زنگ خطر برای طبیعت خراسان جنوبی؛ از بحران پلاستیک تا کمبود محیط‌بان

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: در حالی که تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، افزایش پسماندهای پلاستیکی و تخریب زیستگاه‌ها به چالش‌های جدی جهان امروز تبدیل شده‌اند، اهمیت حفاظت از محیط زیست بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است.

خراسان جنوبی نیز از این تهدیدها مصون نمانده و کمبود محیط‌بان، فشار بر منابع طبیعی و مخاطرات ناشی از فعالیت‌های انسانی، ضرورت توجه جدی‌تر به صیانت از طبیعت را دوچندان کرده است، موضوعی که مسئولان از آن به عنوان یکی از مؤلفه‌های تأمین امنیت ملی یاد می‌کنند.

هفته محیط زیست با شعار «حفظ محیط زیست، حفظ امنیت ملی» بهانه‌ای شد تا پای صحبت علی خانی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان جنوبی بنشینیم و آخرین وضعیت محیط زیست استان، چالش‌های پیش‌رو و راهکارهای حفاظت از این میراث ارزشمند را جویا شویم.

هفته محیط زیست از ۱۶ تا ۲۲ خرداد نام‌گذاری شده و شعار امسال آن «حفظ محیط زیست، حفظ امنیت ملی» است. حفاظت از محیط زیست یک مسئولیت همگانی است. ارزیابی شما از اهمیت این هفته چیست؟

حفاظت از محیط زیست موضوعی گسترده است که همه عناصر حیاتی را در بر می‌گیرد. ما تنها یک کره زمین برای زیستن داریم و چهار عنصر آب، خاک، هوا و آتش اساس حیات هستند. متأسفانه فعالیت‌های انسانی در قرن‌های اخیر این عناصر را تحت تأثیر قرار داده و اکنون باید برای جبران این آسیب‌ها اقدام کنیم.

یکی از مهم‌ترین تهدیدات امروز، افزایش مصرف پلاستیک است. چه اقداماتی برای کاهش مصرف کیسه‌های پلاستیکی در استان انجام شده است؟

پلاستیک یکی از عوامل مهم تهدید سلامت انسان و محیط زیست است. باید به خاک به عنوان یک عنصر حیاتی احترام بگذاریم. کاهش تولید زباله، تفکیک از مبدأ و استفاده کمتر از کیسه‌های پلاستیکی از ضرورت‌هاست. در سطح استان، در ورودی شهرها و مسیرها با انباشت پسماند و پلاستیک مواجه هستیم که باید مدیریت شود.

فرهنگ‌سازی، استفاده از کیسه‌های پارچه‌ای و همچنین اعمال سیاست‌های کنترلی مانند کاهش رایگان بودن کیسه‌های پلاستیکی می‌تواند مصرف را کاهش دهد. آموزش عمومی نیز نقش مهمی در این زمینه دارد.

تولید زباله باید کاهش یابد و مدیریت اصولی صورت گیرد. انباشت زباله، به‌ویژه زباله‌های پلاستیکی، باعث آلودگی خاک و منابع آب‌های زیرزمینی می‌شود. توسعه شهرها و افزایش محل‌های دفن زباله نیز اثرات مستقیم بر محیط زیست دارد.

در حوزه آب و آلودگی‌های آبی چه تهدیدهایی وجود دارد؟

بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب، یکی از مهم‌ترین چالش‌هاست. مصرف نادرست آب، حتی در شست‌وشوی خودروها، باید اصلاح شود. با افزایش جمعیت، فشار بر منابع آبی بیشتر شده و این موضوع موجب فرونشست زمین و آلودگی منابع آب شده است. مدیریت مصرف آب یک ضرورت حیاتی است.

در خصوص انبارهای ضایعات غیرمجاز چه اقداماتی انجام می‌شود؟

این مراکز معمولاً بدون مجوز فعالیت می‌کنند. در صورت شناسایی و معرفی، موضوع در کارگروه مدیریت پسماند بررسی و از ادامه فعالیت آن‌ها جلوگیری خواهد شد.

وضعیت شکار غیرمجاز در استان چگونه است؟

شکار غیرمجاز همچنان یکی از تهدیدات جدی برای حیات وحش است. استان خراسان جنوبی با وسعتی حدود ۲.۵ میلیون هکتار مناطق تحت مدیریت، تنها حدود ۷۰ محیط‌بان دارد. این در حالی است که استاندارد جهانی بسیار بالاتر از این است و هر محیط‌بان عملاً چندین برابر ظرفیت واقعی فعالیت می‌کند.

با وجود کمبود نیرو، محیط‌بانان به‌صورت شبانه‌روزی در مناطق حفاظت‌شده حضور دارند و کشفیات متعددی در زمینه شکار و قاچاق گونه‌های جانوری داشته‌ایم.

آیا مردم می‌توانند در حفاظت از محیط زیست نقش داشته باشند؟

بله، مشارکت مردم بسیار مهم است. شکار غیرمجاز باعث کاهش طعمه‌های طبیعی گوشتخواران شده و در نهایت خسارت به دامداران وارد می‌کند. بنابراین حفاظت از حیات وحش یک مسئولیت جمعی است.

همچنین ورود بی‌ضابطه دام‌ها موجب تخریب پوشش گیاهی، انتقال بیماری‌ها و برهم خوردن تعادل زیستگاه‌ها می‌شود. این موضوع حتی باعث آسیب به حیات وحش و خسارت به دامداران محلی نیز خواهد شد. مدیریت چرای دام و واکسیناسیون دام‌ها ضروری است.

یکی از نگرانی‌ها، تخریب زیستگاه‌هاست. وضعیت در استان چگونه است؟

تغییر کاربری اراضی و فعالیت‌هایی مانند معدن‌کاوی و جاده‌سازی بدون ملاحظات زیست‌محیطی از عوامل مهم تخریب زیستگاه‌ها هستند. این موضوع در نهایت می‌تواند منجر به انقراض گونه‌ها شود. تجربه جهانی نشان داده که از بین رفتن زیستگاه اصلی‌ترین عامل نابودی گونه‌هایی مانند ببر و شیر بوده است.

وضعیت گونه‌های جانوری در استان چگونه است؟

بخشی از زیستگاه یوزپلنگ آسیایی در خراسان جنوبی قرار دارد، به‌ویژه در مناطق عشق‌آباد و طبس. با این حال تهدیداتی مانند حضور بی‌ضابطه شترها در زیستگاه‌ها وجود دارد.

استان خراسان جنوبی دارای حدود ۲۷۵ گونه پرنده است. ثبت گونه‌هایی مانند زردپره راه‌راه نیز نشان‌دهنده تغییرات اقلیمی و اثرات گرمایش جهانی است که موجب جابه‌جایی زیستگاه گونه‌ها شده است.

اگر نکته پایانی دارید بفرمایید.

تولید محتوای آموزشی درباره حیات وحش بسیار مهم است. خوشبختانه وضعیت هوای استان نسبت به سال گذشته بهبود داشته، اما آموزش و اطلاع‌رسانی باید ادامه یابد. ارتقای فرهنگ عمومی در حوزه محیط زیست، مهم‌ترین راهکار حفاظت پایدار است.

در نهایت، آنچه از مجموع این گفت‌وگو و چالش‌های مطرح‌شده برمی‌آید این است که محیط زیست امروز دیگر یک موضوع صرفاً تخصصی یا اداری نیست، بلکه به مسئله‌ای حیاتی و سرنوشت‌ساز برای جامعه تبدیل شده است.

از مدیریت پسماند و کاهش مصرف پلاستیک گرفته تا حفاظت از منابع آب و حیات وحش، همگی حلقه‌هایی از یک زنجیره‌اند که حفظ آن‌ها بدون مشارکت مردم و عزم جدی مسئولان ممکن نخواهد بود. بی‌تردید آینده پایدار خراسان جنوبی در گرو همین نگاه مسئولانه و همگانی به طبیعت است.