پیش‌بینی مخاطرات گونه‌های گیاهی مهاجم در ایران / شناسایی نقاط بحرانی تحت تأثیر تغییرات اقلیمی

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو از روابط عمومی دانشگاه تهران، مصطفی اویسی، عضو هیأت علمی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، در این پژوهش با تلفیق مدل‌های توزیع گونه‌ای و ارزیابی‌های اکولوژیک، نقشه‌های دقیقی از نقاط بحرانی تهاجم گیاهی در اقلیم فعلی و آینده کشور ارائه داده است.

مصطفی اویسی در تشریح این دستاورد گفت: «چهارچوب RIRC از طریق ترکیب «سیستم طبقه‌بندی پتانسیل اثر زیست_محیطی تاکسون‌های بیگانه» (EICAT) با «مدل‌های توزیع گونه‌ای» (SDMs)، قادر است شدت اثرات اکولوژیک را در مقیاس مکانی پیش‌بینی نماید».

به گفته وی نتایج تحلیل ۲۰ گونه گیاهی مهاجم در ایران نشان می‌دهد که توزیع مخاطرات در مناطق مختلف کشور تفاوت‌های چشم‌گیری دارد. بر اساس این پژوهش، سواحل جنوبی ایران به‌ویژه گونه‌های نمک‌دوست و خشک‌دوست، یکی از بحرانی‌ترین نقاط هستند. همچنین در مناطق پست جنوب غرب و کوه‌های زاگرس، تهاجم درختان مهاجم و در استان‌های شمالی، تهاجم درختان، گیاهان بالارونده چوبی و گونه‌های آبزی به چشم می‌خورد. در مجموع، سواحل جنوبی و سواحل دریای خزر به عنوان «نقاط پرخطر» (Hotspots) ریسک تهاجم شناسایی شده‌اند.

اویسی در مورد اثرات تغییرات اقلیمی بر این وضعیت تأکید کرد: «بر اساس سناریو‌های RCP ۴.۵ و RCP ۸.۵، سطح ریسک در سواحل شمالی و جنوبی افزایش و در مناطق بیابانی مرکز کشور کاهش می‌یابد. این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی منجر به یک جابجایی مکانی در کلاس‌های ریسک می‌شود و نه لزوماً یک افزایش یک‌دست در تمام مناطق؛ به گونه‌ای که در سناریوی RCP ۸.۵، بازتوزیع مکانی مخاطرات به‌ویژه در ارتفاعات زاگرس و دشت‌های جنوب غرب شدیدتر خواهد بود».

وی در ادامه افزود: «در این میان، گونه Cynanchum acutum پتانسیل بالایی برای اثرگذاری در سطح کل کشور نشان داده و گسترش آن تحت تأثیر تغییرات اقلیمی بسیار چشمگیر است. همچنین گونه‌هایی نظیر Ailanthus altissima در مناطق شمالی و Neltuma juliflora در نیمه جنوبی ایران، نمونه‌های بارز گسترش تهاجم در اثر تغییر اقلیم هستند».

عضوهیأت علمی دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی در پایان تأکید کرد که یافته‌های این پژوهش، ضرورت تدوین استراتژی‌های منطقه‌ای با تمرکز بر «تشخیص زودهنگام» و «پاسخ سریع» را برای جلوگیری از استقرار گونه‌های مهاجم برجسته می‌کند.

این مدل پیش‌بینی، ابزاری پویا برای تصمیم‌گیران در با هدف مدیریت تهاجم و برنامه‌ریزی‌های حفاظتی در اقلیم‌های فعلی و آینده فراهم می‌آورد.