صداوسیما رسانه حاکمیت و مردم است

به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، در راستای ماموریت قالیباف به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در راستای اخذ ایده‌ها و نظرات نخبگان در خصوص بررسی مسائل جنگ تحمیلی و راهکار‌های رفع آنها، نخستین نشست استماع نخبگانی با موضوع رسانه و مسئله انسجام ملی در مرکز پژوهش‌های مجلس، با حضور بابک نگاهداری، رئیس این مرکز و جمعی از صاحب‌نظران، اندیشمندان، کارشناسان و اساتید حوزه رسانه و ارتباطات برگزار شد.

بابک نگاهداری، در این نشست با اشاره به راه اندازی پویش خردملی برای ایران برخاسته و طرح سیمرغ رمضان در مرکز پژوهش‌های مجلس، بیان داشت: در این پویش تلاش می‌کنیم که پیشنهادات و نظرات صاحب‌نظران در حوزه‌های مختلف که مرتبط با حکمرانی کشور و مسائل پس از جنگ است را اخذ کنیم. برگزاری نشست استماع نخبگانی هم یکی از روش‌های دریافت و اخذ این نظرات است.

ما مسئولان در کشور بیش از گفتن به شنیدن نظرات مردم و نخبگان نیاز داریم

وی با تاکید بر این مسئله که ما مسئولان در کشور بیش از گفتن به شنیدن نظرات مردم و نخبگان نیاز داریم، عنوان کرد: در کنار نشست‌های استماع نخبگانی، پلت فرم‌هایی دیگری هم راه اندازی کردیم تا نظرات نخبگان را اخذ کنیم. یکی از این راه ها، سامانه جمع سپاری است که نخبگان می‌توانند در آن نظرات خود را برای ما ارسال کنند.

رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس، با اشاره به اقدامات رسانه ملی در ایام جنگ، گفت: سازمان صداوسیما به عنوان یکی از مهم‌ترین سازمان‌ها در کشور دارای عملکرد مثبتی در جنگ است که باید مورد تقدیر قرار گیرد. اما هیچ دستگاهی از عیب و ایراد مصون نیست و با این همدلی‌ها و همفکری‌ها به دنبال کمک برای رفع این اشکالات هستیم.

نگاهداری با بیان اینکه رسانه ملی هم رسانه حاکمیت و هم مردم است، تصریح کرد: مدیریت سازمان صداوسیما کار به شدت سختی است چراکه در این مسیر با دوگانه‌های مختلفی رو‌به‌رو می‌شویم که مدیریت این دوگانه‌ها اقدام دشواری است. دوگانه‌هایی مثل فرهنگی رسمی و فرهنگ عامیانه، دوگانه دقت و سرعت و مواردی از این دست که سازمان صداوسیما درگیر آن است.

مدیریت شرایط جنگی و پسا جنگ نیازمند تحول در نظام حکمرانی است

موسی بیات، مدیرکل دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش مرکز پژوهش‌های مجلس در ادامه این نشست، با اشاره به تغییرات متاثر از جنگ رمضان، بیان داشت: در زمان جنگ و بعد از جنگ، دستگاه‌ها باید تغییراتی داشته باشند تا متناسب با آن تغییرات بتوانند تحولات جدید را مدیریت کنند، اما متاسفانه در برخی دستگاه‌ها این تغییرات دیده نمی‌شود.

مدیرکل دفتر مطالعات فرهنگی و آموزش مرکز پژوهش‌های مجلس، افزود: مرکز پژوهش‌های مجلس پویش خردملی برای ایران برخاسته – طرح سیمرغ رمضان را ایجاد کرد تا نظرات نخبگان و کارشناسان را دریافت کند. در این زمینه هم با نهاد‌های مختلف مکاتبات انجام دادیم و هم اینکه جلسات استماع نخبگانی را برگزار می‌کنیم. در این جلسات اعضا و ذی نفعان مختلف یک موضوع را دعوت می‌کنیم تا با ارزیابی همه جانبه بتوانیم نظرات کارشناسی مرکز را تنظیم کنیم.

مهدی منتظر قائم، استاد علوم ارتباطات دانشگاه تهران، در این نشست با تاکید بر این نکته که باید به امور و مسائل زیربنایی و بنیادین حوزه رسانه در کشور توجه کنیم، گفت: اگر فقط به صورت مقطعی بخواهیم اقداماتی انجام دهیم به نتیجه نمی‌رسیم بلکه باید امور را به صورت کلان و زیربنایی اصلاح کنیم.

وی ادامه داد: در شرایط بحرانی که انتظار داریم رسانه اصلی کشور به دلیل قطع اینترنت بار مرجعیت رسانه‌ای را به دوش بکشد، اما نظام رسانه‌ای در این وظیفه خطیر خود موفق نبوده است. در واقع شکاف مرجعیت رسانه‌ای با وجود قطعی اینترنت حل نشد. نکته مثبت سازمان صداوسیما، تجهیزات و زیرساخت‌های فنی و نیروی انسانی این سازمان است که به عنوان یک سرمایه ملی باید پاس داشته شود.

وی در توصیه‌هایی به سازمان صداو سیما، بیان داشت: این سازمان باید از تک صدایی به سمت چند صدایی و همگرایی ملی حرکت کند. همچنین باید تلاش کند که روایت پیش دستانه را در تحولات سیاسی و امنیتی در دست بگیرد. از سوی دیگر شکل گیری ستاد پاسخ سریع و نظام رتبه بندی اعتماد در رسانه ملی و حمایت از تولیدات خرد باید در دستور کار قرار گیرد.

نیازمند انباشت تجربه در حوزه رسانه هستیم

عبدالکریم خیامی، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) هم در ادامه بیان کرد: هنوز در کشور ما پذیرفته نشده که رسانه و ارتباطات یک دانش تخصصی و پیچیده است و در این مسیر عالم‌ترین آدم‌ها هم بدون دانش تجربی نمی‌توانند موفق شوند.

وی گفت: عملکرد رسانه‌ای ما دچار یک سکته تجربی شده است، یعنی انباشت دانش تجربی در سپهر رسانه‌ای رخ نداده است. نکته بعدی فقر تئوری و استراتژی است. زمانی که از استراتژی احساس بی نیازی کردیم دقیقا در همین زمان دچار افت مخاطب شدیم.

این استاد دانشگاه ادامه داد: سازمان صداوسیما یکی از قدیمی‌ترین مراکز نظرسنجی را دارد. ما مخاطب سنجی خوب انجام می‌دهیم، اما هنوز به مرحله فهم مخاطب نرسیدیم.

وی تصریح کرد: ما باید مرجعیت رسانه‌ای را به سمت مرجعیت گفتمان حرکت دهیم. همچنین نباید تولیدات رسانه‌ای خیلی بسته و بدون درگیر کردن مخاطب باشند به نحوی که مخاطب احساس کند بستری برای مشارکت او در این تولیدات وجود ندارد.

خیامی در ادامه توصیه‌های خود گفت: صداوسیما باید همه بخش‌های جامعه را ببینید. دوگانه‌ها باید کنترل و مدیریت شود و در نهایت صدق و راستگویی اصل کار نظام رسانه‌ای در کشور قرار گیرد.

فضای مجازی را در کنار خود ببینیم

لطف الله سیاهکلی، نماینده سابق مجلس که سابقه مدیریت در سازمان صداوسیما را هم دارد در ادامه این نشست گفت: برخی نهاد‌ها همه چیز را مطلق می‌بیند و هر کجا که انحصاری قرار دادیم مدیران این انحصار را به صورت مطلق در نظر می‌گیرند و همین امر باعث عدم پیشرفت کار می‌شود.

وی تصریح کرد: در زمان جنگ ما دیدیم که یک لحظه آنتن تلویزیون خاموش نشد و این به دلیل زیرساخت‌هایی بود که در سال‌های قبل از جنگ در صداوسیما پیش بینی شده بود.

این نماینده سابق مجلس ادامه داد: رسانه ملی رابطه خود با گروه‌ها و احزاب مختلف را حتی گروه‌ها و احزاب مخالف نظام را هم باید بازسازی کند. همچنین صداوسیما باید رابطه خود با دولت را بازتنظیم کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رشد فضای مجازی، گفت: با رشد فضای مجازی سازمان صداوسیما باید این تغییرات را درک و با این فضا همکاری کنند و فضای مجازی و رسانه‌های دیگر را در کنار خود ببینید نه در مقابل خود.

سیاهکلی در پایان سخنان در مورد تولید محتوا هم گفت: ما هر وقت به این سطح رسیدیم که به جای دانلود کننده تولید دیگران، آپلود کننده محتوا شدیم، می‌توانیم بگوییم در سطح رسانه حرفی برای گفتن داریم. همچنین بین واقعیت و آرمان باید نسبت دقیق برقرار کنیم. اقدامات و تولیدات رسانه‌ای ما باید مبتنی بر واقعیت‌ها باشد که به سمت آرمان تلاش کنیم حرکت کنیم نه اینکه آرمان‌ها را به جای واقعیت تحویل مردم دهیم.

اقناع تعاملی باید در دستور صداوسیما قرار گیرد

یوسف خجیر، عضو هیات علمی دانشگاه سوره در ادامه با اشاره به اینکه ما در شرایط جنگی هستیم، گفت: نظام رسانه‌ای ما در ابتدای جنگ شروع مناسبی نداشت یعنی انگار یک غافلگیری رخ داده است. بستر سازی لازم است تا نسبت رسانه ملی و اسنجام ملی شکل بگیرد. به عبارت دیگر این دو مقوله با مقدماتی باید به هم پیوند بخورند.

وی با بیان اینکه مسئله مهم اقناع مخاطب بسیار مهم است، خاطرنشان کرد: اینکه رسانه ملی در جنگ چگونه مخاطب را اقناع می‌کند، مهم است. ما چند نوع اقناع داریم. یک اقناع عاطفی و هیجانی است. یک اقناع بحران زا است و یک اقناع مناسب برای فضای تعاملی و ارتباطی است. نوع سوم اقناع در نظام رسانه‌ای کشور کمتر انجام می‌شود این در حالی است که ما به این نوع اقناع بیشتر نیاز داریم.

این استاد دانشگاه تاکید کرد که راهبرد برجسته سازی راه حل گرا و توجه به افکار عمومی منطقه‌ای و بین المللی باید در دستور کار نظام رسانه‌ای کشور قرار گیرد.

شبکه خبر در زمان جنگ رمضان عملکرد مثبتی داشت

حجت الاسلام محقق از پژوهشگران مرکز تحقیقات اسلامی مجلس هم در این نشست تخصصی با بررسی عملکرد سازمان صداوسیما در طول جنگ رمضان بیان داشت: شبکه خبر و بخش خبری سازمان صداوسیما عملکرد مثبتی در طول این جنگ داشت که باید از همه دست اندار کاران تقدیر شود.

وی در ادامه به یک مشکل اساسی در نظام رسانه‌ای و خبری کشور اشاره کرد و گفت: ما در حوزه خبری دچار فقدان ین خبری و نظریه سیاستی در حوزه خبر هستیم. همین امر باعث شده اقدامات ما پراکنده و بدون انسجام لازم انجام شود.

وی در اشاره به مشکل دیگر نظام رسانه‌ای کشور، بیان داشت: بروکراتیک شدن تحریریه رسانه‌ها یکی دیگر از مشکلات است. در واقع رسانه که باید قلب تپنده آگاهی بخشی و خبر رسانه‌ای باشد تبدیل به یک نهاد بروکراتیک غیرکارآمد می‌شود و خبرنگار به جای پیگیری سوژه و خبر فقط به نشستن پشت میز خود اکتفا می‌کند.

ضرورت رسیدن به نقطه تعادل در انسجام ملی

سید حسین شهرستانی، معاون پژوهشگاه فرهنگ وهنر، هم در این نشست به مقوله انسجام اجتماعی پرداخت و گفت: در بررسی عملکرد رسانه‌ای کشور ما با یک ضعف اساسی در کنش رسانه‌ای دولت، مجلس و صداوسیما رو‌به‌رو هستیم.

وی در مورد انسجام ملی هم بیان داشت: نحوه مواجهه با این انسجام و اینکه نظام رسانه‌ای کشور در این زمینه چه راهبردی را باید در پیش بگیرد دارای ظرافت‌هایی است. برخی معتقد هستند که صداوسیما باید هدف خود را هسته سخت نظام قرار دهد و برخی دیگر معتقد هستند که همه بخش‌ها و تفکرات باید در صداوسیما بازتاب پیدا کنند.

معاون پژوهشگاه فرهنگ وهنر، افزود: به نظر هر دو این نگاه‌ها دارای اشکال است. ما در این زمینه باید به یک نقطه تعادل برسیم که نه افراط کنیم و نه دچار تفریط شویم.

نظام رسانه‌ای دچار محدودیت‌های ساختاری است

علی مرادی، قائم مقام معاونت سیاسی صداوسیما هم در این نشست با تشریح عملکرد این معاونت در زمان جنگ رمضان به محدودیت‌های ساختاری و خارج از سازمان صداوسیما اشاره کرد که باعث اتخاذ برخی رویکرد‌ها شده است. با این حال عملکرد صداوسیما مثبت بوده و توانسته کنشگر موثری در فضای خبری جنگ رمضان انجام دهد.

وی ادامه داد: برخی مواقع با اطلاعات نا دقیق در مورد صداوسیما ارزیابی انجام می‌شود که باید با تعامل دو سویه سازمان صداوسیما با کنشگران حوزه رسانه‌ای کشور این مشکل را رفع کنیم. نکته بعدی محدودیت‌ها و الزامات نهادی است که به سازمان صداوسیما تحمیل می‌شود و در ارزیابی عملکرد این نهاد باید محدودیت‌های اشاره شده مورد توجه قرار گیرد.

ما نیازمند همکاری ملی هستیم

سید شهاب الدین طباطبایی، عضو شورای اطلاع رسانی دولت هم در این نشست با اشاره به جنگ رمضان گفت: جنگ‌ها تخریب گر آفریننده هستند به شرطی که همه جامعه با هم همکاری کنند و براین اساس ما نیازمند همکاری ملی در شرایط فعلی کشور هستیم.

وی افزود: این همکاری ملی حتی از انسجام و وحدت هم بالاتر است و عناصری از بخشش و پذیرفتن همدیگر در این همکاری وجود دارد و اینکه بتوانیم از همه ظرفیت کشور استفاده کنیم.

آمار‌هایی مخاطب سنجی رسانه‌ها دقیق‌تر شود

صدیقه ببران، عضو هیات علمی گروه ارتباطات و مطالعات رسانه دانشگاه آزاد اسلامی، هم در این نشست با انتقاد از برخی آمار‌ها که رسانه‌ها از مخاطب خود ارائه می‌دهند، گفت: با عدد سازی جامعه قانع نمی‌شود بلکه باید همه سلایق را در نظام رسانه‌ای کشور ببنیم و سعی نکنیم یک دیدگاه و سلیقه را به دیگران تحمیل کنیم.

در فضای رسانه‌ای نفرت پراکنی اوج گرفته است

محمد لسانی فعال رسانه‌ای هم در این نشست به نفرت پراکنی در فضای خبری کشور اشاره کرد و گفت: رهبر شهید انقلاب در ابتدای سال ۱۴۰۴ در این زمینه تذکر دادند که نشان می‌دهد این مسئله دارای اهمیت است.

وی ادامه داد: ما در تولیدات رسانه‌ای با دو نکته را مدنظر قرار دهیم. نکته اول اینکه تولیدات رسانه‌ای به علاقه مندی‌های جامعه اتصال داشته باشد. همچنین این تولیدات باید مسائل و دغدغه‌های جامعه را هم در بربگیرد. هر تولید رسانه‌ای که این دو مولفه را داشته باشد موفق می‌شود.

در پایان این نشست محسن شاکری نژاد رئیس مرکز تحقیقات سازمان صداوسیما هم به بیان دیدگاه‌های خود پرداخت و از عملکرد سازمان صداوسیما دفاع کرد.

وی معتقد بود که بخشی از انتقادات به سازمان به دلیل نگاه‌های سیاسی است. بخش دیگر هم به دلیل عدم شناخت دقیق محدودیت‌های اعمال شده بر صداوسیما است. یعنی برخی منتقدین دقیق از فرایند‌های ساختاری و بروکراتیک حاکم بر صداوسیما اطلاع ندارند.