زنگ هشدار افزایش جهانی هزینه تسلیحات هسته‌ای؛ حقوق بشر در معرض مخاطرات جدی‌تری

براساس اعلام کارزار بین‌المللی برای نابودی تسلیحات هسته‌ای، برخی از کشورها در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۶.۸ میلیارد دلار اضافی برای زرادخانه‌های هسته‌ای خود هزینه کرده‌اند.

گزارش حامیان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، نشان می‌دهد که هزینه‌های جهانی برای تسلیحات هسته‌ای در سال گذشته به بالاترین حد خود یعنی ۱۱۹ میلیارد دلار رسید.

کارزار بین‌المللی برای نابودی تسلیحات هسته‌ای (ICAN) در آخرین گزارش خود که سه‌شنبه منتشر شد، اعلام کرد که ۹ بازیگر مسلح به سلاح هسته‌ای جهان در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال قبل، ۱۶.۸ میلیارد دلار اضافی برای زرادخانه‌های خود هزینه کرده‌اند.

کارزار بین‌المللی برای نابودی تسلیحات هسته‌ای اعلام کرد که آمریکا حدود ۶۹.۲ میلیارد دلار هزینه کرده که افزایشی ۱۲.۶ میلیارد دلاری را نشان می‌دهد و بیشتر از مجموع تمام بازیگران هسته‌ای دیگر است.

طبق گزارش کارزار بین‌المللی برای نابودی تسلیحات هسته‌ای، چین با ۱۳.۵ میلیارد دلار دومین هزینه‌کننده بزرگ بود و پس از آن انگلیس با ۱۲.۶ میلیارد دلار، روسیه با ۹.۵ میلیارد دلار و فرانسه با ۷.۷ میلیارد دلار قرار گرفتند.

هند، پاکستان، رژیم صهیونیستی و کره شمالی مبالغی از ۶۵۶ میلیون دلار (توسط پیونگ یانگ) تا ۲.۸ میلیارد دلار (توسط دهلی نو) هزینه کرده‌اند.

کارزار بین‌المللی برای نابودی تسلیحات هسته‌ای اعلام کرد که بازیگران دارای سلاح هسته‌ای در ۵ سال گذشته در مجموع ۴۷۱ میلیارد دلار هزینه کرده‌اند و همه آن‌ها قصد دارند زرادخانه‌های خود را برای دهه‌های دیگر حفظ کنند.

این کارزار در خلاصه‌ای که همراه با گزارش ارائه شده است، اعلام کرد: این هزینه‌های گزاف در زمانی صورت می‌گیرد که کشورها به‌طور قابل توجهی سرمایه‌گذاری‌های خود را در منابع مشترک جهانی کاهش می‌دهند؛ چه از توافق‌نامه‌های سازگاری با تغییرات اقلیمی عدول کنند و چه سهم عادلانه خود را برای جلوگیری از بلای جنگ از طریق دیپلماسی چندجانبه نپردازند، این هزینه‌های گزاف برای سلاح‌های هسته‌ای نشان‌دهنده تمایل به تحقیق، توسعه، تأمین مالی و ساخت ابزارهایی برای نابودی بشریت به جای نجات آن است.

این گزارش تنها یک روز پس از آن منتشر می‌شود که موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم هشدار داد بازیگران هسته‌ای در حال «کنار گذاشتن» و «کنار کشیدن» از تعهدات خلع سلاح هسته‌ای به نفع نوسازی و تقویت زرادخانه‌های خود هستند.

تخمین زده می‌شود که ۹ بازیگر دارای سلاح هسته‌ای بیش از ۱۲ هزار کلاهک هسته‌ای در اختیار دارند که بیشتر آن‌ها در اختیار آمریکا است.

در سال ۲۰۱۷، سازمان ملل نخستین معاهده جهانی الزام‌آور قانونی را که سلاح‌های هسته‌ای را ممنوع می‌کند، تصویب کرد؛ ۱۹۹ کشور معاهده منع سلاح‌های هسته‌ای را امضا یا تصویب مرده یا به آن ملحق شده‌اند؛ این معاهده کشورها را از توسعه، آزمایش یا دستیابی به سلاح‌های کشتار جمعی منع می‌کند.

هیچ‌یک از بازیگران دارنده سلاح هسته‌ای، این معاهده را امضا نکرده است؛ آنچه این امر را ورای پیامدهای بین‌المللی و تاثیرات گسترده تسلیحات هسته‌ای در ابعاد مختلف نگران‌کننده می‌کند، پیامدهای حقوق بشری این تسلیحات است که به‌صورت خلاصه در زیر آمده‌اند:

حق حیات: مهم‌ترین پیامد حقوق بشری تسلیحات هسته‌ای، تهدید مستقیم حق حیات است؛ یک انفجار هسته‌ای می‌تواند منجر به کشتار جمعی میلیون‌ها انسان بی‌گناه شود؛ این با بنیادی‌ترین حق بشری یعنی حق زندگی در تضاد کامل است.

آوارگی و پناهندگی: در صورت وقوع جنگ هسته‌ای یا حتی حادثه هسته‌ای، میلیون‌ها نفر مجبور به فرار و آوارگی می‌شوند. این افراد اغلب با نقض حقوق اساسی مواجه می‌شوند:

• کمبود دسترسی به سرپناه

• کمبود مراقبت‌های پزشکی

• محرومیت از نیازهای اولیه

حق محیط‌زیست سالم: آزمایش‌ها و استفاده از تسلیحات هسته‌ای باعث تخریب بلندمدت محیط‌زیست می‌شود:

• آلودگی آب‌ها و زمین‌های کشاورزی

• آلودگی هوا برای نسل‌ها

• تأثیر بر جوامع محلی و بومی

این موضوع حق بشر به محیط‌زیست سالم را نقض می‌کند.

تاثیرهای روانی: ترس از جنگ هسته‌ای و تروماهای مرتبط با حوادث هسته‌ای، مشکلات روانی جدی ایجاد می‌کند:

• اضطراب مزمن

• افسردگی

• اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)

بازماندگان بمباران‌های هسته‌ای (هیباکوشا) در ژاپن، نسل‌هاست که با این مشکلات دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

تاثیرهای بلندمدت بر سلامت: بازماندگان انفجار هسته‌ای با عوارض طولانی‌مدت مواجه‌اند:

• بیماری‌های رادیواکتیوی

• سرطان‌های مختلف

• ناهنجاری‌های مادرزادی در نسل‌های بعد

امنیت غذایی و آب: حادثه‌های هسته‌ای می‌توانند زمین‌های کشاورزی و منابع آب را آلوده کند که منجر به:

• نابودی محصولات کشاورزی

• کمبود مواد غذایی

• قحطی و گرسنگی می‌شود

چالش‌های بشردوستانه: در صورت وقوع حادثه هسته‌ای، سازمان‌های بشردوستانه با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه می‌شوند:

• غیرقابل سکونت شدن مناطق وسیع

• غیرممکن بودن کمک‌رسانی به دلیل آلودگی

• پیچیدگی‌های حقوقی و سیاسی

تسلیحات هسته‌ای نه تنها یک تهدید نظامی، بلکه یک تهدید حقوق بشری بنیادین هستند؛ وجود آن‌ها با ارزش‌های اساسی بشری مانند حق حیات، حق سلامت، حق محیط‌زیست سالم و حق آزادی در تضاد است.

به همین دلیل، معاهده‌های بین‌المللی مانند NPT (پیمان منع گسترش تسلیحات هسته‌ای) و TPNW (پیمان ممنوعی تسلیحات هسته‌ای) برای رفع این نگرانی‌ها ایجاد شده‌اند.