جنایتی که نه بخشیده و نه فراموش می‌شود؛ بمباران زمین فوتبال چوار، نقض فاحش حقوق بین‌الملل بشردوستانه

حسن عبدلیان پور در گفت‌و‌گو با میزان در مورد برگزاری دادگاه رسیدگی به جنایت حادثه چوار گفت: بمباران زمین فوتبال شهرستان چوار در استان ایلام در تاریخ ۲۳ بهمن‌ماه ۱۳۶۵، یکی از روشن‌ترین و دردناک‌ترین وقایع علیه غیرنظامیان در دوران دفاع مقدس است. این حادثه در جریان برگزاری یک مسابقه کاملاً غیرنظامی فوتبال میان تیم منتخب جوانان ایلام و تیم باشگاه چوار و در حدود دقیقه ۵۵ مسابقه رخ داد؛ زمانی که جنگنده‌های رژیم بعث عراق، بدون وجود هرگونه هدف یا ضرورت نظامی، زمین فوتبال را به‌طور مستقیم هدف قرار دادند. در نتیجه این حمله عامدانه، جمعی از کودکان، نوجوانان، جوانان ورزشکار و تماشاگران بی‌دفاع به شهادت رسیده یا مجروح شدند.

رد ادعای خطای جنگی و احراز عمدی بودن حمله

رئیس مرکز وکلای قوه قضاییه گفت: ماهیت این واقعه، از حیث زمان، مکان، شیوه اجرا و نوع هدف، نشان می‌دهد که بمباران زمین فوتبال چوار نه یک خطای جنگی، بلکه اقدامی آگاهانه و هدفمند علیه غیرنظامیان بوده است. فقدان هرگونه حضور نظامی در محل حادثه و انتخاب یک مکان ورزشی به‌عنوان هدف حمله، این جنایت را در زمره بارزترین مصادیق نقض اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه قرار می‌دهد؛ اصولی که هدف اصلی آنها حمایت از جان غیرنظامیان در جریان مخاصمات مسلحانه است.

وی گفت: بر اساس همین ماهیت حقوقی، این اقدام نقض آشکار اصول تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی، تناسب و احتیاط در حملات نظامی محسوب می‌شود و مطابق کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو و پروتکل‌های الحاقی، واجد وصف جنایت جنگی و نقض قواعد آمره حقوق بین‌الملل است. بدیهی است که چنین جنایاتی، نه مشمول مرور زمان می‌شوند و نه می‌توان با توسل به ادعا‌های سیاسی یا امنیتی، مسئولیت مرتکبان آن را نادیده گرفت.

مسئولیت دولت مباشر و نقش حمایت خارجی

عبدلیان پور گفت: در کنار مسئولیت مستقیم رژیم بعث عراق به‌عنوان مباشر این جنایت، بررسی اسناد و مستندات موجود در پرونده نشان می‌دهد که این حمله بدون حمایت مؤثر خارجی امکان‌پذیر نبوده است. نقش ایالات متحده آمریکا در ارائه حمایت‌های مالی، تسلیحاتی و به‌ویژه اطلاعاتی، از جمله از طریق هواپیما‌های آواکس و سامانه‌های ماهواره‌ای شناسایی، به‌طور مستند احراز شده و این حمایت‌ها به‌صورت مستقیم در تقویت توان عملیاتی رژیم بعث و تسهیل حملات علیه اهداف غیرنظامی مؤثر بوده است.

تحقق مسئولیت بین‌المللی دولت حامی

وی ادامه داد: بر پایه اصول مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها و رویه‌های قضایی تثبیت‌شده بین‌المللی، ارائه چنین حمایت مؤثری به دولت مرتکب، می‌تواند موجب تحقق مسئولیت بین‌المللی مشترک برای دولت حامی شود. از این منظر، دولت ایالات متحده آمریکا نمی‌تواند با ادعای عدم مداخله مستقیم، از پاسخگویی در قبال نتایج اعمال غیرقانونی دولت متبوع خود مصون بماند، به‌ویژه آنکه موضوع، ارتکاب جنایت جنگی علیه غیرنظامیان است.

مبنای ورود دستگاه قضایی و آغاز پیگیری حقوقی

وی گفت: در پاسخ به این ضرورت حقوقی و با اتکا به مطالبه صریح مقام معظم رهبری مبنی بر لزوم پیگیری و عدم رها کردن عاملان این‌گونه جنایات، مرکز وکلای قوه قضاییه پس از گذشت ۳۹ سال از وقوع این فاجعه، پیگیری حقوقی منسجم و هدفمند این پرونده را در دستور کار قرار داد. در این راستا، با اخذ وکالت از خانواده‌های شهدا و مجروحان و پس از گردآوری دقیق اسناد و ادله، دادخواست مطالبه خسارت‌های مادی، معنوی و تنبیهی به طرفیت دولت ایالات متحده آمریکا و ۷۳ نفر از مقامات آن کشور، به نمایندگی از ۳۰ نفر از خانواده‌های آسیب‌دیده، در شعبه ۵۵ دادگاه حقوقی بین‌المللی تهران مطرح شد.

وی افزود: یکی از مهمترین خصوصیات این سلسله دادگاه‌ها اقدامی ویژه جهت ابلاغ واقعی اوراق، احضاریه ها، ابلاغ‌ها و اخطار‌های قضایی بوده است بطوری که برای مثال نسخه ثانی اخطار و ابلاغ تسلیم شده به مقامات آمریکایی به امضای خواندگان در پرونده مضبوط و قابل رویت و مشاهده است. کما اینکه نسخه ثانی ابلاغ مربوط به رئیس مهور آمریکا با همکاری وزارت امور خارجه از طریق دفتر حافظ منافع ایران در ایالات متحده آمریکا به کاخ سفید ابلاغ شده و در پرونده موجود. است طبعا این نقطه روشن و طلایی و مراعات کامل اصول و آیین دادرسی ست که در آینده قابلیت طرح دعوی در محاکم بین المللی و استیفای حقوق مظلومان این حادثه تلخ را بدون شک و شبهه‌ای با مراعات نظامات دقیق حقوق داخلی و حقوق بین الملل به لحاظ تشریفات قانونی محقق می‌کند.

ملاحظات انسانی و عدالت ترمیمی در دادرسی

عبدلیان پور گفت: گرچه رسیدگی به این پرونده مطابق تشریفات قانونی در تهران باید انجام می‌پذیرفت، اما به دستور رئیس قوه قضاییه و در راستای عدالت ترمیمی و تکریم کرامت انسانی خانواده‌های شهدا و آسیب‌دیدگان، جلسه علنی دادگاه در شهر ایلام و در محل وقوع جنایت برگزار شد. این اقدام، افزون بر جنبه حقوقی، واجد پیام انسانی و اخلاقی روشنی بود و امکان شنیده‌شدن مستقیم صدای قربانیان را در فرآیند دادرسی فراهم کرد.

صیانت از بیت‌المال و مسئولیت حرفه‌ای وکلا

وی همچنین گفت: در جریان این رسیدگی، تمامی اقدامات مرتبط با دادرسی، از جمله برگزاری دادگاه، دعوت و اسکان خانواده‌های معزز شهدا، در راستای صیانت از اموال عمومی و احترام به اعتماد عمومی به‌طور کامل توسط مجموعه وکلای مرکز وکلای قوه قضاییه انجام شد.

وی در پایان گفت: رسیدگی قضایی به پرونده بمباران زمین فوتبال چوار، صرفاً ناظر بر یک واقعه تاریخی نیست، بلکه اقدامی حقوقی برای مقابله با بی‌کیفرمانی، احقاق حق قربانیان و ثبت یک جنایت آشکار در حافظه حقوقی ملی و بین‌المللی است. این مسیر، یادآور آن است که جنایات علیه غیرنظامیان نه قابل بخشش‌اند و نه در گذر زمان به فراموشی سپرده خواهند شد.