شکستن طلسم ۱۷ ساله در مرز ماهیرود؛ رشد ۷۳ درصدی صادرات از شاهراهی امن

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: مرزهای زمینی در دنیای امروز، نه صرفاً خطوط جداکننده، بلکه دروازه‌هایی برای جهش اقتصادی و دیپلماسی عمومی هستند. استان خراسان جنوبی با دارا بودن ۳۳۱ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان، طولانی‌ترین همسایگی را در میان استان‌های شرقی با این کشور دارد. اما آنچه امروز نام این استان را در صدر اخبار اقتصادی قرار داده، نه طول مرز، بلکه «سرعت عبور و مرور» در معبری راهبردی به نام «ماهیرود» است.

یکی از چالش‌های مزمن در پایانه‌های مرزی کشور، توقف‌های طولانی‌مدت کامیون‌ها، بروکراسی پیچیده و به تبع آن افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل است که در برخی مرزها به چندین روز و هفته می‌رسد. با این حال، در خراسان جنوبی ورق برگشته است. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد با اقدامات هماهنگ استانداری، گمرک و دستگاه‌های امنیتی، میانگین توقف در مرز ماهیرود به ۴۸ ساعت کاهش یافته است.

سید محمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، در این باره معتقد است که حضور میدانی و رفع بی‌واسطه موانع، کلید این موفقیت است.

وی می‌گوید: اجازه ندادیم مرز ماهیرود در پیچ‌وخم‌های اداری گرفتار شود و امروز بخش قابل توجهی از صادرات کشور از این معبر انجام می‌شود و با تقویت زیرساخت‌ها، ماهیرود به یکی از محورهای مؤثر در توسعه مبادلات اقتصادی ایران با افغانستان و کشورهای منطقه تبدیل شده است.

جاده ماهیرود-فراه در یک قدمی بهره‌برداری

یکی از بزرگترین موانع توسعه تجارت در این منطقه، وضعیت زیرساخت‌های جاده‌ای در آن سوی مرز بود. پروژه جاده راهبردی ماهیرود به فراه، بیش از ۱۷ سال به دلیل چالش‌های مختلف متوقف مانده بود. اما در دو سال اخیر، با پیگیری‌های مستمر مدیریت عالی استان و فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی، این طلسم شکسته شد.

مجتبی شریعتی‌فر، سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری خراسان جنوبی در گفتگو با خبرنگاران با اعلام این خبر گفت: تنها ۱۰ تا ۱۲ کیلومتر از این مسیر باقی مانده است که با تأمین منابع مالی و تعامل با طرف افغان، طی دو ماه آینده به بهره‌برداری کامل می‌رسد.

وی ادامه داد: این جاده نه تنها امنیت را ارتقا می‌دهد، بلکه مسیر ترانزیت از چابهار به افغانستان و آسیای میانه را بسیار تسهیل می‌کند.

تسخیر بازار افغانستان؛ سهم ۸۶ درصدی ماهیرود

آمارهای ارائه شده از سوی استاندار خراسان جنوبی در گفتگو با رسانه‌های بین‌المللی، قابل توجه است.

هاشمی می گوید: امروز بیش از ۸۶ درصد واردات افغانستان، از مسیر مرز ماهیرود انجام می‌شود و این رقم نشان‌دهنده تغییر ثقل تجاری به سمت این معبر امن و سریع است.

رشد مبادلات نیز در سال جاری بی‌سابقه بوده است؛ واردات از افغانستان از نظر وزنی ۱۷۰ درصد و از نظر ارزشی ۱۳۸ درصد رشد داشته است.

جالب اینجاست که حتی در بازه‌های زمانی حساس مانند ایام رمضان، این رشد متوقف نشده و جهش‌های چندصد درصدی در جابجایی کالاهایی نظیر حبوبات، برنج، کنجد و تجهیزات خورشیدی ثبت شده است.

خراسان جنوبی تنها یک معبر نیست، بلکه یک گنجینه اقتصادی است. استاندار با برشمردن پتانسیل‌های استان می‌گوید: «ما در استانی هستیم که ۹۸ درصد زرشک دنیا را تولید می‌کند و رتبه نخست جهانی را دارد. در حوزه معدن، از ۷۴ نوع ماده معدنی کشور، بیش از ۵۰ نوع آن در این خاک نهفته است.»

این ظرفیت‌های عظیم، مبنای توافقات جدید با ولایت فراه افغانستان قرار گرفته است. ایجاد شهرک تخصصی فرآوری مواد معدنی مشترک در منطقه ویژه اقتصادی بیرجند (با الحاق ۱۰۰ هکتار زمین جدید) و طرح کشت فراسرزمینی چغندر قند در اراضی فراه برای تأمین مواد اولیه کارخانه قند قهستان، تنها بخشی از این نقشه راه است.

انقلاب ترانزیتی در مرزهای شرق کشور

رئیس اتاق بازرگانی بیرجند با تشریح کارنامه تجارت خارجی سال ۱۴۰۴، از رشد ۲۰۷۱ درصدی ارزش ترانزیت مبدأ و رونق پروازهای بین‌المللی استان خبر داد.

علیرضا خامه زر، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی بیرجند در گفتگو با خبرنگار مهر از واردات ۲۱ میلیون دلاری کالا به خراسان جنوبی در سال ۱۴۰۴ خبر داد و با تشریح آمار تجارت خارجی استان در ۱۲ ماهه سال ۱۴۰۴ اظهار داشت: بر اساس ارزیابی‌های صورت گرفته، مجموع واردات قطعی کل به گمرکات استان در سال گذشته، بالغ بر ۱۱ هزار و ۷۰۳ تن کالا به ارزش دلاری ۲۱ میلیون و ۵۷۷ هزار دلار بوده است.

غلبه کالاهای اساسی در سبد وارداتی استان

رئیس اتاق بازرگانی بیرجند با اشاره به سهم ۵۱ درصدی کالاهای اساسی از وزن کل واردات، تصریح کرد: در سال ۱۴۰۴، تمرکز ویژه‌ای بر تأمین مایحتاج ضروری مردم صورت گرفت؛ به طوری که ۵ هزار و ۹۶۱ تن کالای اساسی به ارزش ۸.۵ میلیون دلار وارد شده است که در این میان «کنجد» با بیش از ۴.۵ میلیون دلار و «برنج» با ۳.۵ میلیون دلار، بیشترین سهم ارزی را به خود اختصاص داده‌اند.

خامه زر به تنوع واردات از طریق رویه کولبری نیز اشاره کرد و افزود: رویه کولبری در خراسان جنوبی با اختصاص ۲۷ درصد از کل ارزش دلاری واردات، نقش مهمی در معیشت مرزنشینان و تأمین کالاهای بازار ایفا کرده است. بیش از ۳ هزار و ۶۰۰ تن کالا شامل انواع محصولات باغی (گردو، موز، بادام)، ادویه‌جات، پارچه و پنبه از این طریق وارد چرخه اقتصادی استان شده است.

رئیس اتاق بازرگانی بیرجند در ادامه با نگاهی تحلیلی به گزارش ۱۲ ماهه گمرکات استان در سال ۱۴۰۴، از ثبت رکوردهای جدید در حوزه تجارت خارجی خبر داد و اظهار داشت: سال ۱۴۰۴ برای دیپلماسی اقتصادی خراسان جنوبی سالی سرنوشت‌ساز بود؛ به‌طوری که ارزش کل کالاهای صادراتی خروجی از معابر مرزی استان با رشد ۹ درصدی نسبت به سال قبل، از مرز یک میلیارد و ۲۸ میلیون دلار عبور کرد.

خامه زر با اشاره به پویایی تولیدکنندگان استانی تصریح کرد: در بخش صادرات قطعی که مستقیماً از گمرکات بیرجند و ماهیرود اظهار شده است، شاهد رشد خیره‌کننده ۶۶ درصدی در ارزش ریالی و ۵۵ درصدی در وزن کالاها بودیم. کالاهای استراتژیکی همچون انواع شمش آهن، سیمان، هیدروکربن، مصنوعات پلاستیکی و محصولات کشاورزی، ستون فقرات این صادرات را تشکیل داده‌اند که علاوه بر افغانستان، بازارهای جدیدی در روسیه، ترکیه، عراق و پاکستان را نیز فتح کرده‌اند.

خامه زر در ادامه به تحول در بخش واردات اشاره کرد و افزود: واردات قطعی به استان در سال گذشته رشدی ۱۳۸ درصدی را در ارزش تجربه کرد. نکته حائز اهمیت در این بخش، نوع کالاهای وارداتی است؛ ورود قطعات ماشین‌آلات معدنی و پنل‌های خورشیدی نشان‌دهنده حرکت استان به سمت صنعتی‌شدن و بهره‌گیری از انرژی‌های پاک است. این اقلام عمدتاً از کشورهای صنعتی همچون آلمان و چین و همچنین کشورهای همسایه تأمین شده است.

ماهیرود شاهراه طلایی منطقه

وی شگفت‌انگیزترین بخش گزارش سال ۱۴۰۴ را حوزه ترانزیت دانست و خاطرنشان کرد: آمارها نشان‌دهنده یک «انقلاب ترانزیتی» در مرز ماهیرود است. ترانزیت مبدأ از سمت افغانستان به سایر نقاط جهان از نظر وزنی ۱۳۰۳ درصد و از نظر ارزش ۲ هزار و ۷۱ درصد رشد داشته است. این بدان معناست که ماهیرود اکنون به یک شاهراه امن و مورد اعتماد بین‌المللی تبدیل شده است که کالاهایی نظیر تجهیزات آزمایشگاهی، خودرو و خشکبار را از قلب همسایه شرقی به مقاصد جهانی پیوند می‌دهد.

صادرات و ترانزیت از پایانه مرزی ماهیرود به‌طور چشمگیر رشد کرد

اسدالله جلال‌زاده، مدیرکل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای خراسان جنوبی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر از افزایش چشمگیر صادرات و ترانزیت کالا از پایانه مرزی ماهیرود طی دوماه ابتدای سال جاری خبر داد و گفت: این پایانه مرزی نقش کلیدی در تسهیل تجارت خارجی کشور ایفا می‌کند و طی این مدت شاهد رشد قابل توجه در هر دو بخش صادرات و ترانزیت بوده‌ایم.

وی افزود: از ابتدای سال تاکنون، ۲۱۰ هزار و ۲۹۷ تن کالا از طریق پایانه ماهیرود به بازارهای جهانی صادر شده که با انجام ۳ هزار و ۸۱۹ سفر توسط ناوگان حمل‌ونقل، رشدی ۷۳ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته داشته است.

جلال‌زاده با اشاره به اقلام صادراتی گفت: سیمان، آهن‌آلات، کاشی و سرامیک و محصولات تره‌بار عمده کالاهای صادراتی از این پایانه هستند و مبدأ آنها عمدتاً استان‌های اصفهان، خراسان رضوی، یزد، کرمان و شیراز بوده‌اند.

مدیرکل راهداری خراسان جنوبی همچنین به رشد ۱۰۸ درصدی ترانزیت کالا اشاره کرد و تصریح کرد: در دوماهه سال جاری، ۲۷۴ هزار و ۶۹۳ تن کالا از این مرز ترانزیت شده است که با ۱۰ هزار و ۶۷۵ سفر انجام شده و نشان‌دهنده اهمیت بالای ماهیرود در اتصال مبادی ورودی کشور به بازارهای فرامرزی است.

وی درباره اقلام ترانزیتی توضیح داد: روغن، لوازم یدکی، شکر، سویا و داروهای گیاهی عمده کالاهای عبوری هستند و مرزهای ورودی آنها شامل بندرعباس، آستارا و بازرگان می‌شود.

جلال‌زاده افزود: در کنار فعالیت حمل کالا، دو شعبه و شرکت حمل‌ونقل بین‌المللی مسافر نیز در پایانه فعال هستند و طی این مدت ۲۵۱ مسافر در قالب ۲۱۹ سفر حمل یکسره جابه‌جا شده‌اند و همچنین ۲ هزار و ۷۳ نفر وارد و یک هزار و ۲۰۱ نفر به صورت پیاده از مرز خارج شده‌اند.

وی با تأکید بر اهمیت صادرات و ترانزیت در توسعه اقتصادی استان و کشور اظهار داشت: رشد چشمگیر آمارهای این پایانه نشان‌دهنده ظرفیت بالای ماهیرود و تلاش شبانه‌روزی فعالان اقتصادی و مسئولان است. تسهیل فرآیندهای صادرات و ترانزیت، کاهش زمان حمل و افزایش ایمنی مسیرها از اولویت‌های اصلی ما برای حمایت از تجارت خارجی کشور است.

گزارش نهایی از وضعیت خراسان جنوبی نشان می‌دهد که راز موفقیت «مدیریت ۴۸ ساعته» در مرز ماهیرود، در سه کلمه خلاصه می‌شود؛ میدان، هماهنگی و تکنولوژی. استفاده از سامانه‌های نوبت‌دهی دانش‌بنیان، حذف موازی‌کاری‌های دستگاهی و از همه مهم‌تر، دیپلماسی چهره‌به‌چهره با مقامات همسایه، باعث شده تا این استان نه تنها بن‌بست نباشد، بلکه به «هاب ترانزیتی شرق ایران» تبدیل شود.

در شرایطی که دشمنان به دنبال تضعیف پیوندهای دو ملت هستند، خراسان جنوبی با تکیه بر اشتراکات عمیق فرهنگی و مذهبی، آینده‌ای روشن را رقم زده است. صمیمیت و همکاری میان ایران و افغانستان روزبه‌روز قوی‌تر خواهد شد و ماهیرود، نماد این پیوند ناگسستنی است.