افزایش ۴۰ درصدی حمله‌ها به مراکز آموزشی؛ فلسطین در میان آسیب دیده‌ترین‌ها

گزارش جدید ائتلاف جهانی برای حفاظت از آموزش در برابر حمله‌ها GCPEA بیش از ۸ هزار و ۵۰۰ حمله به مدرسه‌ها، دانش‌آموزان و معلمان را نشان می‌دهد؛ این گزارش ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۵ خرداد ۱۴۰۵) منتشر شد.

گزارش تکان‌دهنده از رشد حمله‌ها به مراکز آموزشی

طبق گزارش «آموزش و پرورش تحت حمله ۲۰۲۶» ائتلاف جهانی برای محافظت از آموزش و پرورش، دست‌کم ۸۵۵۶ تا ۸۵۶۶ حمله به آموزش و پرورش در سطح جهان در سال‌های ۲۰۲۴-۲۰۲۵ رخ داده است که بیش از ۴۰ درصد افزایش نسبت به دوره ۲ ساله قبل را نشان می‌دهد.

این حمله‌ها به بیش از ۱۰ هزار و ۶۰۰ دانش‌آموز، معلم و کارکنان آموزشی در ۸۳ کشور، ازجمله ۵۵ کشور که در درگیری مسلحانه فعال نبودند، آسیب رسانده است.

فلیسیتی پیرس، محقق ارشد «آموزش تحت حمله ۲۰۲۶»، گفت: ما معتقدیم که افزایش واقعی بسیار بیشتر است؛ تشدید درگیری‌ها، کاهش دسترسی به کمک‌های بشردوستانه و قطع گسترده اطلاعات به این معنی است که بسیاری از حمله‌ها هرگز گزارش نمی‌شوند.

با افزایش ناامنی و بی‌ثباتی جهانی، سطح درگیری‌ها به بالاترین حد خود از زمان جنگ جهانی دوم رسیده است؛ ائتلاف جهانی برای حفاظت از آموزش در برابر حمله‌ها، بیشترین تعداد حمله‌ها را در کلمبیا، جمهوری دموکراتیک کنگو، اتیوپی، هائیتی و فلسطین ثبت کرده است.

در فلسطین، بیش از ۲ هزار حمله، آموزش را هدف قرار داده است و تا پایان سال ۲۰۲۵، تقریبا تمام مدرسه‌های غزه آسیب دیده یا ویران شده‌اند؛ هائیتی که در این گزارش به آن اشاره شده است، بیش از ۴۰۰ حمله را تجربه کرده است.

بیشترین تعداد کشته یا زخمی در میانمار، نیجریه، یمن و کامرون ثبت شده است؛ دختران و زنان با خطر‌های فزاینده خشونت و محرومیت، ازجمله حمله‌های هدفمند به مدرسه‌های دخترانه و خشونت جنسی مرتبط با درگیری در کامرون، جمهوری آفریقای مرکزی، کلمبیا، هائیتی و نیجریه مواجه شدند.

اشغال مدرسه‌ها توسط نیرو‌های مسلح یا گروه‌ها که تقریبا ۲ برابر شده است، نه‌تنها یادگیری را مختل می‌کند و به زیرساخت‌های حیاتی آموزش آسیب می‌رساند، بلکه خطرات استخدام کودکان، خشونت جنسی و حمله‌های تلافی‌جویانه را نیز افزایش می‌دهد.

این گزارش همچنین به استفاده فزاینده از سلاح‌های انفجاری در مناطق پرجمعیت، ازجمله مواد منفجره حمل شده توسط پهپاد، در تقریبا ۳۰۰ حمله به آموزش اشاره می‌کند؛ بسیاری از این حمله‌ها در ساعات کلاس رخ داده و باعث کشته شدن دانش‌آموزان و مربیان و تعطیلی طولانی‌مدت مدرسه‌ها شده است.

کشور‌هایی با بیشترین میزان حمله‌ها به مراکز آموزشی

کشور‌های با بالاترین تعداد حمله‌ها به مراکز آموزشی شامل کلمبیا (۴۲۶)، جمهوری دموکراتیک کنگو (DRC) (۶۸۶)، اتیوپی (۱۲۴۳)، هائیتی (۴۱۹) و فلسطین (بیش از ۲۴۰۰ حمله به دانش‌آموزان و کارکنان) هستند.

در بخش آسیب به افراد، میانمار، نیجریه، یمن و کامرون پیشتازند: بیش از ۱۷۰۰ کشته یا زخمی در این کشور‌ها ثبت شده است؛ فقط در نیجریه بیش از ۷۰۰ مورد ربودن گزارش شده است؛ در میانمار دست‌کم ۸۰ کشته و ۲۴۰ زخمی در حمله‌ها به آموزش ثبت شده است.

هند نیز با رقم بسیار بالای ۶۷۳۴ حمله در فهرست قرار دارد.

انواع حمله‌ها و روند‌های کلیدی

۱. سلاح‌های انفجاری و پهپادها: ائتلاف جهانی برای محافظت از آموزش و پرورش در برابر حمله دست‌کم هزار و ۲۰۰ حمله با سلاح‌های انفجاری در ۲۱ کشور ثبت کرده است؛ بیش از ۳۲۰ حمله مرتبط با پهپاد باعث کشته یا زخمی شدن نزدیک به ۳۰۰ نفر و آسیب به ۲۵۰ مدرسه شده است؛ این روند با افزایش استفاده از پهپاد‌ها در جنگ‌های مدرن همخوانی دارد.

۲. اشغال نظامی مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها: تقریبا ۲ برابر شدن موارد (۹۱ درصد افزایش) که دسترسی به آموزش را مختل می‌کند و مراکز آموزشی را به اهداف نظامی تبدیل می‌نماید.

۳. هدف‌گیری جنسیتی و گروه‌های آسیب‌پذیر: در دست‌کم ۱۱ کشور، دختران و زنان هدف قرار گرفته‌اند مانند حمله به مدرسه دخترانه در نیجریه؛ کودکان دارای معلولیت نیز آسیب دیده‌اند، مانند انفجار کنترل‌شده مدرسه ویژه در لبنان.

۴. حمله‌ها به آموزش عالی: افزایش قابل توجه حمله‌ها به دانشگاه‌ها، استادان و دانشجویان؛ این حمله‌ها نه‌تنها مستقیما جان‌ها را می‌گیرد، بلکه باعث تعطیلی مدرسه‌ها، اختلال در یادگیری میلیون‌ها کودک، ایجاد ترومای روانی و تضعیف آینده جوامع می‌شود؛ طبق نظر کارشناسان، این الگو نظام‌مند و استراتژیک است و مدرسه‌ها دیگر به‌عنوان مکان‌های امن دیده نمی‌شوند.

علل و زمینه جهانی افزایش حمله‌ها به مراکز آموزشی

روند نگران‌کننده افزایشی یادشده با افزایش تعداد درگیری‌های مسلحانه هم‌زمان است؛ برنامه داده‌های درگیری دانشگاه Uppsala در ۲۰۲۵، ۶۵ درگیری شامل ۱۳ مورد جنگ ثبت کرد که بالاترین میزان از سال ۱۹۹۲ است؛ تلفات سازمان‌یافته خشونت نیز به بیش از ۲۴۴ هزار نفر رسید.

کاهش رعایت هنجار‌های بین‌المللی، impunity (مصونیت) برای جنایت‌های جنگی و کاهش بودجه نظارت و گزارش‌دهی (MRM) نیز عوامل موثرند.

تاثیر‌های انسانی و آموزشی افزایش حمله‌ها به مراکز آموزشی

افزایش حمله‌ها به مراکز آموزشی در مناطق مختلف جهان تاثیر‌های انسانی و آموزشی مختلفی دارند:

میلیون‌ها کودک از دسترسی به آموزش محروم شده‌اند.

ترومای روانی بلندمدت برای بازماندگان.

نابرابری جنسیتی تشدیدشده: دختران اغلب هدف مستقیم یا غیرمستقیم قرار می‌گیرند.

تاثیر بر توسعه: آموزش پایه‌ای برای صلح و ثبات است؛ حمله به آن چرخه فقر و خشونت را تشدید می‌کند.

به گفته یکی از کارشناسان این حوزه، اعداد در حال افزایش است و پشت این ارقام کودکانی هستند که مدرسه‌ها را دیگر مکان امن نمی‌بینند؛ در چنین شرایطی نه‌تنها آموزش، بلکه امنیت، آینده و اعتماد از دست می‌رود.

افزایش بیش از ۴۰ درصدی حمله‌ها به آموزش در ۲۰۲۴-۲۰۲۵ زنگ خطری جدی برای جامعه جهانی است؛ این پدیده فراتر از آمار، آینده نسل‌ها را تهدید می‌کند؛ حفاظت از آموزش نه تنها یک وظیفه بشردوستانه، بلکه سرمایه‌گذاری در صلح پایدار است.

دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی باید با هم برای تقویت هنجار‌های بین‌المللی، پایان مصونیت و تضمین حق آموزش ایمن برای همه کودکان اقدام کنند؛ بدون این تعهد، «جهانی که حتی کوچک‌ترین‌ها نیز از آن مصون نیستند» به واقعیت تبدیل خواهد شد.