جام جهانی و مرز‌های سیاست؛ چالش‌های صدور ویزا و انتقاد‌های حقوق بشری از میزبانان

جام جهانی فوتبال همواره به عنوان رویدادی فراملی برای صلح و نزدیکی ملت‌ها شناخته می‌شود؛ اما میزبانی مشترک سال ۲۰۲۶ با چالش‌های جدی در زمینه سیاست‌های مهاجرتی و مرزی رو‌به‌رو شده است. 

براساس گزارش الجزیره، ایجاد موانع سخت‌گیرانه امنیتی و صادر نشدن ویزا برای برخی از اعضای تیم‌ها و مقام‌های ورزشی، با انتقاد گسترده فعالان حقوق بشر و ناظران بین‌المللی مواجه شده و بحث‌های جدی را درباره رویکرد‌های انقباضی و تبعیض‌آمیز در ورود به خاک آمریکا و کانادا برانگیخته است.

موانع دیپلماتیک برای مقام‌های ورزشی؛ پرونده فلسطین

در یکی از بارزترین نمونه‌های برخورد سیاسی با حوزه ورزش، دولت‌های آمریکا و کانادا از صدور ویزا برای جبرئیل رجوب، رئیس فدراسیون فوتبال فلسطین و عضو کمیته المپیک، خودداری کردند. 

رجوب که براساس پروتکل‌های رسمی فیفا اعتبارنامه حضور در مسابقات را داشت، به دلیل این تصمیم نتوانست پس از حضور در بازی افتتاحیه در مکزیک، سفر خود را به بخش شمالی قاره آمریکا ادامه دهد. ناظران حقوق بشر این اقدام را نشانه‌ای از تاثیر مستقیم مناقشات سیاسی بر هویت ورزشی ملت‌ها در مجامع بین‌المللی می‌دانند.

چالش‌های مرزی و لغو رویا‌های ورزشی؛ مورد داور سومالیایی

یکی از موارد چالش‌برانگیز این دوره، مربوط به عمر آرتان، داور ۳۴ ساله سومالیایی است. او که قرار بود به‌عنوان نخستین داور تاریخ کشورش در جام جهانی قضاوت کند، با وجود داشتن مدارک لازم، در بدو ورود به فرودگاه میامی توسط افسران امنیت داخلی آمریکا غیرقابل ورود تشخیص داده شده و بازگردانده شد. 

فعالان حقوق بشری معتقدند که این نوع برخورد‌های سخت‌گیرانه، امتداد همان سیاست‌های محدودکننده سفر است که پیش از این نیز انتقاد‌های زیادی را در زمینه حقوق بشر برانگیخته بود.

محدودیت‌های لجستیکی و برخورد سخت‌گیرانه با کاروان‌های ورزشی غرب آسیا

تنش‌های سیاسی دولتمردان آمریکایی، فرآیند آماده‌سازی و حضور برخی تیم‌های غرب آسیا را با پیچیدگی‌های جدی مواجه کرده است.

تیم ملی ایران 

ویزای بازیکنان ایران با تاخیری طولانی و تنها ۱۰ روز مانده به مسابقات صادر شد، در حالی که بخش عمده‌ای از کادر فنی و اداری تیم رد شدند. 

علاوه بر این، به دلیل محدودیت‌های اقامتی، تیم ایران مجبور شد کمپ خود را در تیخوانای مکزیک برقرار کند و براساس ضوابط اعلام‌شده، اعضای تیم تنها در روز مسابقه اجازه ورود به خاک آمریکا را دارند و بلافاصله پس از پایان بازی باید این کشور را ترک کنند؛ وضعیتی که کارشناسان آن را اعمال فشار‌های روانی و لجستیکی بر ورزشکاران توصیف می‌کنند. 

همچنین ورود هواداران ایرانی به آمریکا ممنوع اعلام شده است.

تیم ملی عراق 

آیمن حسین، مهاجم تیم ملی عراق، در بدو ورود به فرودگاه شیکاگو با بازجویی طولانی‌مدت ۷ ساعته و تفتیش تلفن همراه مواجه شد. 

او پس از آزادی، با انتقاد از این وضعیت، سیاست‌های سخت‌گیرانه میزبان را به چالش کشید. همچنین طلال صلاح، عکاس رسمی تیم ملی عراق، پس از ۱۰ ساعت بازداشت در فرودگاه، به‌طور رسمی رد و اخراج شد.

پرونده هائیتی و بازیکنان آفریقایی

سیاست‌های سخت‌گیرانه و ضدحقوق بشری آمریکا بازیکنان کشور‌های کمترتوسعه‌یافته را نیز درگیر کرد. 

وودنسکی پیر، هافبک تیم ملی هائیتی، به دلیل تاخیر شدید در صدور ویزا، بازی دوستانه تیمش را از دست داد و زمانی به میامی رسید که بازی رو به پایان بود. 

همچنین توماس پارتی، ستاره تیم ملی غنا، به دلیل قوانین سخت‌گیرانه مرزی از ورود به بخش کانادایی مسابقات بازماند.

انتقاد سازمان‌های بین‌المللی و موضع فیفا

برخورد‌های سلیقه‌ای و تفکیک نژادی و ملیتی افسران مرزی، واکنش نهاد‌های بین‌المللی را به‌همراه داشته است. 

وولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل با انتقاد جدی از این وضعیت، خواستار تجدیدنظر اساسی در سیاست‌های مرزی آمریکا شد و ابراز تاسف کرد که رویکرد‌های امنیتی، فضای صلح‌آمیز این رویداد جهانی را تحت تاثیر قرار داده است.

در مقابل، جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا در مواجهه با این بحران موضعی محافظه‌کارانه اتخاذ کرده و گفت: ما پادشاهان جهان نیستیم که بتوانیم بالاتر از دولت‌ها و نیرو‌های پلیس عمل کنیم؛ ما فقط یک سازمان ورزشی هستیم. 

این انفعال فیفا با انتقاد حقوق‌دانان مواجه شده است، چرا که براساس تعهدات سال ۲۰۱۷، کشور‌های میزبان موظف به صدور بدون تبعیض ویزا برای تمامی شرکت‌کنندگان شده بودند.

جام جهانی ۲۰۲۶ نشان داد که شعار‌های بین‌المللی مانند «فوتبال برای همه»، در مواجهه با دروازه‌های ورودی و ساختار‌های امنیتی کشور‌های میزبان به حاشیه می‌روند. 

برخورد‌های انقباضی، بازجویی‌های طولانی‌مدت از ورزشکاران و اخراج کردن هدفمند اتباع برخی کشورها، نشان‌دهنده غلبه رویکرد‌های سیاسی و ضدمهاجرتی آمریکا بر اصول اولیه حقوق بشر و روح ورزشی است.