اگر سبد سوخت متنوع شود ناترازی بنزین بدون گرانی جبران می‌شود

به گزارش خبرنگار مهر ناترازی بنزین در سال ۱۴۰۵ به یک چالش راهبردی برای اقتصاد ایران تبدیل شده است. تولید بنزین در پالایشگاه‌های داخلی با تمام ظرفیت ادامه دارد اما رشد مصرف به دلیل کیفیت پایین خودروها از نرخ تولید پیشی گرفته است. سیاست‌های قیمتی در سال‌های گذشته نشان داده است که به تنهایی نمی‌توانند مصرف را کنترل کنند و تنها باعث تورم در سایر بخش‌ها می‌شوند. راهکار اصلی در شرایط فعلی تمرکز بر بهره‌وری انرژی و اصلاح ساختار مصرف در بخش خودرویی است. میانگین مصرف سوخت خودروهای داخلی حدود ده لیتر در هر صد کیلومتر است در حالی که استانداردهای جهانی به زیر پنج لیتر رسیده است. اگر مصرف خودروهای داخلی به استاندارد جهانی نزدیک شود میزان مصرف بنزین کشور به طور خودکار نصف خواهد شد. دولت باید از طریق مکانیزم‌های تشویقی خودروسازان را مجبور به تولید موتورهای کم‌مصرف و توربوشارژ کند. واردات خودروهای اقتصادی با مصرف سوخت پایین و تعرفه صفر درصد می‌تواند فشار را از روی منابع بنزین بردارد. خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل و نقل باید با سرعت بیشتری دنبال شود. اسقاط هر خودروی فرسوده معادل صرفه‌جویی چندین هزار لیتری در سال است. اعطای وام‌های کم‌بهره برای جایگزینی خودروهای قدیمی راهکاری است که مستقیما به اقتصاد خانوار کمک می‌کند. این اقدام نه تنها مصرف سوخت را کاهش می‌دهد بلکه هزینه‌های نگهداری خودرو را برای خانواده‌ها پایین می‌آورد. کاهش آلودگی هوا در کلان‌شهرها از دیگر مزایای نوسازی ناوگان است. باید از ظرفیت‌های قانونی برای الزام صنایع به کاهش آلایندگی و مصرف سوخت استفاده کرد. تقویت بخش تحقیق و توسعه در صنایع خودروسازی برای بومی‌سازی موتورهای هیبریدی یک ضرورت ملی است. دولت می‌تواند هزینه‌ای را که صرف واردات بنزین می‌کند به عنوان تسهیلات به خریداران خودروهای کم‌مصرف اختصاص دهد. این یک معامله برد برد برای دولت و ملت است. ثبات قیمت بنزین در کنار کاهش مصرف خودروها قدرت خرید خانوارها را حفظ می‌کند. اصلاحات فنی باید مقدم بر هرگونه تصمیم قیمتی باشد. مردم باید نتیجه صرفه‌جویی را در کیفیت زندگی خود لمس کنند.

توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل عمومی و هوشمندسازی سامانه تخصیص سوخت

توسعه مترو و اتوبوس‌های تندرو موثرترین ابزار غیرقیمتی برای مدیریت تقاضای سفر است. در کلان‌شهرهایی مانند تهران و مشهد و اصفهان ظرفیت حمل و نقل عمومی هنوز با نیاز واقعی فاصله دارد. تجهیز ناوگان اتوبوس‌رانی به اتوبوس‌های برقی و گازسوز می‌تواند سهم بنزین در جابجایی‌های شهری را به حداقل برساند. دولت باید بودجه‌های عمرانی را به سمت تکمیل خطوط مترو هدایت کند. ایجاد مسیرهای ویژه دوچرخه‌سواری و ترویج فرهنگ پیاده‌روی در سفرهای کوتاه شهری راهکار دیگری است. هوشمندسازی سامانه سوخت به معنای پایش دقیق مسیر حرکت و پیمایش خودروهای عمومی است. تخصیص بنزین باید بر اساس عملکرد واقعی خودروها انجام شود تا از نشت سوخت به شبکه قاچاق جلوگیری شود. استفاده از اینترنت اشیا در تانکرهای حمل سوخت و جایگاه‌ها می‌تواند شفافیت را به حداکثر برساند. قاچاق سوخت ناشی از عدم نظارت دقیق بر زنجیره توزیع است. با ابزارهای دیجیتال می‌توان هر لیتر بنزین را از پالایشگاه تا باک خودرو رصد کرد. بهبود فرآیندهای ترافیکی و استفاده از چراغ‌های راهنمایی هوشمند باعث کاهش توقف‌های بیجا و در نتیجه کاهش مصرف سوخت می‌شود. توسعه خدمات دولت الکترونیک نیاز به سفرهای درون‌شهری را برای انجام امور اداری حذف می‌کند. هر چقدر تعاملات فیزیکی کمتر شود مصرف بنزین به طور طبیعی کاهش می‌یابد. دورکاری در مشاغلی که امکان آن وجود دارد باید به عنوان یک سیاست دائم تشویق شود. ایجاد مراکز خرید محلی و توزیع متوازن خدمات شهری باعث کاهش مسافت سفرهای روزانه می‌شود. مدیریت تقاضا یک علم میان‌رشته‌ای است که نیاز به همکاری تمام وزارت‌خانه‌ها دارد. نباید بار مدیریت بنزین را فقط بر دوش وزارت نفت گذاشت. شهرداری‌ها نقش کلیدی در کاهش وابستگی مردم به خودروی شخصی دارند. سرمایه‌گذاری در حمل و نقل ریلی بین‌شهری نیز باعث کاهش مصرف بنزین در سفرهای برون‌شهری می‌شود. قطارهای سریع‌السیر جایگزین مناسبی برای سفرهای جاده‌ای پرخطر و پرمصرف هستند.

ایجاد تسهیلات رایگان برای جایگزینی سوخت‌های پاک در خودروهای شخصی و عمومی

تنوع بخشی به سبد سوخت با اولویت گاز طبیعی و ال پی جی راهکاری سریع برای جایگزینی بنزین است. ایران دارای شبکه گسترده توزیع گاز در سراسر کشور است که یک مزیت استراتژیک محسوب می‌شود. هزینه تبدیل خودروهای بنزینی به دوگانه‌سوز باید توسط دولت تامین شود. اجرای طرح تبدیل رایگان برای تاکسی‌ها و وانت‌بارها گام اول در این مسیر است. باید برای خودروهای شخصی نیز سوبسیدهای ویژه‌ای جهت نصب مخازن سی ان جی استاندارد در نظر گرفته شود. ایجاد جایگاه‌های کوچک مقیاس در محلات پرجمعیت دسترسی به گاز را آسان‌تر می‌کند. تکنولوژی مخازن کامپوزیتی که ایمنی بالاتر و وزن کمتری دارند باید در داخل تولید شود. در بخش ال پی جی باید از تجربه کشورهای موفق استفاده کرد. راه‌اندازی جایگاه‌های اتوگاز در شهرهای بزرگ می‌تواند بخشی از بار بنزین را به دوش بکشد. گاز مایع سوختی با احتراق کامل و آلایندگی بسیار کم است. ناوگان حمل و نقل عمومی سنگین می‌تواند با تغییرات فنی از سوخت ال پی جی استفاده کند. قیمت‌گذاری این سوخت‌های جایگزین باید همواره به گونه‌ای باشد که تمایل به استفاده از بنزین را کاهش دهد. ایجاد رقابت میان سوخت‌های مختلف باعث افزایش کیفیت خدمات در جایگاه‌ها می‌شود. دولت باید بخش خصوصی را برای ورود به حوزه ساخت و بهره‌برداری از جایگاه‌های سوخت پاک حمایت کند. مشوق‌های مالیاتی برای کارخانه‌هایی که خودروهای پایه گازسوز تولید می‌کنند الزامی است. آموزش‌های عمومی درباره ایمنی و مزایای اقتصادی سوخت‌های جایگزین باید از طریق رسانه‌ها دنبال شود. بسیاری از رانندگان به دلیل عدم آگاهی از مزایای سی ان جی همچنان از بنزین استفاده می‌کنند. رفع باورهای غلط درباره آسیب گاز به موتور خودرو نیازمند کار کارشناسی و اطلاع‌رسانی است. موتورهای نسل جدید پایه گازسوز راندمان بسیار بالایی دارند و هیچ آسیبی به قطعات خودرو نمی‌زنند. استقلال انرژی کشور در گرو خروج از وابستگی تک‌محصولی به بنزین است. هر چقدر سبد سوخت متنوع‌تر باشد تاب‌آوری کشور در برابر تکانه‌های اقتصادی بیشتر می‌شود. استفاده از منابع داخلی گاز برای تامین سوخت خودروها باعث حفظ ذخایر ارزی می‌شود. این رویکرد غیرقیمتی نه تنها تورم‌زا نیست بلکه با کاهش هزینه‌های سوخت به اقتصاد خانواده‌ها کمک می‌کند. مدیریت هوشمند و استفاده از تکنولوژی تنها راه عبور از بحران ناترازی انرژی در ایران است. اجرای این سیاست‌ها نیازمند عزم جدی و هماهنگی میان قوای سه‌گانه است. آینده انرژی کشور در گرو تصمیمات شجاعانه امروز در بخش بهینه‌سازی است. تکیه بر توان متخصصان داخلی برای بومی‌سازی تجهیزات سوخت‌رسانی مسیر توسعه را هموار می‌کند. ایران می‌تواند با تکیه بر منابع عظیم گاز خود به الگویی در منطقه برای حمل و نقل پاک و ارزان تبدیل شود.