد نیاز خرید صورت گیرد، زیرا ماهی به دلیل ترکیبات گوشت، در صورت عدم نگهداری صحیح، فسادپذیری بالایی دارد.

سرپرست مدیریت امور شیلات و آبزیان خراسان رضوی همچنین توصیه کرد که خرید به صورت فیله و پاک‌شده، به دلیل مهارت لازم برای پاک کردن در منزل و جلوگیری از دورریز بیشتر، و همچنین طبخ یکنواخت و جلوگیری از سوختن، بهتر است. برخوردار خاطرنشان کرد: میزان طبخ باید به اندازه‌ای باشد که در صورت عدم مصرف، طعم اولیه را از دست ندهد و دورریز نشود.

وی در ادامه افزود: استفاده از انواع روش‌های پخت از جمله آب‌پز کردن، کوکوی ماهی و کباب ماهی، علاوه بر حفظ ارزش غذایی، از دورریز ماهی می‌کاهد.

برخوردار همچنین برای خانواده‌هایی که مصرف ماهی در آنها رایج نیست، بیان کرد: از ماهیان با استخوان ریز کمتر و ماهیانی با کیفیت گوشت بالاتر از لحاظ طعم استفاده شود.

سرپرست مدیریت امور شیلات و آبزیان خراسان رضوی تأکید کرد: اجرای موفقیت‌آمیز «جهاد صرفه‌جویی» در حوزه شیلات، نیازمند همکاری و توجه همه‌جانبه از سوی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان است تا بتوانیم ضمن حفظ منابع، از محصولات آبزی به بهترین نحو بهره‌مند شویم.

توسعه باغات مدرن در خراسان رضوی؛ گامی مؤثر برای افزایش بهره‌وری و صرفه‌جویی در مصرف آب

علی اصغر امانیان، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی از اجرای برنامه‌های اصلاح الگوی کشت و توسعه باغات مدرن و متراکم در استان خبر داد و اظهار کرد: اجرای این برنامه‌ها علاوه بر افزایش بهره‌وری تولید، نقش مهمی در مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی داشته است.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی بیان کرد: از سال گذشته برنامه‌های ترویجی و اصلاح الگوی کشت با محوریت توسعه باغات مدرن و متراکم و با استفاده از نهال‌های گواهی‌شده و شناسه‌دار در دستور کار قرار گرفته است. این اقدام با هدف افزایش راندمان تولید در واحد سطح و استفاده بهینه از منابع آب به‌ویژه در شرایط کم‌آبی استان دنبال می‌شود.

وی افزود: توسعه باغات متراکم با بهره‌گیری از نهال‌های پایه رویشی استاندارد و شناسه‌دار، به همراه استفاده از روش‌های نوین آبیاری، از مهم‌ترین محورهای این برنامه به شمار می‌رود که تاکنون نتایج مطلوبی در بهبود عملکرد باغات استان داشته است.

امانیان با اشاره به سطح باغات متراکم در استان بیان کرد: در حال حاضر حدود یک‌هزار و ۳۰۰ هکتار از باغات استان به صورت متراکم احداث شده است و توسعه این نوع باغات به عنوان یکی از رویکردهای مهم در افزایش بهره‌وری در بخش باغبانی دنبال می‌شود.

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی به اجرای طرح اصلاح، نوسازی و جایگزینی باغات قدیمی اشاره کرد و گفت: این طرح در سطح ۱۲ هزار هکتار از باغات قدیمی و کم‌بازده استان در حال اجراست. در قالب این برنامه اقداماتی همچون هرس خشک و سبز، سرشاخه‌کاری در باغات گردو، گیلاس و پسته و نیز داربستی کردن باغات انگور انجام می‌شود تا عملکرد و کیفیت تولید در این باغات افزایش یابد.

وی ادامه داد: علاوه بر این، طرح جایگزینی باغات درجه دو و سه با باغات مدرن و متراکم نیز در دستور کار قرار دارد. اجرای این طرح می‌تواند بین ۳۵ تا ۴۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی ایجاد کند و در عین حال بهره‌وری تولید در واحد سطح را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

امانیان با تأکید بر اهمیت مدیریت منابع آب در بخش کشاورزی اظهار کرد: در راستای توسعه سامانه‌های نوین آبیاری و افزایش کارایی مصرف آب، تاکنون سیستم آبیاری تحت فشار در سه‌هزار و ۲۰۰ هکتار از باغات جدید استان، به‌ویژه در گروه محصولات دانه‌دار و هسته‌دار، اجرا شده است که این اقدام نقش مهمی در ارتقای بهره‌وری تولید و پایداری فعالیت‌های باغبانی در استان خواهد داشت.