نحوه محاسبه عیدی و سنوات ۱۴۰۴ چطور است؟

به گزارش خبرنگار اجتماعی دانشجو، هر ساله با نزدیک شدن به روز‌های پایانی سال، بسیاری از کارگران و کارمندان بی‌صبرانه منتظر اعلام جزئیات و نحوه محاسبه عیدی و سنوات خود هستند، امسال نیز اکثر افراد پیگیر اخبار عیدی کارگران و سنوات کارگران و کارمندان می‌باشند، در حالی که برخی هم می‌خواهند بدانند اصلاً عیدی و سنوات چیست و چه تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند.

این دغدغه مشترک در میان قشر شاغل کشور، اهمیت آگاهی از قوانین کار و مصوبات جدید را دوچندان می‌کند، بر اساس قانون کار، کارفرمایان، پیمانکاران و صاحبان موسسات موظف هستند که به کارگران و کارمندان خود در پایان هر سال مبلغ مشخصی را به عنوان عیدی پرداخت نمایند.

همچنین در پایان هر سال یا در هنگام خاتمه خدمت پرسنل، محاسبه سنوات پایان خدمات را انجام داده و آن را به پرسنل پرداخت کنند.

عیدی پایان سال

بر اساس تعاریف قانون کار، عیدی یا پاداش پایان سال، مبلغی است که کارفرمایان موظف‌اند در ازای انجام کار در طول سال، به کارگران و کارمندان مشمول قانون کار خود پرداخت کنند، در واقع دریافت این مبلغ در ازای انجام کار برای کارفرما بوده و عموماً همزمان با حقوق بهمن‌ماه به پرسنل پرداخت می‌شود.

در مقابل، سنوات پایان خدمت یا حق سنوات، مبلغی است که کارفرما موظف است در پایان هر سال یا هنگام خاتمه قرارداد کار (اعم از استعفا، بازنشستگی، فسخ قرارداد و حتی اخراج) به کارگر پرداخت کند، این مبلغ معادل یک ماه (۳۰ روز) آخرین حقوق پایه کارگر به ازای هر سال خدمت است و یک مزیت اجباری و غیرقابل چشم‌پوشی به حساب می‌آید.

مبنای قانونی پرداخت عیدی، لایحه اصلاحی قانون پرداخت پاداش و عیدی کارگران مصوب سال ۱۳۷۰ است که تکلیف کارفرمایان را به طور شفاف مشخص کرده است، بر اساس این قانون، تمام کارگاه‌های مشمول قانون کار ملزم به رعایت اصول زیر هستند.

نخست اینکه به کارگرانی که یک سال کامل برایشان کار کرده‌اند، باید معادل شصت روز آخرین مزد روزانه آنها به عنوان عیدی و پاداش پرداخت شود دوم اینکه این مبلغ قانوناً نباید از نود روز حداقل مزد روزانه قانونی بیشتر باشد و اینکه برای کارگرانی که کمتر از یک سال سابقه کار دارند، عیدی باید به ماخذ ۶۰ روز مزد و به نسبت روز‌هایی که کار کرده‌اند محاسبه شود.

اگر در کارگاهی رویه معمول بر پرداخت مبالغی بیش از سقف تعیین‌شده توسط قانون باشد، همان عرف کارگاه ملاک عمل خواهد بود، به عبارت دیگر، عیدی یک کارگر با یک سال سابقه کار کامل، مبلغی بین ۶۰ تا ۹۰ روز حقوق روزانه اوست.

این در حالی است که سیستم پرداخت عیدی به کارمندان دولت با کارگران بخش خصوصی تفاوت دارد، کارمندان به دلایل مختلفی از جمله داشتن ثبات شغلی، بهره‌مندی از تسهیلات مختلف و موارد دیگر، عیدی کمتری نسبت به کارگران دریافت می‌کنند.

طبق قانون، عیدی کارگران ۱۴۰۴ بیشتر از عیدی کارمندان می‌باشد و میزان آن بین دستمزد ۶۰ تا ۹۰ روز کاری محاسبه می‌شود، برای مثال، نحوه محاسبه عیدی کارمندان در سال ۱۳۹۸ مطابق ماده ۵ قانون خدمات کشوری اینطور بود که دستگاه‌ها و ارگان‌ها مبلغ ثابت یک میلیون و دویست هزار تومان را به نسبت خدمت تمام‌وقت به کارمندان پرداخت می‌کردند.

با این حال، مبنای محاسبه عیدی کارگران همواره بر اساس حداقل دستمزد مصوب شورای عالی کار صورت می‌گیرد و مبنای محاسبه عیدی همه کارگران، حداقل دو برابر پایه حقوق و حداکثر سه برابر پایه حقوق آنهاست.

در واقع کارفرمایان، طبق قراردادی که با افراد می‌بندند، دو برابر پایه حقوق‌شان را به عنوان حداقل عیدی و یا سه برابر پایه حقوق‌شان را به عنوان حداکثر عیدی و پاداش به آنها می‌دهند. هر فردی که از یک ماه به بالا برای یک کارفرما کار کرده باشد، در پایان سال حق دریافت عیدی را دارد.

فرمول محاسبه عیدی ۱۴۰۴ 

طریقه محاسبه عیدی کارگران به این صورت است که طبق فرمول محاسبه عیدی حداقل و حداکثر پیش می‌رویم، فرمول‌هایی که باید در نرم‌افزار حقوق و دستمزد برای محاسبه عیدی ثبت شوند، به شرح زیر می‌باشند: میزان حداقل عیدی ۱۴۰۴ کارگران برابر است با حداقل دستمزد روزانه آنها ضربدر عدد ۶۰، میزان حداکثر عیدی کارگران ۱۴۰۴ نیز برابر است با حداقل دستمزد روزانه ضربدر عدد۹۰

با اعلام حداقل دستمزد روزانه کارگران در سال ۱۴۰۴ که مبلغ ۲۳۸ هزار و ۸۷۲ تومان تعیین شده است، می‌توان حداقل و حداکثر عیدی دریافتی آنها را به دقت محاسبه کرد، حداقل عیدی که معادل ۶۰ روز حداقل مزد است، رقمی معادل ۱۴ میلیون و ۳۳۲ هزار و ۳۶۸ تومان خواهد بود.

از سوی دیگر، حداکثر عیدی که معادل ۹۰ روز حداقل مزد است، به مبلغ ۲۱ میلیون و ۴۹۸ هزار و ۵۵۲ تومان می‌رسد، همانطور که اشاره شد، میزان عیدی دریافتی هر شخص نه از حداقل ذکر شده پایین‌تر خواهد بود و نه از حداکثر یاد شده بیشتر خواهد بود.

برای روشن شدن موضوع، می‌توان به یک مثال کاربردی اشاره کرد: فرض کنید کارگری با حقوق روزانه ۴۰۰ هزار تومان، که از حداقل مزد بیشتر است، به مدت یک سال کامل برای کارفرمایی کار کرده باشد، عیدی این فرد باید بین ۶۰ تا ۹۰ روز حقوق خودش باشد، اما از سقف قانونی تعیین‌شده (۹۰ روز حداقل مزد) بالاتر نرود.

اگر ۶۰ روز حقوق این شخص را حساب کنیم، مبلغ ۲۴ میلیون تومان به دست می‌آید (۴۰۰،۰۰۰ × ۶۰ = ۲۴،۰۰۰،۰۰۰) که از سقف قانونی ۲۱ میلیون و ۴۹۸ هزار تومان بیشتر است، بنابراین عیدی این کارگر همان ۲۱ میلیون و ۴۹۸ هزار و ۵۵۲ تومان سقف قانونی خواهد بود.

سنوات پایان خدمت

در پاسخ به پرسش سنوات چیست باید گفت که سنوات پایان خدمت مبلغی می‌باشد که در هنگام پایان کار و یا به صورت سالانه توسط کارفرما به کارگران و کارمندان پرداخت می‌شود، این مبلغ یک مزیت اجباری به حساب آمده و کارفرما موظف به پرداخت آن می‌باشد.

مبلغ حق سنوات برابر با آخرین پایه حقوقی است که کارگر یا کارمند دریافت نموده است، حال ممکن است این سوال مطرح شود که تفاوت سنوات روزانه یا پایه سنوات با حق سنوات چیست؟ در پاسخ باید گفت که در ابتدای هر سال علاوه بر افزایش پایه حقوق، مبلغ پایه سنوات کارگران هم افزایش یافته و به حقوق پایه آنها اضافه می‌شود.

برای شفاف‌تر شدن موضوع، باید به تفاوت حق سنوات و پایه سنوات اشاره کرد، حق سنوات یا مزایای پایان کار، مبلغی به اندازه پایه حقوق کارگر می‌باشد که در پایان هر سال توسط کارفرما به کارگر پرداخت می‌شود.

زمان پرداخت مزایای پایان کار به کارفرما بستگی دارد؛ کارفرمایان می‌توانند در پایان هر سال و یا به صورت کلی در هنگام خاتمه خدمت کارگر به صورت یکجا مزایای پایان خدمت را پرداخت نمایند، اما پایه سنوات مبلغی است که به حقوق پایه کارمند اضافه شده و افرادی که بیش از یک سال سابقه کار دارند مشمول دریافت این مبلغ می‌باشند، این مبلغ هر ساله توسط اداره کار تعیین شده و با سال‌های قبل متفاوت است.

فرمول محاسبه حق سنوات ۱۴۰۴

برای محاسبه سنوات ۱۴۰۴، فرمول زیر استفاده می‌شود که بر اساس آخرین مصوبات وزارت کار و حقوق و مزایای دریافتی کارگر تنظیم شده است:

سنوات = (حقوق پایه ماهانه + پایه سنوات ماهانه + مزایای به تبع شغل ماهانه) × تعداد سال‌های کارکرد

در صورتی که کارگر کمتر از یک سال کار کرده باشد، فرمول به‌صورت زیر خواهد بود

سنوات کمتر از یک‌سال = [(حقوق پایه روزانه + پایه سنوات روزانه + مزایای به تبع شغل روزانه) × ۳۰]÷ ۳۶۵ × تعداد روز‌های کارکرد

نحوه محاسبه سنوات با مثال کاربردی

برای درک بهتر، یک مثال کامل از نحوه محاسبه سنوات پایان سال ۱۴۰۴ ارائه می‌دهیم. فرض کنید شخصی در تاریخ ۱ فروردین ۱۴۰۳ در شرکت الف استخدام شده و در تاریخ ۳۱ تیر ۱۴۰۴ همکاری خود را با شرکت قطع کرده است، حقوق و مزایای روزانه این کارگر برای سال ۱۴۰۴ به شرح زیر است.

حقوق پایه روزانه: ۳،۴۶۳،۶۵۶ ریال

پایه سنوات روزانه: ۹۴،۰۰۰ ریال

حق سرپرستی روزانه (به عنوان نمونه‌ای از مزایای به تبع شغل): ۷۰۰،۰۰۰ ریال

حالت اول: اگر کارگر سنوات پایان خدمت خود را در سال ۱۴۰۳ دریافت نکرده باشد، حق سنوات ۱۴۰۴ برای کل دوره (از ابتدای استخدام تا پایان قطع همکاری) محاسبه می‌شود، در این حالت، ابتدا باید مجموع حقوق و مزایای ماهانه را محاسبه کنیم.

حقوق پایه ماهانه: ۳،۴۶۳،۶۵۶ × ۳۰ = ۱۰۳،۹۰۹،۶۸۰ ریال

پایه سنوات ماهانه: ۹۴،۰۰۰ × ۳۰ = ۲،۸۲۰،۰۰۰ ریال

حق سرپرستی ماهانه: ۷۰۰،۰۰۰ × ۳۰ = ۲۱،۰۰۰،۰۰۰ ریال

جمع حقوق و مزایای ماهانه: ۱۰۳،۹۰۹،۶۸۰ + ۲،۸۲۰،۰۰۰ + ۲۱،۰۰۰،۰۰۰ = ۱۲۷،۷۲۹،۶۸۰ ریال

سنوات = ۱۲۷،۷۲۹،۶۸۰ × ۲ = ۲۵۵،۴۵۹،۳۶۰ ریال

حالت دوم: اگر کارگر سنوات پایان خدمت خود را در سال ۱۴۰۳ دریافت کرده باشد، فقط سنوات مربوط به دوره سال ۱۴۰۴ تا پایان قطع همکاری محاسبه می‌شود، تعداد روز‌های کارکرد در سال ۱۴۰۴ از ۱ فروردین تا ۳۱ تیر، معادل ۱۲۴ روز است، در این حالت از فرمول مخصوص کمتر از یک سال استفاده می‌کنیم.

سنوات = [(۳،۴۶۳،۶۵۶ + ۹۴،۰۰۰ + ۷۰۰،۰۰۰) × ۳۰]÷ ۳۶۵ × ۱۲۴

مبلغ حق سنوات ۱۴۰۴

مطابق با آخرین مصوبات شورای عالی کار، مبلغ سنوات ۱۴۰۴ برای هر ماه معادل ۸،۶۵۹،۱۴۰ ریال و برای کارگرانی که حداقل یک سال سابقه کار در یک کارگاه دارند، معادل یک ماه حقوق پایه برابر با ۱۰۳،۹۰۹،۶۸۰ ریال تعیین شده است، این مبلغ به‌عنوان سنوات پایان کار در پایان همکاری یا سال کاری پرداخت می‌شود.

البته توجه به این نکته ضروری است که این ارقام مربوط به حداقل حقوق مصوب است و اگر کارگر حقوق پایه بالاتری داشته باشد، سنوات او نیز بر همان اساس محاسبه خواهد شد.

حداقل و حداکثر سنوات سال ۱۴۰۴

حداقل سنوات پایان سال ۱۴۰۴ برای کارگرانی که حداقل یک سال کار کرده‌اند، برابر با ۱۰۳،۹۰۹،۶۸۰ ریال محاسبه می‌شود که معادل یک ماه حداقل حقوق پایه مصوب وزارت کار است، این مبلغ برای کارگرانی که حقوق پایه آنها برابر با حداقل دستمزد باشد، اعمال می‌شود و برای کارگرانی با حقوق بالاتر، سنوات را باید براساس آخرین حقوق ثابت محاسبه کنند.

نکته مهم و قابل توجه این است که برخلاف عیدی که سقف آن سه برابر حداقل حقوق در نظر گرفته می‌شود، سقف مشخصی برای حق سنوات ۱۴۰۴ وجود ندارد و اداره کار در این زمینه محدودیتی تعیین نکرده است، بنابراین مبلغ سنوات به حقوق پایه کارگر بستگی دارد و هرچه حقوق ثابت بالاتر باشد، سنوات هم افزایش می‌یابد.

به عنوان مثال، اگر کارگری روزانه ۵،۰۰۰،۰۰۰ ریال حقوق ثابت دریافت کند، سنوات سالانه او معادل ۱۵۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال خواهد بود (۵،۰۰۰،۰۰۰ × ۳۰) این موضوع باعث می‌شود که سنوات برای کارگران با حقوق بالا، حمایت مالی قابل‌توجهی باشد.

قوانین سنوات و نکات حقوقی کلیدی

برای پرداخت حق سنوات، قوانین و تبصره‌های متعددی وجود دارد که آگاهی از آنها برای کارگران و کارفرمایان ضروری است، مطابق ماده ۲۴ قانون کار، هنگامی که خاتمه قرارداد فردی صورت پذیرد، کارفرما باید به کارگری که بیش از یک سال سابقه کار دارد، به ازای هر سال سابقه کار، یک ماه آخرین مزد وی را به عنوان سنوات پرداخت نماید.

مطابق تبصره ۴ ماده ۷ قانون کار و بند ۱ ماده ۴۱ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور که در تاریخ ۱۳۹۴/۰۲/۰۱ تصویب شده است، کارفرمایان باید برای کارگران موقت خود باتوجه به کارکرد کارگر در هر سال، آخرین مزد وی را به عنوان مزایای پایان کار پرداخت نمایند.

طبق ماده ۲۷ قانون کار، اگر کارگر در کار خود قصور ورزیده و یا پس از دریافت تذکرنامه‌های کتبی همچنان آیین‌نامه‌های رسمی کارگاه را نادیده بگیرد، کارفرما می‌تواند با تایید شورای اسلامی کار، حقوق مطالبه کارگر را به همراه حق سنوات کارگر محاسبه نموده و به وی پرداخت نماید و در نهایت قرارداد کار کارگر را فسخ نماید.

مطابق ماده ۳۱ قانون کار، اگر به خاطر بازنشستگی یا ازکارافتادگی قرارداد کارگر خاتمه پیدا نماید، کارفرما موظف می‌باشد با توجه به آخرین مزد کارگر در هر سال، ۳۰ روز مزد وی را محاسبه نموده و علاوه بر وجه ازکارافتادگی و بازنشستگی به وی پرداخت نماید.

مطابق ماده ۱۶۵ قانون کار، اگر هیأت حل اختلاف اخراج کارگر را موجه بداند، کارگری که اخراج شده است مشمول دریافت حق سنوات با توجه به ماده ۲۷ قانون ذکر شده می‌باشد.

 مسئولیت‌ها و راه‌های پیگیری قانونی

تمام کارفرمایان مشمول قانون کار موظف می‌باشند که سنوات کارگران خود را پرداخت نمایند. اگر به ماده ۲۱ قانون کار مراجعه کنیم، در این ماده ذکر شده است که مزایای پایان کاری که کارفرما به کارگر پرداخت می‌نماید، باید برابر با حقوق دریافتی کارگر در آخرین ماه کار وی باشد.

در صورتی که پایان کار کارگر قبل از یک سال کارکرد باشد، مبلغ مزایای پایان خدمت وی باید با توجه به میزان کارکرد او محاسبه شده و توسط کارفرما پرداخت گردد.

یک باور نادرست در میان برخی کارفرمایان وجود دارد که گمان می‌کنند اگر کارگر خود استعفا دهد یا قراردادش به پایان برسد، مشمول دریافت سنوات نخواهد شد، این تصور کاملاً اشتباه است، بر اساس آرای وحدت رویه صادر شده از دیوان عدالت اداری، کارگری که خود استعفا می‌دهد نیز مشمول دریافت حق سنوات است.

همچنین برخی کارفرمایان در قرارداد‌ها بندی مبنی بر اینکه کارگر از دریافت سنوات صرف‌نظر کند را درج می‌کنند که این کار نیز فاقد اعتبار قانونی است، لازم به ذکر است که در گذشته دستورالعملی مبنی بر این که کارفرما می‌تواند مزایای پایان خدمت کارگری که کار خود را ترک نموده است پرداخت نکند صادر شده بود، اما این دستورالعمل باطل شده و مطابق قوانین جدید، پرداخت حق سنوات اجباری می‌باشد.

سنوات جزء مزایای اجباری کارگران بوده و پرداخت آن برعهده کارفرما می‌باشد، کارفرما موظف است حق سنوات تمام کارگران خود را پرداخت نماید، تمام کارگاه‌های شامل قانون کار موظف می‌باشند در هنگام خاتمه خدمت کارگران، به اندازه آخرین حقوق یک ماه آنها را پرداخت نمایند.

در صورتی که کارگر کمتر از یک ماه سابقه کار داشته باشد، میزان سنوات او باتوجه به تعداد روز‌های کارکردی که داشته است مشخص می‌شود، بنابراین تمام کارگاه‌های شامل قانون کار مشمول پرداخت حق سنوات و تمام کارگران مشمول دریافت مزایای پایان کار می‌باشند.

در خصوص شرایط تعلق سنوات، باید تأکید کرد که مزایای پایان خدمت به تمام کارگران تعلق گرفته و حتی کارگری که کمتر از یک سال سابقه کار دارد، مشمول دریافت سنوات پایان خدمت می‌باشد. مبلغ مزایای پایان خدمت کارگرانی که کمتر از یک سال سابقه کار دارند، باتوجه به کارکرد آنها محاسبه می‌شود.

در نهایت باید تأکید کرد که پرداخت عیدی و سنوات بر عهده کارفرما بوده و این یک الزام قانونی غیرقابل چشم‌پوشی است، در صورتی که کارفرما از پرداخت عیدی یا سنوات خودداری کند، کارگران می‌توانند برای احقاق حق خود به اداره کار محل فعالیت مراجعه کرده و با طرح شکایت، پیگیری قانونی را آغاز کنند.

مراجع حل اختلاف قانون کار، مرجع اصلی رسیدگی به این دعاوی هستند، بازنشستگان تامین اجتماعی نیز در هنگام بازنشستگی حق سنوات دوره کاری خود را دریافت می‌نمایند و با توجه به ماده ۳۱ قانون کار، برای محاسبه سنوات بازنشستگان تامین اجتماعی، آخرین حقوق ثابت دریافتی بازنشسته به عنوان مبنای محاسبه مزایای پایان خدمت در نظر گرفته می‌شود.