آخرین وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا؛ دیپلماسی و مقاومت تهران در برابر زیاده‌خواهی واشنگتن

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه شب گذشته در گفت‌وگویی تلویزیونی از نزدیک بودن ایران و آمریکا به تفاهم برای پایان دادن به جنگ خبر داد؛ وی گفت: بیشتر از همیشه به تفاهم نزدیک هستیم؛ یعنی ممکن است در یکی ۲ روز آینده اتفاق بیفتد، ممکن است در عرض چند روز آینده اتفاق بیفتد.

تفاهم یادشده برای پایان دادن به جنگ درپی میانجی‌گری پاکستان برای آتش‌بس در ۱۹ فروردین مورد مذاکره قرار گرفت؛ این تجاوز نظامی در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) توسط آمریکا و رژیم صهیونیستی آغاز شد؛ البته رژیم صهیونیستی در ژوئن ۲۰۲۵ با حمایت مستقیم آمریکا مراکز هسته‌ای صلح‌آمیز ایران را هدف تجاوزی نظامی قرار داده بود.

تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در سال ۲۰۲۵-۲۰۲۶ توسط کارشناسان، نهاد‌ها و سازمان‌های بین المللی مختلفی نقض حاکمیت و حقوق بین‌الملل تلقی و محکوم شد.

ایران همواره تاکید کرده که سیاست خارجی‌اش بر ۲ ستون دیپلماسی و مقاومت استوار است؛ مقام‌های ایرانی ازجمله رهبر شهید انقلاب بار‌ها تاکید کردند که ایران هرگز جنگ‌طلب نیست، اما در برابر تجاوز تسلیم نمی‌شود؛ این رویکرد در عمل به معنای دفاع مشروع و تقویت توان موشکی و پهپادی است؛ ایران پس از حمله‌های اولیه تجاوز نظامی اخیر با پاسخ‌های متناسب مانند عملیات موشکی و اقدام در تنگه هرمز نشان داد که هزینه تجاوز را بالا خواهد برد.

تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران منجر به تاثیرهای منفی بر اقتصاد و بازارهای جهانی در سطحی گسترده شد: اختلال در تجارت جهانی نفت از طریق تنگه هرمز که حدود یک‌پنجم نفت جهان را حمل می‌کند، افزایش قیمت انرژی و تلفات غیرنظامی.

ایران با تاکید بر اینکه مقاومت مانع از تسلیم شدن در برابر فشار شد، توانست طرف مقابل را به سمت میز مذاکره با جدیت بیشتری، سوق دهد؛ تفاهم اخیر نتیجه استمرار ترکیب مقاومت و دیپلماسی تهران است؛ ایران این را پیروزی دیپلماسی مقاومت می‌داند، زیرا بدون پذیرش شروط تحمیلی پیش رفت و توانست بخشی از مطالبات خود مانند رفع محاصره دریایی و بحث بر سر تحریم‌ها را مطرح کند.

این مسیر نشان‌دهنده سیاست ثابت ایران است: هرگز ابتکار عمل را به مهاجم واگذار نکردن و همزمان کانال‌های دیپلماتیک را باز نگه داشتن.

در ساعات گذشته علاوه بر طرفین ایرانی و آمریکایی، بازیگران مختلفی، موضع‌گیری‌ها و اظهارنظر‌هایی درباره این تفاهم داشته‌اند:

اظهارنظر‌های مقام‌های ایرانی

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه در ساعات اولیه انتشار خبر توافق ایران و آمریکا اعلام کرد: توافق قریب‌الوقوع نیست و گمانه‌زنی‌ها رسانه‌ای است؛ وی گفت: هیچ توافقی نهایی نشده و ادعا‌ها درباره زمان و مکان امضا صرفا گمانه‌زنی رسانه‌ای است؛ متن توافق از پیش برای ایران روشن بود، اما طرف آمریکایی هر بار مطالبه غیرمعقول مطرح کرده است.

وی همچنین بر لزوم بررسی دقیق متن توسط مراجع ذی‌ربط نظام تاکید کرد.

عراقچی در جدیدترین موضع‌گیری در ساعات پایانی جمعه، ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که تفاهم پیشنهادی آمریکا می‌تواند جنگ را در همه جبهه‌ها پایان دهد؛ وی همچنین گفت که تفاهم هرگز نزدیک‌تر از این نبوده است.

وزیر امور خارجه از رسانه‌ها خواست تا زمان نهایی شدن آن، از گمانه‌زنی در مورد محتوای آن خودداری کنند و ایران براساس رویکرد مسئولانه و شفاف خود، در زمان مناسب، تمام جزئیات را با مردم به اشتراک خواهد گذاشت.

وی با تاکید بر اینکه بحث میدان و دیپلماسی همیشه بسیار جدی مطرح بوده است، گفت: هیچ دوگانگی بین اینها وجود ندارد؛ میدان، دیپلماسی و رسانه با هم حرکت می‌کنند.

بقایی درپی این موضع‌گیری عراقچی، تصریح کرد: ما برای اینکه به یک نتیجه قطعی و نهایی برسیم باید در بخش‌های تصمیم‌گیر به نتیجه برسیم؛ این روند، روند منطقی است؛ در مورد متن تفاهم ما در مراحل جمع‌بندی در داخل هستیم.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هیات مذاکره کننده ایران در شبکه اجتماعی ایکس، نوشت: باید به تعهداتی که داده شده عمل شود، بدون هیچ، اما و اگر و بهانه‌ای؛ برای توافق نزدیک پیش‌رو راه دیگری نیست؛ هر کسی درنهایت چیزی را درو می‌کند که کاشته است.

در عین حال، مقام‌های ایرانی عموما بر این نکته تاکید دارند که پیشرفت‌هایی حاصل شده، اما تصمیم نهایی نیازمند بررسی توسط مراجع ذی‌ربط نظام است؛ برخی تحلیلگران ایرانی نیز، این تفاهم را گامی مثبت برای آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و بازگشایی تجارت نفت می‌دانند، مشروط به اینکه آمریکا به تعهدات عمل کند.

اظهارنظر‌های مقام‌های آمریکایی

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در چارچوب تناقض‌گویی‌های شناخته‌شده خود، پیش از این بار‌ها اعلام کرد که توافق «تقریبا نهایی» است و «بزرگ» خواهد بود.

ترامپ با بیان اینکه جنگ با ایران عملا پایان یافته است، گفت که اسناد در شکل نهایی هستند و امضا ممکن است در روز‌های آتی، شاید آخر هفته در اروپا انجام شود؛ وی پیشنهاد کرد جی‌دی ونس، معاونش در مراسم امضا حضور یابد.

جی‌دی ونس در این رابطه مدعی شد: این تفاهم پتانسیل بازسازی منطقه و ایجاد صلح پایدار را دارد.

یک مقام ارشد آمریکایی اظهار کرد که احتمال ۸۰ تا ۸۵ درصد برای امضای تفاهم در عرض چند روز وجود دارد؛ وی ادعا کرد: بیشتر افرادی که با آن‌ها صحبت کرده‌ایم و بیشتر افرادی که در سیستم خود اختیار دارند، می‌خواهند این توافق را امضا کنند، اما نه همه و این شکاف‌های داخلی به نوعی در حال حل شدن هستند، زیرا آن‌ها همچنان تلاش می‌کنند تا به نقطه‌ای برسند که بتوانند به توافق بله بگویند.

واکنش کشورهای منطقه

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان به‌عنوان کشور میانجی مذاکرات روز جمعه اعلام کرد که پس از تلاش‌های فشرده میانجی‌گری، متن نهایی توافق صلح بین ایران و آمریکا آماده است.

شریف در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پاکستان از نزدیک با آمریکا و ایران برای نهایی کردن مراحل رویه‌ای باقی مانده همکاری می‌کند و چشم‌انداز صلح بیش از هر زمان دیگری نزدیک است.

کشور‌های قطر، عربستان، اردن، مصر و ترکیه از روند مذاکرات صلح بین آمریکا و ایران حمایت کردند؛ این کشورها، حمایت کامل خود را از تلاش‌های جاری برای حل همه مسائل معوقه از طریق گفت‌و‌گو و روش‌های مسالمت‌آمیز، برای تحکیم امنیت و ثبات منطقه‌ای و بین‌المللی و افزایش چشم‌انداز صلح پایدار در منطقه، اعلام کردند.

توافق اخیر در صورت نهایی شدن، می‌تواند گامی به سوی کاهش تنش باشد، اما موفقیت آن بیش از هر چیز به پایبندی آمریکا به تعهدهایش بستگی دارد؛ ثبات منطقه نیازمند احترام متقابل به حاکمیت و منافع مشروع هر کشور است.