سه نسخه طلایی برای رمضان / از دعای سحر تا ابوحمزه با توصیه‌ای از نهج‌البلاغه

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدوی ارفع با اشاره به ویژگی‌های ماه مبارک رمضان اظهار کرد: روزه موجب کنترل نفس و مهار تمایلات درونی انسان می‌شود و از سوی دیگر طبق روایات، در این ماه زمینه‌های وسوسه شیطان کاهش می‌یابد؛ به همین دلیل گرایش طبیعی مؤمنان به دعا، مناجات، قرآن و خلوت با خداوند افزایش پیدا می‌کند. 

وی با بیان اینکه اهل‌بیت (ع) برای حالات مختلف انسان در شب و روزهای رمضان «نسخه‌های متنوع معنوی» ارائه کرده‌اند، افزود: برای سحرهای ماه رمضان، دعای سحر یک متن عمیق عرفانی است که انسان را از مشاهده جلوه‌های الهی همچون «بها»، «جمال» و «جلال» عبور می‌دهد و مناسب کسانی است که در سحر حال توجه و شهود بیشتری دارند. 

این استاد حوزه ادامه داد: در طول روز نیز دعاهای روزانه ماه رمضان هر کدام پیام تربیتی خاصی دارند. به عنوان نمونه، دعای روز نخست بر کیفیت روزه تأکید می‌کند تا انسان از همان ابتدا مراقب باشد روزه‌اش صرفاً ظاهری و بی‌ثمر نباشد؛ همان‌گونه که در حکمت‌های نهج‌البلاغه نیز نسبت به بی‌حاصل بودن برخی عبادت‌های بی‌توجه هشدار داده شده است. 

مهدوی ارفع در ادامه سه دعای شاخص این ماه را «دعای افتتاح»، «دعای سحر» و «دعای ابوحمزه ثمالی» برشمرد و گفت: دعای افتتاح که منسوب به امام زمان (عج) است، متنی جامع در معارف توحیدی و اجتماعی است و فضای شب‌های رمضان را نورانی می‌کند. دعای سحر جلوه‌ای عرفانی دارد و دعای ابوحمزه ثمالی، به‌ویژه در سحرها، آیینه‌ای از واقعیت زندگی انسان است. 

وی با توصیف دعای ابوحمزه به عنوان «گفت‌وگویی صادقانه با خداوند» افزود: در این دعا، انسان ضعف‌ها، فاصله‌ها و لغزش‌های خود را صریح بیان می‌کند و حتی با لحنی صمیمی با پروردگار سخن می‌گوید. این متن نوعی خودکاوی معنوی است که به انسان کمک می‌کند ریشه‌های سستی و دوری از حال عبادت را در خود جست‌وجو کند. 

این مفسر نهج‌البلاغه در بخش دیگری از سخنانش به یک نکته تربیتی مهم اشاره کرد و گفت: مستحبات را باید در زمان «اقبال قلب» انجام داد. اگر فردی هنگام خواندن دعایی مانند ابوحمزه احساس کرد حال معنوی‌اش کاهش یافته، لازم نیست آن را به‌زور ادامه دهد؛ زیرا تحمیل عبادت مستحبی در حالت بی‌میلی، نتیجه مطلوبی ندارد. 

وی با استناد به بیانات امیرالمؤمنین (ع) در نهج‌البلاغه تأکید کرد: دل‌ها گاهی رو به اقبال دارند و گاهی ادبار؛ عبادت‌های مستحبی باید در زمان آمادگی و میل قلبی انجام شود. 

به گفته او، پرهیز از افراط و تحمیل بی‌جا می‌تواند به حفظ نشاط معنوی در طول ماه رمضان کمک کند. 

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدوی ارفع در پایان خاطرنشان کرد: ماه رمضان فرصت بازسازی رابطه با خداوند است و هر فرد باید متناسب با حال و ظرفیت خود از این سفره گسترده معنوی بهره ببرد.