گام تازه دستگاه قضا برای صیانت از حقوق محجورین/ آغاز پایش سراسری پرونده‌های سرپرستی با رویکرد حکمرانی قضایی داده‌محور

همایش ملی حکمرانی قضایی- حمایتی در صیانت و تعالی امور سرپرستی با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین منتظری رئیس دیوان عالی کشور، حجت‌الاسلام والمسلمین موحدی دادستان کل کشور، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی هادی معاون حقوقی و علی کاظمی رئیس پژوهشگاه و مهدی جوهری مدیرکل آموزش قوه قضاییه، علی القاصی رئیس کل دادگستری و علی صالحی دادستان تهران برگزار شد. 

وحید میرحسینی معاون قضایی دادستان کل کشور در امور پیشگیری از وقوع جرم در این همایش، اظهار کرد: نظام سرپرستی خط مقدم صیانت از حقوق عامه در حوزه توان‌خواهان، محجورین و افراد تحت حمایت و فاقد قدرت مطالبه‌گری است.

وی افزود: افرادی که در این حوزه تحت حمایت قرار می‌گیرند، خود امکان دفاع مؤثر از حقوقشان را ندارند از این رو دستگاه قضایی و به ویژه دادستان در این میدان نقش پیش‌برنده و صیانتی دارد.

میرحسینی تاکید کرد: تحولات اجتماعی پیچیدگی‌های اقتصادی و افزایش انتظارات عمومی ایجاب می‌کند که این حوزه از حالت صرفاً اجرایی خارج و ضمن ورود به مرحله حکمرانی، هوشمند، نظام‌مند، در قالب یک نظام منسجم داده‌محور و پاسخگو سامان یابد.

وی اضافه کرد: بر همین اساس معاونت حقوق عامه با همکاری معاونت حقوقی و امور مجلس، پژوهشگاه قوه قضاییه، اداره کل آموزش معاونت منابع انسانی و امور فرهنگی قوه قضاییه و بیش از سی نهاد ملی این همایش را با هدف ارتقای حکمرانی قضایی حمایتی در حوزه سرپرستی، ایجاد هم افزایی نهادی، تبیین نظام مسائل ملی و طراحی مسیر تعالی نظام سرپرستی برنامه‌ریزی و اجرا کرد.

جمع‌بندی اقدامات و دستاورد‌های در رویداد نخست

وی در تشریح دستاورد‌های این همایش، گفت: تثبیت گفتمان حکمرانی قضایی حمایتی در حوزه سرپرستی و شناسایی چالش‌های اجرایی ملی از مهمترین دستاورد‌های این همایش است. 

وی در ادامه ضرورت غربالگری و بازشماری پرونده‌های سرپرستی، ساماندهی اموال محجورین در مراکز شبانه‌روزی، ارتقای تعامل نظام‌مند با واحد‌های سرپرستی، نیاز به بانک جامع اطلاعات مددجویان، ساختارمند کردن نقش سمن‌ها مددکاران و قیم‌های افتخاری را از مهمترین چالش‌های اجرایی ملی این همایش برشمرد. 

آغاز پایش سراسری پرونده‌های سرپرستی در دادسرا‌های کشور

معاون قضایی دادستان کل کشور یادآور شد: برای نخستین بار فرآیند پایش سراسری پرونده‌های سرپرستی در دادسرا‌های کشور به صورت نظام‌مند آغاز شده است. این پایش شامل بازشماری و غربالگری پرونده‌های موجود، شناسایی پرونده‌های جریانی و رسوبی، ثبت و تکمیل اطلاعات محجورینو بررسی وضعیت نظارت بر اموال و حقوق مالی آنان بود. این اقدام مقدمه طراحی بانک جامع اطلاعات حوزه سرپرستی و گامی اساسی در جهت هوشمند‌سازی نظارت قضایی است.

تاکید بر ساماندهی مسئله مددجویان مجهول‌الهویه

وی اضافه کرد: بر اساس اعلام رسمی سازمان بهزیستی کشور ۴۸۹۳ نفر از مددجویان در مراکز نگهداری فاقد هویت مشخص هستند. در این مرحله با مدیریت دادستان‌های استان‌ها و با مشارکت فراجا ثبت احوال پزشکی قانونی و دانشگاه‌های علوم پزشکی کارگروه‌های تخصصی برای شناسایی و تعیین تکلیف این افراد تشکیل شد. این اقدام، بیانگر عبور از نظارت انفعالی به مداخله مسئولانه و فعال در حوزه حقوق عامه است.

میرحسینی با اشاره به ضرورت هم‌افزایی و هماهنگی ملی در موضوع سرپرستی، گفت: حضور گسترده دستگاه‌های کیفری، اجرایی دانشگاهی و حمایتی، یک شبکه ملی همکاری را ایجاد کرد. مهمترین نکته این است که از وقفه‌ها جلوگیری شود و سپس به یک فرآیند مستمر تبدیل شود؛ چرا که نظام فعلی یک مورد حاشیه‌ای ندارد، بلکه یک استاندارد عدالت اجتماعی است و آزمون عدالت اجتماعی نیز معتبر است و در این حوزه، دستورالعمل اجرایی برای جلوگیری از وقفه‌ها صادر می‌شود؛ بلکه توسط قاضی صالح تعیین می‌شود.

برگزاری مرحله دوم این رویداد در تیرماه ۱۴۰۵

وی در ادامه از برگزاری مرحله دوم این رویداد در تیرماه ۱۴۰۵ خبر داد و تاکید کرد: مرحله دوم این رویداد با محوریت پژوهشگاه قوه قضاییه برگزار خواهد شد. اگر رویداد نخست ناظر به گردآوری تجربیات، شناسایی چالش‌ها، تثبیت گفتمان و طراحی چارچوب اجرایی بود، رویداد دوم، ناظر به تعمیق نظری مدل‌سازی حکمرانی قضایی در حوزه سرپرستی، ارائه الگوی علمی بومی و تدوین چارچوب سیاستی ملی خواهد بود.

میرحسینی اضافه کرد: امروز با حفظ راهبری کلان معاونت حقوق عامه در سیاست‌گذاری و پایش ملی، اجرای مرحله علمی و پژوهشی این حرکت را به پژوهشگاه قوه قضاییه می‌سپاریم. این انتقال واگذاری مسئولیت نیست؛ بلکه تکمیل یک زنجیره منطقی از اجرا به نظریه پردازی است.

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه: حقوق عامه زیربنای جامعه سالم، پایدار و پویاست

علی کاظمی رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه نیز در این همایش، اظهار کرد: امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند حقوق عامه هستیم این حقوق زیربنای جامعه سالم، پایدار و پویاست. این همایش با هماهنگی دادستانی کل کشور برای افراد آسیب‌پذیر اجتماع برگزار شده است. این رویدار نشان دهنده این است که امروز شاهد یک حکمرانی قضایی داده محور هستیم که می‌تواند بر بسیاری از آسیب‌های اجتماعی فائق آید. 

وی افزود: در این رویداد موضوعات و عناوین مهم در حوزه سرپرستی مورد بررسی قرار گرفت و به نهاد‌های جایگزین موسسه‌محور توجه شد و تاکید شد که باید به سمت مراقبت‌های خانواده‌محور به جای مراقبت‌های موسسه‌محور به پیش برویم. 

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه آسیب‌شناسی‌های لازم انجام شد. همچنین فراخوان همایش علمی این رویداد تدوین شده و هفته آینده اطلاع‌رسانی می‌شود. 

وی تاکید کرد: با برنامه‌ریزی دقیق می‌توانیم بر چالش‌های مهم حوزه سرپرستی فائق آییم. 

برگزاری ۱۰۰ کارگاه آموزشی برای فعالان حقوق کودک

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی هادی معاون حقوقی قوه قضاییه نیز در این همایش اظهار کرد: معاونت حقوقی تاکنون بیش از ۱۰۰ کارگاه آموزشی برای فعالان حقوق کودک برگزار کرده است. 

وی با تاکید بر استفاده حداکثری از تمام ظرفیت‌های قانون حمایت از اطفال، گفت: با همه تلاش‌هایی که انجام می‌گیرد از ظرفیت‌های این قانون به طور کامل استفاده نشده که لازم است همکاران ما به این موضوع توجه ویژه داشته باشند.

وی در ادامه با اشاره به آیات و روایاتی در زمینه صیانت و حمایت از کودکان بی‌سرپرست، عنوان کرد: کسانی که در حوزه اطفال و کودکان بی‌سرپرست کار می‌کنند باید مهارت و توانایی لازم را در حوزه حقوق کودک داشته باشند. هر کار و اصلاحی که در این حوزه انجام می‌شود باید بیشترین نفع را برای کودک داشته باشد. 

معاون حقوقی قوه قضاییه تصریح کرد: ما به عنوان نهاد حمایتی و حقوقی باید به سراغ کودکان بی‌سرپرست برویم، با استفاده از نهاد شناسایی این کودکان را شناسایی و آنان را مورد حمایت قرار دهیم.

استفاده از فناوری‌های نوین در حوزه مسائل آموزشی قوه قضاییه

مهدی جوهری مدیرکل آموزش قوه قضاییه نیز در این همایش، اظهار کرد: حکمرانی قضایی مولفه‌هایی دارد و استفاده از فناوری‌های نوین یکی از این مولفه‌هاست. آموزش نیز از مولفه‌های مهم این حکمرانی است.

وی با اشاره به اهمیت آموزش در حکمرانی قضایی، گفت: آموزش از چنان جایگاه رفیع و ارزشمندی در جامعه برخوردار است که با آموزش می‌توان فرهنگ یک جامعه را تغییر داد. برگزاری این همایش علمی و آموزشی جای تقدیر و تشکر دارد. برای سال آینده شاهد تحولاتی در حوزه آموزش قوه قضاییه خواهیم بود و به سمت استفاده از فناوری‌های نوین در این حوزه خواهیم بود. 

وی ادامه داد: اطلاع، تصمیم، تعقیب و نظارت پسینی از مهمترین نیاز‌های حکمرانی قضایی است که باید مورد توجه ویژه قرار گیرند. 

گفتنی است در پایان این همایش با اهدای لوح تقدیر از فهیمه جمعه‌پور دادیار دادسرای عمومی و انقلاب مشهد، اعظم محمدی دادیار دادسری عمومی و انقلاب زنجان، سمیه کرباسی نجف آبادی دادیار دادسرای عمومی و انقلاب تهران، بابک عیوضی معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی اهواز، محمد اسدی معاون دادستان شیراز و سرپرست مجتمع شوق زندگی و طاهره عابدینی معاون دادستان و سرپرست مجتمع شوق زندگی اصفهان به دلیل اقدامات مثبت تجلیل شد.