درهم تنگیدگی امنیت ملی و محیط زیست؛ پیگیری حقوقی آسیب‌های جنگ

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست در نشست خبری که به مناسبت هفته محیط زیست در سازمان حفاظت از محیط زیست برگزار شد، گفت: امسال هفته محیط زیست را در شرایطی برگزار می‌کنیم که کشور ما در طول یک سال گذشته، دو جنگ تحمیلی ناجوانمردانه را پشت سر گذاشته و سالی متفاوت و دشوار را تجربه کرده است، جنگ ۱۲ روزه و همچنین جنگ تحمیلی رمضان در اسفندماه، هر دو علاوه بر خسارات قابل توجهی که در بخش‌های مختلف به کشور وارد کردند، از جمله آسیب به زیرساخت‌ها، میراث فرهنگی و تحمیل خسارات انسانی، صدمات گسترده‌ای نیز بر پیکره شکننده محیط زیست کشور بر جای گذاشتند.

وی افزود: این خسارات از آسیب به عرصه‌های طبیعی گرفته تا ایجاد آلودگی‌های مختلف و تخریب زیرساخت‌های محیط زیستی، تأسیسات، ادارات و پاسگاه‌های محیط‌بانی در برخی استان‌ها را شامل می‌شود.

به گفته انصاری؛ این شرایط به ما نشان می‌دهد که محیط زیست صرفاً یک موضوع تخصصی نیست، بلکه مسئله‌ای است که به طور مستقیم با امنیت ملی کشور گره خورده است.

وی افزود: اهمیت محیط زیست و امنیت ملی در هم تنیده هستند و بدون آب سالم، هوای پاک، خاک حاصلخیز و تنوع زیستی پایدار، طبیعتاً نمی‌توان از امنیت پایدار سخن گفت. تاب‌آوری کشور نیز در گرو امنیت محیط زیستی است.

انصاری خاطرنشان کرد: با وجود تمام این مشکلات، تنگناها و مخاطراتی که کشور در یک سال گذشته تجربه کرد، سازمان حفاظت محیط زیست تمام تلاش خود را به کار گرفت. کارکنان، نیروهای اجرایی و بخش‌های مختلف سازمان، تمام‌قد برای کشور ایستادند و در کنار مردم بودند.

به گفته وی؛ دولت نیز تلاش کرد همان‌گونه که در کنار مردم قرار دارد، برنامه‌ها و مأموریت‌های اصلی خود را ادامه دهد. سازمان حفاظت محیط زیست نیز در طول جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و همچنین در دوره آتش‌بس میان این دو مقطع، کوشید برنامه‌های اصلی خود را متوقف نکند و مسیر انجام مأموریت‌های ذاتی و قانونی خود را با جدیت دنبال کند.

انصاری با اشاره به نام‌گذاری شعار امسال روز جهانی محیط زیست با عنوان «اکنون زمان اقدام است»، گفت: این شعار برای سازمان حفاظت محیط زیست به معنای آن است که با وجود همه مشکلات و موانع، باید تلاش‌ها برای مقابله با چالش‌های زیست‌محیطی، به‌ویژه تغییرات اقلیمی و افزایش تاب‌آوری در بخش‌های مختلف، با جدیت ادامه یابد.

وی با اشاره به برخی اقدامات انجام شده در این حوزه افزود: برنامه جامع مقابله با گرد و غبار به تصویب هیأت وزیران رسیده و اجرای اقدامات عملیاتی در کانون‌های بحرانی و اولویت‌دار آغاز شده است و همچنین پیشنهاد تشکیل یگان ویژه اطفای حریق جنگل‌ها برای افزایش آمادگی ملی در مقابله با آتش‌سوزی عرصه‌های جنگلی به دولت ارائه شده و در دستور کار قرار دارد.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات انجام شده در حوزه آلودگی هوا اشاره کرد و گفت: با وجود فشارهای ناشی از جنگ و آسیب به زیرساخت‌های انرژی، روند اجرای برنامه‌های کنترل آلودگی هوا متوقف نشد و در ۲۲ ماه فعالیت دولت چهاردهم، ۱۴ جلسه کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا برگزار شد.

وی ادامه داد: با پیگیری‌های انجام شده، تأمین ۴۲۱ میلیون لیتر مازوت کم‌گوگرد برای نیروگاه‌ها محقق شد و ۱۲ قرارداد جمع‌آوری گازهای مشعل نیز به اجرا درآمد و همچنین با همکاری وزارت نفت، کاهش روزانه حدود ۱۰ میلیون مترمکعب گازسوزی در دستور کار قرار گرفت.

انصاری اسقاط ۵۳۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده را از دیگر اقدامات مؤثر در کاهش انتشار آلاینده‌های هوا برشمرد و افزود: پروژه شناسایی منشأ ذرات معلق شهر تهران نیز با همکاری مراکز دانشگاهی آغاز شده تا سهم هر یک از منابع آلاینده در آلودگی هوای پایتخت مشخص شود.

وی در ادامه به اقدامات انجام شده در حوزه منابع آب، تالاب‌ها و اکوسیستم‌های آبی اشاره کرد و گفت: با وجود تداوم روند کاهش منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی، کارگروه‌های ملی مرتبط با مدیریت منابع آب و تالاب‌ها به‌صورت منظم برگزار شده است. همچنین روند اخذ اسناد مالکیت تالاب‌ها در این دوره با سرعت بیشتری دنبال شد.

به گفته رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، پیگیری مدیریت زیست‌بومی تالاب‌ها، تکمیل پهنه‌بندی زیست‌محیطی سواحل مکران در چارچوب توسعه دریامحور و تهیه اطلس زیست‌بومی دریای خزر از مهم‌ترین اقدامات حوزه دریایی این سازمان بوده است.

انصاری همچنین تأکید کرد: در طول جنگ تحمیلی، پایش مستمر خلیج فارس و دریای عمان ادامه داشت و هرگونه مخاطره زیست‌محیطی به سرعت رصد، بررسی و پایش می‌شد.

وی با اشاره به اقدامات حوزه مدیریت پسماند نیز گفت: در این مدت جلسات کارگروه ملی مدیریت پسماند برگزار و آیین‌نامه‌های مهمی در این حوزه به تصویب دولت رسید، همچنین اقدامات مرتبط با مدیریت گرد و غبار، ارزش‌گذاری اقتصادی اکوسیستم‌ها و ارزیابی‌های زیست‌محیطی نیز در دستور کار سازمان قرار داشته است.

انصاری با اشاره به سیاست‌های سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه مدیریت پسماند گفت: رویکرد اصلی ما بازیافت، بازچرخانی و حرکت به سمت اقتصاد چرخشی است؛ رویکردی که علاوه بر حفاظت از محیط زیست، می‌تواند به توسعه کسب‌وکارهای سازگار با محیط زیست و ایجاد اشتغال سبز نیز کمک کند.

وی در ادامه به اقدامات انجام‌شده در حوزه تنوع زیستی اشاره کرد و افزود: یکی از اتفاقات مهم این دوره، واگذاری مرجعیت ملی کنوانسیون تنوع زیستی به سازمان حفاظت محیط زیست بود. همچنین برنامه جامع تنوع زیستی کشور با ۹۷ اقدام مشخص تدوین شد و تعداد مناطق تحت مدیریت سازمان به ۳۳۰ منطقه افزایش یافت.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه هوشمندسازی مناطق تحت حفاظت همچنان در دستور کار قرار دارد، گفت: ایمن‌سازی کریدورهای یوز آسیایی و اجرای پروژه‌های حفاظت مشارکتی در ۴۴۰ هزار هکتار از زیستگاه‌های این گونه ارزشمند نیز در حال انجام است و توسعه بانک ژن حیات وحش و به‌روزرسانی نقشه پراکنش گونه‌های شاخص کشور نیز از دیگر اقدامات این حوزه به شمار می‌رود.

وی با اشاره به عملکرد نیروهای محیط زیست در دوران جنگ اظهار کرد: همکاران ما در روزهای جنگ با تعهد و ایثار کامل در میدان حضور داشتند و نیروهای اجرایی سازمان در همکاری نزدیک با نهادهای نظامی و دستگاه‌های اجرایی استان‌ها، پایش مستمر مناطق را انجام دادند و در این مدت برخی گونه‌های در معرض خطر نیز به مناطق امن‌تر منتقل شدند.

انصاری به فعالیت‌های بین‌المللی سازمان اشاره کرد و گفت: در حوزه دیپلماسی محیط زیست تلاش کردیم حضور فعال و مؤثری در اجلاس‌های بین‌المللی داشته باشیم و همزمان آثار مخرب جنگ بر اکوسیستم‌های حساس، به‌ویژه خلیج فارس، را پیگیری کنیم و همکاری‌های منطقه‌ای برای کاهش انتشار آلاینده‌ها و مقابله با گرد و غبار نیز از دیگر محورهای این اقدامات بوده است.

وی افزود: مستندسازی علمی خسارات زیست‌محیطی جنگ نیز در دستور کار قرار گرفت. مستندسازی خسارات ناشی از جنگ ۱۲ روزه به پایان رسیده و برای پیگیری حقوقی و مطالبه خسارات به معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری ارسال شده است و همچنین مستندسازی خسارات ناشی از جنگ تحمیلی رمضان نیز در حال انجام است تا بتوانیم از حقوق زیست‌محیطی کشور در مجامع بین‌المللی دفاع کنیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به خسارات وارد شده به زیرساخت‌های این سازمان گفت: در جنگ ۱۲ روزه بخشی از مناطق تحت مدیریت سازمان دچار حریق و خسارت شدند و در جنگ رمضان نیز ساختمان‌های اداری، پاسگاه‌های محیط‌بانی، مراکز آموزشی و تجهیزات پایشی در ۱۳ استان کشور از درجات مختلف آسیب دیدند که روند مستندسازی و پیگیری حقوقی این خسارات در حال انجام است.

وی همچنین از تقویت نظارت میدانی و ارتباط مستقیم با ذی‌نفعان خبر داد و گفت: در این مدت بازدیدهای مستمر از سوی مدیران سازمان و معاونت‌های مختلف انجام شد تا بر عملکرد ادارات کل استان‌ها نظارت دقیق‌تری صورت گیرد.

انصاری افزود: تمامی خدمات سازمان حفاظت محیط زیست در این دوره به پنجره ملی دولت هوشمند متصل شد و این سازمان در ارزیابی‌های ملی کیفیت خدمات الکترونیکی در زمره دستگاه‌های برتر قرار گرفت.

وی با اشاره به اقدامات آموزشی سازمان گفت: تدوین برنامه درسی ملی محیط زیست برای ورود به نظام آموزشی کشور و همچنین اضافه شدن سه عنوان آموزشی محیط زیست به فهرست آموزش‌های عمومی کارکنان دولت از جمله اقدامات مهم حوزه آموزش و مشارکت‌های مردمی بوده است.