ظرفیت نقد اگر نیست حرمت میهمان را نگه دارید!

به گزارش خبرنگار مهر، روز گذشته ۱۶ خردادماه، وزارت ارتباطات نشستی غیرخبری و هم‌اندیشانه با حضور دبیران و خبرنگاران تعدادی از رسانه‌ها برگزار کرد؛ نشستی که بنا بود در فضایی صمیمانه، زمینه گفت‌وگو درباره موضوعات ماه‌های اخیر در حوزه ارتباطات کشور، ابهامات رسانه‌ها و پرسش‌های موجود درباره عملکرد این وزارتخانه را فراهم کند. این جلسه در ابتدا قرار بود با حضور دکتر عبداللهی‌نژاد و مهندس فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برگزار شود اما در ادامه دکتر چیت‌ساز معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال و دکتر اکبری معاون وزیر، رییس هیات مدیره و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت نیز در آن حضور یافتند که حضور ۲ معاون دیگر بسیار مورد استقبال اهالی رسانه قرار گرفت چرا که جامعه رسانه‌ای همواره از حصار بسته پاسخگویی در این وزارتخانه گلایه‌مند بوده و فراهم شدن چنین شرایطی اهالی رسانه را متعجب و خوشحال کرد.

با این حال نشستی که قرار بود محلی برای تبادل نظر میان رسانه‌ها و مسئولان وزارت ارتباطات باشد، در بخش‌هایی از جلسه به فضایی انتقادی علیه خبرگزاری مهر تبدیل شد؛ فضایی که در آن به جای پاسخ روشن به پرسش‌ها و نقدهای مطرح‌شده، اصل نقد رسانه‌ای مورد اعتراض قرار گرفت. خبرگزاری مهر طی هفته‌های گذشته، در قالب یادداشت پرسش‌هایی را درباره عملکرد وزارت ارتباطات در برخی زمینه ها مطرح کرده بود. انتشار چنین مطالبی در چارچوب وظیفه ذاتی رسانه‌ها قابل ارزیابی است چرا که رسانه، پیش از هر چیز نهادی برای طرح پرسش، انتقال اطلاعات، بازتاب ابهامات افکار عمومی و مطالبه پاسخ از مسئولان است. طبیعی است که هر مطلبی می‌تواند محل نقد، اصلاح یا تکمیل باشد اما پاسخ به نقد رسانه‌ای نه با برچسب‌زنی بلکه با توضیح دقیق ارائه داده و شفاف‌سازی ممکن است.

پس از انتشار این مطالب معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال در نشست خبری اخیر خود در تاریخ ۱۹ اردیبهشت بدون ارائه توضیح مستند، این رویکرد رسانه‌ای را «سیاسی» و «رپورتاژ» تعبیر کرد. همچنین در تماس تلفنی هفته گذشته خبرنگار مهر با این معاون وزارتخانه برای انجام مصاحبه درباره موضوع اتصال اینترنت، وی با لحنی نامناسب اعلام کرد که دیگر با خبرگزاری مهر مصاحبه نخواهد کرد و تماس را قطع کرد.

این موضوع در نشست روز گذشته ابتدا از سوی معاون مربوطه مطرح شد و مجدداً تأکید کرد که به دلیل آنچه «رعایت نشدن امانت‌داری در یک مصاحبه» عنوان می‌کرد، این حق را برای خود محفوظ می‌داند که انتخاب کند با کدام رسانه گفت‌وگو داشته باشد و از مصاحبه با کدام رسانه خودداری کند. در مقابل، خبرنگار مهر توضیح داد که اگر در مطلب منتشرشده گزاره‌ای نادرست، ناقص یا نیازمند اصلاح وجود داشته، وزارت ارتباطات می‌توانسته با اعلام رسمی و ارائه مستندات خواستار اصلاح آن شود مسیری که همواره در چارچوب اخلاق حرفه‌ای رسانه قابل پیگیری است. با این حال معاون وزیر بار دیگر بر ادعای خود مبنی بر رعایت نشدن تعهدات حرفه‌ای از سوی خبرگزاری مهر تأکید کرد و اعلام داشت که دیگر تمایلی به گفت‌وگو با این رسانه ندارد.

خبرنگار مهر نیز در پاسخ تصریح کرد که مسئله مواجهه با یک فرد یا سلیقه شخصی او نیست؛ بلکه سخن از یک جایگاه حقوقی در وزارت ارتباطات است که بنا بر مسئولیت سازمانی خود، در برابر افکار عمومی و رسانه‌ها وظیفه پاسخگویی دارد.

در بخش دیگری از جلسه نیز رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و قائم‌مقام وزیر ارتباطات با کنایه‌های مکرر خبرگزاری مهر را به سوگیری سیاسی متهم کرد. همچنین خبرنگار مهر با این هشدار از سوی این مقام مسئول مواجه شد که در صورت ادامه انتشار نقدها ممکن است مانند دیگر معاون وزارتخانه از پاسخ‌گویی به این رسانه خودداری کند. این تهدید در حالی مطرح می شود که سازمان مذکور به عنوان یکی از نهادهای مهم و تخصصی وزارت ارتباطات، طی یک سال گذشته و به ویژه در هفته‌های اخیر نسبت به پرسش‌ها و مطالبات مطرح‌شده از سوی خبرنگار مهر در رابطه به مسائل و دغدغه های روز کشور مانند (اینترنت پرو) پاسخگو نبوده است، این عدم پاسخگویی نقدی است که سایر رسانه ها نیز نسبت به آن معترض بودند.

از سوی دیگر آنچه در این نشست بیش از هر چیز به چشم آمد، نوعی کم‌تحملی در برابر نقد رسانه‌ای و حساسیت بیش از اندازه نسبت به پرسش‌های انتقادی بود. این در حالی است که وزارت ارتباطات در هر دو یادداشت منتشره در این خبرگزاری، جوابیه خود را نیز در خروجی رسانه‌ای وزارتخانه منتشر کرده است. بنابراین، وقتی امکان پاسخ‌گویی رسمی وجود دارد، تهدید به قطع ارتباط رسانه‌ای یا امتناع از مصاحبه، نه‌تنها کمکی به روشن شدن افکار عمومی نمی‌کند، بلکه می‌تواند این شائبه را ایجاد کند که نقد رسانه‌ای تا زمانی پذیرفته است که در چارچوب مطلوب دستگاه اجرایی باشد.

در پایان این نشست هدایایی به نشانه قدردانی از سوی روابط عمومی وزارت ارتباطات به اهالی رسانه اهدا شد. خبرنگار مهر ضمن احترام به این اقدام، از دریافت آن خودداری کرد تصمیمی که در راستای حفظ استقلال حرفه‌ای رسانه و رعایت مرزهای معمول میان دستگاه نظارتی و رسانه اتخاذ شد تا شائبه‌ای پیرامون تداخل وظایف حرفه‌ای ایجاد نشود.

خبرگزاری مهر تأکید دارد که انتشار نقد نسبت به عملکرد دستگاه‌های اجرایی، پروژه‌های ملی و تصمیمات مدیریتی، نه اقدامی خارج از عرف رسانه‌ای است و نه رفتاری غیرحرفه‌ای. نقد، پرسشگری و پیگیری ابهامات، بخشی از مأموریت ذاتی رسانه‌هاست؛ مأموریتی که اگر تضعیف شود، شفافیت و پاسخ‌گویی نیز آسیب خواهد دید. این نخستین بار نیست و آخرین بار نیز نخواهد بود که خبرگزاری مهر نسبت به عملکرد یک وزارتخانه، نهاد یا پروژه ملی نقدی را منتشر می‌کند. انتظار از وزارت ارتباطات، به عنوان دستگاهی که بیش از بسیاری از نهادها با مفاهیمی مانند دسترسی، شفافیت، ارتباطات و جریان آزاد اطلاعات سروکار دارد، آن است که در مواجهه با نقد رسانه‌ای، به جای رنجش، برچسب‌زنی یا محدود کردن ارتباط با رسانه، مسیر گفت‌وگو، پاسخ مستند و اصلاح احتمالی را انتخاب کند.

در نهایت نسبت میان رسانه و دستگاه اجرایی، نسبتی تشریفاتی یا تبلیغاتی نیست. رسانه قرار نیست صرفاً بازتاب‌دهنده روایت رسمی دستگاه‌ها باشد. همان‌گونه که مسئولان حق پاسخ و توضیح دارند، رسانه نیز حق پرسش، نقد و مطالبه‌گری دارد و حفظ این توازن، شرط ضروری سلامت فضای عمومی و تقویت اعتماد جامعه به نهادهای اجرایی است.