تنگه هرمز؛ نماد غرور و تاب‌آوری

به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه جام‌جم نوشت: تحولات جدید در تنگه هرمز از نگاه بسیاری از ناظران صرفا یک درگیری نظامی محدود نیست، بلکه بخشی از نبرد اراده‌ها میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا بر سر اعمال حاکمیت، امنیت و نظم راهبردی در حساس‌ترین گذرگاه دریایی جهان محسوب می‌شود.سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد شنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد: «ساعت ۱:۳۰ بامداد امروز چهار فروند نفتکش متخلف با تحریک و هدایت ارتش متجاوز آمریکا بدون هماهنگی و بدون توجه به اخطارهای مکرر نیروی دریایی سپاه، قصد خروج غیرقانونی از تنگه هرمز را داشتند که پس از اخطار، یکی از نفتکش‌ها مورد هدف واقع و متوقف شد و دیگر شناورهای متخلف به عقب برگشتند.»

بر اساس این بیانیه، یک ساعت بعد و در ساعت ۲:۳۰ بامداد، پهپادهای آمریکایی دو دکل مخابراتی و راداری در جزیره قشم و منطقه سیریک را هدف قرار دادند.سپاه در ادامه اعلام کرد: «در پاسخ به تجاوز ارتش کودک‌کش آمریکا بلافاصله دو پایگاه هوایی آمریکا در کویت به نام‌های علی‌السالم و تأسیسات مهم باقی‌مانده در ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین هدف آتش موشک‌های بالستیک نیروی هوافضای سپاه واقع شدند.» در پایان این بیانیه هشدار داده شد: «در صورت تکرار این شرارت‌ها به پاسخ محدود اکتفا نخواهد شد» و مسئولیت هرگونه «بسته شدن کامل تنگه هرمز به روی خروج نفت و گاز» متوجه آمریکا خواهد بود.

واکنش وزارت امور خارجه؛ درخواست اقدام فوری سازمان ملل

همزمان وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز با صدور بیانیه‌ای تعرض نظامی آمریکا به تأسیسات راداری و نظارت ساحلی ایران در سیریک و قشم را «نقض آشکار آتش‌بس ۱۹ فروردین و تجاوز نظامی علیه حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی جمهوری اسلامی ایران» توصیف کرد.در این بیانیه آمده است که این تأسیسات مأموریت صیانت از امنیت مرزهای کشور و امنیت کشتیرانی در آبراه‌های بین‌المللی را برعهده داشته‌اند و حمله به آنها مصداق آشکار تجاوز به حاکمیت ملی ایران است.

وزارت امور خارجه همچنین تأکید کرد نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران «در چارچوب حق ذاتی دفاع مشروع و با هوشیاری، قاطعیت و اقتدار کامل، پاسخ متناسب و مؤثری به این اقدام تجاوزکارانه داده‌اند.» در ادامه این بیانیه، آمریکا مسئول کامل تبعات اقدامات خود معرفی شده و از دبیرکل سازمان ملل متحد، شورای امنیت و سایر نهادهای بین‌المللی خواسته شده در برابر تداوم نقض آتش‌بس و اقدامات غیرقانونی آمریکا واکنش فوری و مؤثر نشان دهند.

تنگه هرمز؛ فراتر از یک آبراه اقتصادی

اهمیت تحولات اخیر را نمی‌توان صرفا در چارچوب یک درگیری نظامی محدود تحلیل کرد. تنگه هرمز برای ایران تنها یک مسیر دریایی نیست؛ بلکه نماد حاکمیت ملی، اقتدار دریایی و توان بازدارندگی کشور در یکی از مهم‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان است. بر اساس ارزیابی‌های راهبردی، اصرار آمریکا بر عبور دادن نمادین شناورها از تنگه هرمز بدون رعایت قواعد اعلامی ایران، بیش از آن‌که ماهیت عملیاتی داشته باشد، تلاشی برای جلوگیری از تثبیت عملی حاکمیت ایران بر این آبراه تلقی می‌شود. از این منظر، هرگونه تثبیت حاکمیت ایران بر تنگه هرمز ضربه‌ای راهبردی به تصویری است که آمریکا طی دهه‌های گذشته از خود به عنوان قدرت بلامنازع دریایی جهان ارائه کرده است.

دلیل مخالفت آمریکا با تثبیت وضع موجود

بخش مهمی از قدرت نظامی و سیاسی آمریکا بر برتری دریایی این کشور استوار است؛ از همین رو، محدود شدن آزادی عمل آمریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز می‌تواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد. تحلیلگران معتقدند محروم شدن واشنگتن از بهره‌برداری آزادانه از این منطقه راهبردی، نشانه‌ کاهش تدریجی قدرت دریایی آمریکا و در نتیجه تضعیف موقعیت جهانی آن در رقابت با قدرت‌هایی همچون چین و روسیه خواهد بود.

بر همین اساس پیش‌بینی می‌شود مخالفت آمریکا با پذیرش رسمی حاکمیت ایران بر تنگه هرمز نه تنها در دوران آتش‌بس فعلی، بلکه در مراحل بعدی مذاکرات احتمالی و حتی در صورت دستیابی به توافقات بلندمدت نیز ادامه یابد.رخدادهای اخیر نیز در امتداد همین الگو قابل ارزیابی است. در هفته‌های گذشته مقاومت آمریکا در برابر قواعد حاکم بر تنگه هرمز عمدتا در قالب درگیری‌های موضعی، عملیات ایذایی دریایی، حمله به برخی شناورها و هدف قرار دادن نقاط محدودی در سواحل جنوبی ایران نمود یافته است.

در مقابل، راهبرد ایران بر افزایش هزینه این اقدامات برای طرف مقابل استوار بوده است؛ راهبردی که در ادبیات نظامی از آن به عنوان «پاسخ نامتقارن» یاد می‌شود.بر اساس این رویکرد، هرگونه اقدام علیه امنیت و حاکمیت ایران می‌تواند با پاسخ‌هایی فراتر از میدان مستقیم درگیری مواجه شود؛ پاسخی که صرفا محدود به هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا نیست و حوزه‌های متنوع‌تری را در بر می‌گیرد.

پیام راهبردی تهران به منطقه

بیانیه وزارت امور خارجه و هشدارهای سپاه یک پیام روشن نیز برای کشورهای جنوبی خلیج فارس دارد؛ این‌که استفاده از خاک، حریم هوایی یا امکانات آنها برای اقدامات نظامی علیه ایران، آنها را از پیامدهای بحران مصون نخواهد کرد.این همان منطقی است که طی سال‌های اخیر بارها از سوی مقامات ایرانی مطرح شده؛ این‌که امنیت خلیج فارس یک کل به‌هم‌پیوسته است و اگر امنیت و تمامیت ارضی ایران هدف قرار گیرد، دیگر بازیگران منطقه نیز نمی‌توانند انتظار مصونیت کامل داشته باشند.

تنگه هرمز؛ نماد غرور و تاب‌آوری ملی

آنچه از روند تحولات برمی‌آید این که تهران موضوع حاکمیت بر تنگه هرمز را بخشی از امنیت ملی خود می‌داند و حاضر نیست حتی تحت فشارهای نظامی یا سیاسی از آن عقب‌نشینی کند. از سوی دیگر، آمریکا نیز این پرونده را بخشی از معادله بزرگ‌تر نفوذ و برتری دریایی خود در منطقه تلقی می‌کند.در چنین شرایطی، تنگه هرمز همچنان نه فقط یک آبراه راهبردی، بلکه نماد تقابل دو اراده و دو روایت متفاوت از نظم امنیتی در خلیج فارس باقی خواهد ماند؛ تقابلی که سرنوشت آن می‌تواند بر معادلات منطقه و حتی موازنه قدرت در سطح جهانی اثرگذار باشد.