پزشکیان: تحقق سلامت در جامعه نیازمند رویکردی فعال و آینده‌نگر است

نشست وبیناری هماهنگی اجرای فاز نخست برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع در ۲۵ شهرستان کشور با حضور دکتر مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور، رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی و مسئولان استانی حوزه بهداشت و درمان برگزار شد.

در این نشست، رئیس‌جمهور ضمن دریافت گزارش آخرین اقدامات ستاد مرکزی برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع و همچنین گزارش عملکرد شهرستان‌های مجری، بر ضرورت تسریع، انسجام‌بخشی و ارتقای اثربخشی اجرای این طرح ملی تأکید کرد و رهنمود‌ها و دستورات لازم را برای تحقق هرچه موفق‌تر اهداف برنامه ارائه داد.

پزشکیان در سخنانی با قدردانی از تلاش‌ها و پیگیری‌های انجام‌شده در مسیر استقرار این برنامه، اظهار داشت: امید ما برای حل بخش قابل توجهی از مسائل و چالش‌های حوزه سلامت و همچنین بسیاری از مسائل اجتماعی کشور به ظرفیت عظیم دانشگاه‌های علوم پزشکی و نظام سلامت بازمی‌گردد. امروز بخش عمده‌ای از معضلات جامعه، اعم از سلامت اجتماعی، سلامت اقتصادی و سایر ابعاد رفاه عمومی، با حوزه سلامت پیوندی مستقیم دارد و چنانچه این طرح با موفقیت اجرا شود، بخش قابل توجهی از این مشکلات مرتفع خواهد شد.

رئیس جمهور با تأکید بر اینکه تحقق سلامت در جامعه نیازمند رویکردی فعال و آینده‌نگر است، تصریح کرد: اگر جامعه پزشکی کشور با نگاه مسئولانه و مأموریت‌محور در مسیر ارتقای سلامت عمومی گام بردارد، بسیاری از آسیب‌های اجتماعی و زمینه‌های شکل‌گیری نارضایتی‌های عمومی کاهش خواهد یافت.

پزشکیان با بیان اینکه رخداد‌های اجتماعی دی ماه سال گذشته قابل پیشگیری بود، خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از کسانی که در این رخداد‌های حضور داشتند، با آسیب‌هایی همچون بیکاری، محرومیت و سایر عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت درگیر بودند. اگر در گذشته می‌توانستیم زمینه‌های شکل‌گیری این آسیب‌ها را شناسایی و مدیریت کنیم، بسیاری از این مسائل بروز نمی‌یافت. متأسفانه نظام سلامت ما در برخی حوزه‌ها فاقد سازوکار‌های پیش‌بینی‌کننده مؤثر بوده است.

رئیس جمهور شبکه بهداشت و درمان کشور را یکی از بزرگ‌ترین ظرفیت‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران دانست و افزود: این شبکه گسترده با بهره‌گیری از نیروی انسانی متخصص و زیرساخت‌های موجود، قادر است نقش راهبری و هدایت توسعه سلامت‌محور مناطق مختلف کشور را برعهده گرفته و مسائل هر منطقه را در چارچوب سلامت جامعه‌محور شناسایی و مدیریت کند.

پزشکیان تأکید کرد: هرگاه این باور در مدیران حوزه سلامت شکل گیرد که مسئولیت آنان صرفاً درمان بیماری نیست، بلکه هدایت و ارتقای سلامت همه‌جانبه جامعه است، برای بسیاری از عوامل زمینه‌ساز آسیب‌های اجتماعی و بی‌سلامتی از جمله اشتغال، آموزش، فقر و مسائل مرتبط با زنان سرپرست خانوار نیز راهکار‌های مؤثر و عملیاتی طراحی خواهد شد.

رئیس جمهور با اشاره به ظرفیت‌های مراکز بهداشت کشور اظهار داشت: مراکز بهداشت می‌توانند به کانون‌های نجات‌بخش و توسعه‌دهنده سلامت در مناطق مختلف تبدیل شوند؛ مراکزی که ضمن گسترش عدالت در سلامت، از بروز بسیاری از اختلالات و آسیب‌های اجتماعی پیشگیری کرده و نقش مؤثری در ارتقای سرمایه اجتماعی ایفا کنند.

پزشکیان همچنین نقش دولت را در تسهیل همکاری‌های بین‌بخشی برای اجرای موفق این طرح را مهم ارزیابی کرد و گفت: دولت آمادگی دارد از طریق تقویت هماهنگی میان دستگاه‌ها، نظام سلامت را در تحقق مأموریت‌های خود یاری کند.

رئیس جمهور مشارکت مردمی را دومین رکن موفقیت این برنامه دانست و افزود: شناسایی، سازماندهی و به‌کارگیری ظرفیت‌های محلی، نهاد‌های مردمی و مشارکت‌های اجتماعی می‌تواند روند اجرای برنامه پزشکی خانواده را تسریع و اثربخشی آن را افزایش دهد. چنانچه همکاری‌های بین‌بخشی و مشارکت‌های مردمی به‌درستی شکل گیرد، در گام بعدی می‌توان با طراحی ساختار‌های شبکه‌ای، تدوین دستورالعمل‌های اجرایی و استقرار نظام‌های نظارت و ارزیابی، اجرای طرح را به‌صورت نظام‌مند مدیریت کرد.

پزشکیان در ادامه بر ضرورت ارزیابی دقیق ظرفیت‌های اجرایی برنامه تأکید کرد و گفت: باید مشخص شود که آیا مراکز بهداشت و درمان برای اجرای کامل این طرح از آمادگی لازم برخوردارند، آیا نیروی انسانی کافی و آموزش‌دیده در اختیار داریم، آیا تجهیزات، دارو‌ها و زیرساخت‌های مورد نیاز تأمین شده‌اند و آیا عمق و کیفیت خدمات سلامت نسبت به دهه‌های گذشته ارتقا یافته است یا خیر.

رئیس جمهور افزود: شبکه بهداشت و درمان باید تا حد امکان نیاز‌های درمانی مردم را در همان سطح اولیه پاسخ دهد و ارجاع تنها در موارد ضروری و تخصصی صورت گیرد. برای تحقق این هدف لازم است کلینیک‌های تخصصی ارجاع به‌صورت دقیق تعریف و سازماندهی شوند تا بیماران در فرآیند ارجاع دچار سردرگمی نشوند. همچنین ظرفیت پذیرش مراکز تخصصی و حجم ارجاعات نیز باید به‌طور شفاف مشخص باشد.

پزشکیان با تأکید بر نقش فعال پزشک خانواده اظهار داشت: پزشک خانواده باید دارای رویکردی فعال، میدانی و مبتنی بر پایش مستمر وضعیت سلامت جامعه باشد. خوشبختانه گزارش‌های ارائه‌شده نشان می‌دهد که در این زمینه پیشرفت‌های مناسبی حاصل شده است.

رئیس جمهور همچنین مدیریت منابع را از مهم‌ترین الزامات موفقیت این طرح برشمرد و تصریح کرد: اگر نتوانیم متناسب با منابع موجود، بسته‌های خدمتی واقع‌بینانه و پایدار تعریف کنیم و ناخواسته موجب ایجاد تقاضای القایی و کاذب شویم، هر میزان منابع نیز در اختیار داشته باشیم با مشکل مواجه خواهیم شد.

پزشکیان خاطرنشان کرد: لازم است مدل بسته‌های خدمت بازطراحی شود؛ به‌گونه‌ای که ضمن افزایش رضایتمندی مردم و گسترش خدمات، پایداری منابع نیز حفظ شود. این امر مستلزم تحول در رویکرد‌های مدیریتی حوزه سلامت و درمان است.

رئیس جمهور با انتقاد از برخی رویه‌های هزینه‌زا در نظام سلامت گفت: نباید پزشکان با تجویز‌های غیرضروری، چه در حوزه دارو و چه در حوزه تجهیزات پزشکی، برای نظام سلامت هزینه‌تراشی کنند. مدیریت بهینه منابع، یکی از ارکان اصلی حکمرانی سلامت است.

پزشکیان همچنین بر ضرورت توجه به توان اقتصادی بیماران تأکید کرد و افزود: مدیران و سیاست‌گذاران حوزه سلامت باید خدمات درمانی را متناسب با سطح درآمد و توان مالی مردم طراحی کنند و از تحمیل خدمات غیرضروری بر بیماران پرهیز شود. طبیب واقعی کسی است که علاوه بر سلامت جسمی، سلامت روانی، اجتماعی و اقتصادی بیمار را نیز مدنظر قرار دهد و بر اساس شرایط واقعی او تصمیم‌گیری کند.

رئیس جمهور در این زمینه به پیشنهاد اخیر خود برای تصویب مصوبه‌ای در مجمع عمومی فرهنگستان علوم پزشکی اشاره کرد و گفت: مقرر شده است مدیران گروه‌ها و انجمن‌های علمی پزشکی، سیاست‌های دارویی هر رشته را تدوین و ابلاغ کنند تا تجویز دارو و خدمات درمانی خارج از چارچوب‌های علمی و مصوب صورت نگیرد.

پزشکیان تصریح کرد: باید هزینه‌های زائد و غیرضروری برای دولت، سازمان‌های بیمه‌گر و مردم مدیریت و کنترل شود. سیاست‌گذاری دارویی و مدیریت تجویز خدمات درمانی از مسئولیت‌های حاکمیتی حوزه سلامت است و نباید بار مالی غیرمنطقی بر دوش مردم تحمیل شود. به‌عنوان نمونه، برخی اقدامات تشخیصی و درمانی از جمله بخشی از آنژیوگرافی‌های انجام‌شده فاقد ضرورت بالینی کافی هستند و صرفاً به دلایل اقتصادی تجویز می‌شوند.

رئیس جمهور تأکید کرد: دولت مصمم است با همراهی جامعه پزشکی و با تکیه بر زبان مشترک و نگاه مسئولانه، بهترین خدمات سلامت را متناسب با توان و امکانات کشور به مردم ارائه کند و در مواردی که افراد خواهان خدمات ویژه‌تر هستند، هزینه آن را شخصاً پرداخت نمایند.

پزشکیان با اشاره به توانمندی بالای پزشکان و کادر درمان کشور اظهار داشت: سرمایه انسانی حوزه سلامت یکی از ارزشمندترین دارایی‌های کشور است. اگر اراده و انسجام لازم شکل گیرد، می‌توان جامعه را از بسیاری از مشکلات و چالش‌ها عبور داد. لازمه این امر، شناخت دقیق ظرفیت‌ها و تعریف واقع‌بینانه خدمات بر مبنای امکانات موجود است. نباید سطح انتظارات را فراتر از توان اجرایی کشور افزایش داد؛ زیرا این امر زمینه‌ساز نارضایتی عمومی خواهد شد.

رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: اقشار آسیب‌پذیر جامعه بیش از سایر گروه‌ها در معرض تهدید‌های سلامت قرار دارند و جامعه پزشکی می‌تواند با نگاه اجتماعی و انسان‌محور، نقش مهمی در کاهش آلام روحی، روانی، اقتصادی و اجتماعی آنان ایفا کند.

پزشکیان در بخش دیگری از سخنان خود خطاب به رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی تأکید کرد: شما نباید صرفاً در محدوده یک شهر عمل کنید، بلکه باید مسئولیت سلامت کل استان را بر عهده بگیرید. در چارچوب برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، اهداف، منابع و هزینه‌ها مشخص است و بر همین اساس باید مسئولیت‌پذیری بیشتری در سطح استانی شکل گیرد.

رئیس‌جمهور افزود: اگر نگاه مدیریتی محدود به یک شهر باقی بماند، دستیابی به اهداف زمان‌بر خواهد بود؛ اما با نگاه فراگیر، اراده جدی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های استانی، می‌توان مسیر تحقق اهداف را هموار کرد.

پزشکیان با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از فرصت‌های موجود گفت: باید کشور را هرچه سریع‌تر از شرایط کنونی عبور دهیم. فرصت‌های موجود محدود هستند و اگر زمان را از دست بدهیم، ممکن است چنین ظرفیت و امکانی مجدداً فراهم نشود.

رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به جایگاه تمدنی و ظرفیت‌های گسترده جمهوری اسلامی ایران اظهار داشت: ایران باید الهام‌بخش و الگوی موفق در عرصه سلامت و حکمرانی اجتماعی باشد. دستیابی به این هدف با اقدامات معمولی و روزمره امکان‌پذیر نیست و نیازمند تلاش مضاعف، عزم ملی و بهره‌گیری حداکثری از همه ظرفیت‌ها و توانمندی‌های کشور است.

پزشکیان تأکید کرد: نباید در کشور ما فردی محروم، فقیر یا ساکن مناطق دورافتاده وجود داشته باشد که از نگاه نظام سلامت مغفول بماند. باید شریک رنج و دغدغه‌های مردم باشیم و از ظرفیت‌های برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع برای شناسایی، حمایت و توانمندسازی گروه‌های آسیب‌پذیر، سالمندان، محرومان و ساکنان مناطق کم‌برخوردار حداکثر بهره را ببریم.