هشدار قرآنی نسبت به تفرقه؛ دشمنی از درون آغاز می‌شود

خبرگزاری مهر، گروه استان ها- عاطفه وفاییان: قرآن کریم جامعه ایمانی را بر پایه پیوندهای عمیق برادری، مودّت و همدلی ترسیم می‌کند و هر عاملی که این پیوندها را سست کند، تهدیدی جدی برای حیات معنوی و اجتماعی امت به شمار می‌آورد. از نگاه قرآن، انسجام اجتماعی صرفاً یک فضیلت اخلاقی نیست، بلکه شرط اساسی پایداری ایمان و سلامت روابط انسانی در جامعه مؤمنان است.

هشدارهای قرآنی نشان می‌دهد که خطر اصلی، صرفاً دشمنی آشکار بیرونی نیست، بلکه نفوذ تدریجی عواملی است که از درون، بذر کینه، سوءظن و تقابل را در دل‌ها می‌پراکند. این روند، جامعه ایمانی را آرام‌آرام از مسیر ذکر الهی خارج کرده و آن را درگیر نزاع‌هایی می‌کند که انرژی، اعتماد و وحدت جمعی را فرسوده می‌سازد.

در شرایطی که اشکال جدیدی از اختلاف‌افکنی، نفرت‌پراکنی و دوقطبی‌سازی در قالب‌های فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بروز یافته، بازخوانی نگاه قرآن به ریشه‌های تفرقه اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. قرآن با نگاهی راهبردی، مؤمنان را نسبت به ماهیت این تهدید آگاه می‌سازد و آنان را به هوشیاری در برابر هر جریانی فرا می‌خواند که وحدت جامعه ایمانی را نشانه گرفته است.

هشدار قرآن نسبت به نفرت‌پراکنی و دوقطبی‌سازی جامعه ایمانی

حجت الاسلام حسین مهدوی پارسا، کارشناس دینی اداره‌کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با تبیین آیه ۹۱ سوره مائده، اظهار کرد: شیطان با ابزارهایی همچون شراب و قمار در پی ایجاد کینه، عداوت و دوری جامعه ایمانی از یاد خدا و نماز است و هرگونه نفرت‌پراکنی و دوقطبی‌سازی در جامعه، ادامه مسیر شیطان محسوب می‌شود.

کارشناس دینی اداره‌کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، در سخنانی با اشاره به آیه ۹۱ سوره مائده افزود: خداوند متعال در این آیه به‌صراحت بیان می‌کند که شیطان می‌خواهد از طریق شراب و قمار، میان مؤمنان دشمنی، کینه و عداوت ایجاد کرده و آنان را از یاد خدا و اقامه نماز بازدارد.

وی با اشاره به شأن نزول این آیه شریفه افزود: در جریان نزول این آیه، سعد بن ابی‌وقاص به همراه یکی از انصار به نوشیدن شراب پرداختند و پس از مستی، درگیری میان آنان رخ داد که به مجروح شدن سعد بن ابی‌وقاص انجامید. این واقعه، نمونه‌ای عینی از پیامدهای اجتماعی و فردی شراب‌خواری است.

مهدوی پارسا با بیان اینکه قرآن در فلسفه تحریم شراب و قمار بر دو نکته اساسی تأکید دارد، تصریح کرد: نخست، آسیب‌های اجتماعی همچون افزایش کینه، دشمنی، قتل، جرایم، تصادفات، طلاق و برخی بیماری‌های روانی و جسمی و دوم، آسیب‌های معنوی که انسان را از نماز و یاد خدا غافل می‌کند.

کارشناس دینی اداره‌کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی ادامه داد: بر اساس این آیه، هر فرد یا جریانی که موجب ایجاد کینه و عداوت در میان مردم شود، در واقع نقش شیطان را ایفا می‌کند؛ زیرا کار اصلی شیطان، نفرت‌پراکنی و قرار دادن مردم در برابر یکدیگر است.

وی با اشاره به واژه «اِنَّما» در آیه شریفه خاطرنشان کرد: این واژه نشان می‌دهد که تحریکات شیطان دائمی است و یکی از راهبردهای همیشگی او، ایجاد اختلاف و دوقطبی‌سازی در جامعه است. جامعه‌ای که در آن جنگ، عداوت و کینه حاکم باشد، جامعه‌ای شیطانی است، نه جامعه ایمانی.

مهدوی پارسا تأکید کرد: پیام اساسی این آیه، پاسداری از الفت، وحدت و یکپارچگی اجتماعی است و هر عاملی که این انسجام را تهدید کند، باید با آن مقابله کرد؛ چراکه مبارزه با تفرقه، در حقیقت مبارزه با شیطان است.

کارشناس دینی اداره‌کل تبلیغات اسلامی خراسان رضوی با اشاره به اهمیت نماز و یاد خدا گفت: قرآن کریم نماز را به‌عنوان مصداق برجسته یاد خدا مورد توجه ویژه قرار داده و این دو عنصر، ستون‌های اصلی سلامت معنوی جامعه ایمانی هستند. همچنین بیان فلسفه احکام، یکی از عوامل مهم تأثیرگذاری در تبلیغ دینی است؛ همان‌گونه که خداوند متعال خود علت تحریم شراب و قمار را برای مردم تبیین کرده است.

هر عاملی که میان مسلمانان عداوت ایجاد کند، ابزار شیطان است

حجت‌الاسلام سلمان تهمتن، استاد حوزه و دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر با استناد به آیات قرآن کریم اظهار کرد: شیطان و شیاطین انسان‌صفت با ایجاد اختلافات قومی، حزبی و اجتماعی در پی تضعیف امت اسلامی هستند و راه مقابله با این توطئه، تقویت یاد خدا، نماز و حفظ وحدت در شرایط حساس کنونی است.

استاد حوزه و دانشگاه، در سخنانی با اشاره به آیه ۹۱ سوره مائده افزود: خداوند متعال به‌صراحت می‌فرماید که شیطان اراده کرده است میان مسلمانان عداوت، بغض و کینه ایجاد کند و این یک حقیقت قطعی است. کار ویژه شیطان، ایجاد دشمنی و تفرقه در میان جامعه مؤمنان است، در حالی که خداوند متعال به محبت، الفت و اتحاد میان مسلمانان امر کرده و فرموده است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلا تَفَرَّقُوا».

وی افزود: هر عاملی که باعث کدورت، اختلاف، بغض و کینه میان مسلمانان شود، بدون تردید در مسیر شیطان قرار دارد؛ چه این اختلافات قومی باشد، چه حزبی، گروهی یا اجتماعی. این تشتت و چنددستگی که امروز در جوامع اسلامی مشاهده می‌شود، نتیجه فعالیت شیاطین جن و انس است.

تهمتن با اشاره به ادامه آیه تصریح کرد: خداوند دو ابزار مهم شیطان برای ایجاد اختلاف را معرفی می‌کند: «خمر» و «میسر»؛ یعنی شراب و قمار. بسیاری از قتل‌ها، تجاوزها و ناهنجاری‌هایی که به اختلاف و درگیری در جامعه منجر می‌شود، ریشه در همین مفاسد دارد. این امور نه‌تنها دشمنی ایجاد می‌کنند، بلکه انسان را از یاد خدا و از نماز بازمی‌دارند.

استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر تقابل میان مفاسد اجتماعی و ذکر الهی گفت: هر جا خمر و قمار رواج پیدا کند، یاد خدا و نماز کنار می‌رود و هر جا ذکر خدا، نماز و توجه به معنویت تقویت شود، محبت، الفت و آرامش در جامعه شکل می‌گیرد. یکی از مهم‌ترین راه‌های ایجاد انسجام اجتماعی، توجه جدی‌تر به نماز و زنده نگه‌داشتن یاد خدا در دل‌هاست.

وی با اشاره به شرایط حساس کنونی کشور خاطرنشان کرد: امروز دشمنان از هر فرصتی برای ضربه زدن استفاده می‌کنند؛ از فشارهای اقتصادی و تحریم‌ها گرفته تا تهدیدات نظامی. حضور ناوهای آمریکایی در منطقه برای ایجاد رعب و تهدید است و دشمن به‌دنبال ایجاد یک جرقه داخلی برای فراهم‌کردن زمینه ضربه بیرونی است.

تهمتن تأکید کرد: در چنین شرایطی، آیا باید با اختلاف و تفرقه به شیاطین کمک کنیم؟ قطعاً نه. راه درست، تقویت یاد خدا، زدودن کینه‌ها از دل‌ها، اتحاد و یکپارچگی ملی و اسلامی است تا بتوانیم در برابر دشمنان پیروز شویم.

شیطان به‌دنبال ایجاد دشمنی و کینه میان مؤمنان است

حجت‌الاسلام سید جواد مهدوی، کارشناس تفسیر قرآن در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به آیه ۹۱ سوره مبارکه مائده اظهار کرد: قرآن به‌صراحت هدف شیطان را ایجاد دشمنی، کینه و تفرقه در میان مؤمنان می‌داند و هشدار می‌دهد که غفلت از این دام، می‌تواند وحدت جامعه ایمانی را تهدید کند.

کارشناس تفسیر قرآن در سخنانی پیرامون آیه ۹۱ سوره مبارکه مائده، با تبیین مفاهیم کلیدی این آیه افزود: آغاز آیه با واژه «إِنَّمَا» دلالت بر حصر دارد و به‌معنای «فقط» است؛ یعنی شیطان تنها یک اراده و هدف اصلی را دنبال می‌کند و آن، ایجاد دشمنی و کینه در میان مؤمنان است؛ در حالی که اصل مطلوب الهی، محبت، مودّت و اتحاد بین اهل ایمان است.

وی افزود: تعبیر «یُوقِعَ» در این آیه نشان می‌دهد که منشأ و ریشه اصلی عداوت و کینه‌ای که میان مؤمنان شکل می‌گیرد، شیطان است. به بیان دیگر، این دشمنی‌ها ذاتی و طبیعی جامعه ایمانی نیست، بلکه القائات و برنامه‌ریزی‌های شیطانی در پس آن قرار دارد.

مهدوی با اشاره به واژه «یُرِیدُ» تصریح کرد: این کلمه بر استمرار دلالت دارد؛ یعنی اراده شیطان مقطعی و محدود نیست، بلکه همیشگی است و او از هر غفلت و سستی مؤمنان برای تحقق این هدف سوءاستفاده می‌کند.

کارشناس تفسیر قرآن ادامه داد: نکته مهم دیگر در آیه، تعبیر «بَیْنَکُمْ» است؛ یعنی شیطان دشمنی و کینه را نه میان کفار و مشرکان، بلکه مشخصاً در میان خود مؤمنان دنبال می‌کند تا پیوندهای برادری، هم‌پیمانی، همدلی و یک‌رنگی آنان را از بین ببرد.

وی با اشاره به فحوای آیه گفت: مؤمنان باید هوشیار باشند و بدانند ایجاد کدورت، دشمنی و تفرقه، یکی از دام‌های اصلی شیطان برای نفوذ و شکستن اتحاد جامعه ایمانی است؛ ازاین‌رو لازم است با بصیرت و مراقبت، از افتادن در این دام پرهیز کنند و اجازه ندهند شیطان بر روابط ایمانی آنان غلبه یابد.

مهدوی خاطرنشان کرد: در قرآن، واژه «شیطان» به‌صورت مطلق به‌کار رفته و همه شیاطین را دربرمی‌گیرد؛ چه شیاطین جنی و چه شیاطین انسی. شیاطین جنی شناخته‌شده‌اند، اما شیاطین انسی نیز در هر دوره‌ای مصادیق مشخصی دارند.

این کارشناس تفسیر قرآن تصریح کرد: شیاطین انسی در زمان حاضر، در رأس خود مستکبران عالم قرار دارند که هدفی جز ایجاد دشمنی، کینه، کدورت و تفرقه در میان اهل ایمان دنبال نمی‌کنند و تمام تلاششان بر هم زدن اتحاد و انسجام جوامع اسلامی است.

وی با اشاره به پیوند مفهومی سوره مائده و سوره ناس گفت: در سوره مائده، مسئله شیطان به‌صورت مطلق بیان شده و توضیح و تبیین این اطلاق در سوره ناس آمده است؛ جایی که خداوند دستور می‌دهد از شر شیطان ـ چه از جنس جن و چه از جنس انس ـ به ذات اقدس الهی پناه برده شود.

مهدوی تأکید کرد: پناه بردن به خداوند متعال، راهکار قرآنی برای مصون ماندن از شر وسوسه‌ها و توطئه‌های شیطانی و حفظ وحدت و همبستگی جامعه مؤمنان است.

تفرقه و دشمنی در جامعه ایمانی پدیده‌ای تصادفی یا طبیعی نیست، بلکه نتیجه غفلت از معیارهای الهی در روابط اجتماعی است. هر جا کینه و خصومت جای همدلی را بگیرد، مسیر تعالی فردی و جمعی مسدود شده و جامعه در معرض فرسایش درونی قرار می‌گیرد.

قرآن هشدار می‌دهد که نفرت‌پراکنی، حتی اگر با شعارهای ظاهراً موجه یا مطالبات به‌ظاهر اجتماعی همراه باشد، در نهایت به تضعیف بنیان‌های ایمانی و اجتماعی منجر می‌شود. از این‌رو، حفظ وحدت، صرفاً یک توصیه اخلاقی یا مصلحت مقطعی نیست، بلکه یک وظیفه دائمی و بخشی از مسئولیت ایمانی هر فرد در قبال جامعه است.

راه برون‌رفت از این تهدید مستمر، بازگشت آگاهانه به یاد خدا، تقویت معنویت و مراقبت جدی از روابط اجتماعی درون جامعه ایمانی است. هر اندازه ذکر الهی و توجه به ارزش‌های مشترک پررنگ‌تر شود، زمینه نفوذ تفرقه و دوقطبی‌سازی تضعیف خواهد شد و جامعه ایمانی می‌تواند با انسجام، بصیرت و آرامش، مسیر رشد و مقاومت خود را ادامه دهد.