عبور از خط قرمز عدالت: چرا حکم بازداشت نتانیاهو در آسمان اروپا معلق ماند؟

سجاد مقدم، کارشناس حقوقی در یادداشتی برای خبرگزاری میزان، به تثبیت چتر مصونیت از مجازات اعطایی کشورهای غربی برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی پرداخت که این بار با صدور اجازه پرواز هواپیمای او از آسمان این کشورها برای سفر به آمریکا جلوه یافت.

سفر اخیر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی به آمریکا برای دیدار با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در فلوریدا، فراتر از یک دیدار دیپلماتیک، به یک آزمون جدی برای اقتدار حقوق بین‌الملل تبدیل شد.

با وجود صدور حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو، توسط دیوان بین‌المللی کیفری (ICC) به اتهام جنایت‌های جنگی در غزه، او موفق شد از حریم هوایی چندین کشور عضو این دیوان عبور کند، بدون آنکه با مانعی مواجه شود

استراتژی «پرواز ایمن» و دور زدن قانون بر اساس منابع، برنامه‌ریزان امنیتی نتانیاهو از یک «مسیر هوایی غیرمعمول و طولانی» برای رسیدن به آمریکا استفاده کردند.

این در حالی است که هواپیمای وی موسوم به «جناح صهیون» عمدا از حریم هوایی کشور‌هایی مانند انگلیس و پرتغال که مواضع سخت‌گیرانه‌تری نسبت به اجرای احکام دیوان بین‌المللی کیفری دارند، دوری کرد؛ در مقابل، او با عبور از فراز یونان، ایتالیا و فرانسه، عملا پایبندی این کشور‌ها به اساسنامه رُم را به چالش کشید.

این در حالی است که طبق قوانین بین‌المللی، کشور‌های عضو اساسنامه رُم ملزم به همکاری با دیوان و اجرای احکام جلب هستند.

چالش «گذرگاه امن» و انفعال دیپلماتیک یکی از دلایل اصلی عدم اجرای تعهدهای توسط این کشورها، تمایز میان «عبور ترانزیت» و «توقف در خاک» است؛ نتانیاهو با انتخاب مسیری مستقیم از آتلانتیک شمالی و پرواز بر فراز کانادا، نیاز به توقف برای سوخت‌گیری در فرودگاه‌های واسطه را حذف کرد تا از خطر بازداشت فیزیکی بگریزد.

این وضعیت درست مانند آن است که پلیس راهنمایی و رانندگی حکم بازداشت راننده یک خودروی فراری را در دست داشته باشد، اما آن راننده با سرعت از بزرگراهی عبور کند که از وسط شهر تحت صلاحیت آن پلیس می‌گذرد. اگر پلیس به جای مسدود کردن مسیر و متوقف کردن خودرو، صرفا از دور نظاره‌گر عبور سریع او باشد تا راننده به سلامت به ایالت مجاور (جایی که پلیس دیگر حق بازداشت ندارد) برسد، در واقع با وجود داشتن «اختیار قانونی»، از اجرای آن «چشم‌پوشی» کرده است؛ این دقیقا همان اتفاقی است که در آسمان اروپا برای هواپیمای نتانیاهو رخ داد.

با وجود این، فرانچسکا آلبانیز، گزارشگر ویژه سازمان ملل در موضوع حقوق بشر در فلسطین اشغالی، این اقدام کشور‌های اروپایی را فراهم کردن یک «گذرگاه امن» برای یک فرد تحت تعقیب نامیده و خواهان پاسخگویی آن‌ها شده است.

انفعال این کشور‌ها نشان‌دهنده اولویت یافتن ملاحظات سیاسی بر تعهدهای حقوقی است، چراکه برخورد با هواپیمای حامل یک مقام ارشد در حریم هوایی، پیچیدگی‌های دیپلماتیک شدیدی ایجاد می‌کرد.

 آمریکا، پناهگاه سیاسی برای رژیم صهیونیستی است؛ انتخاب آمریکا به‌عنوان مقصد نهایی نیز کاملا استراتژیک بود؛ چرا که این کشور عضو دیوان بین‌المللی کیفری نیست و نتانیاهو می‌توانست بدون نگرانی از بازداشت، در آنجا با مقام‌های آمریکایی درباره مسائل غزه، لبنان و سوریه گفت‌و‌گو کند.

در نهایت، عدم استفاده این کشور‌ها از اختیارات قانونی خود، نشان‌دهنده شکافی عمیق میان متن قانون بین‌الملل و اجرای آن در دنیای سیاست است؛ آن‌ها با اجازه دادن به عبور هوایی نتانیاهو، عملا اعتبار دیوان بین‌المللی کیفری را در برابر ضرورت‌های سیاسی قربانی کردند.