ارتش آمریکا بزرگترین آلودکننده جهان/ مقابله علمی با ترور زیست‌محیطی

به گزارش خبرنگار دانشگاه و فناوری خبرگزاری دانشجو، جنگ رمضان، علاوه بر خسارات انسانی و تخریب زیرساخت‌های حیاتی، پرونده‌ای تازه از پیامدهای زیست‌محیطی جنگ‌های مدرن را پیش روی افکار عمومی جهان قرار داد؛ جنگی که به گفته مسئولان و کارشناسان محیط زیست، آثار آن بر سلامت مردم، منابع طبیعی و اکوسیستم منطقه باقی خواهد ماند. همچنین جنگ‌افروزی در سواحل خلیج فارس حیات گونه‌های نایاب زیستی و دریایی را با خطر روبرو کرده است.

حمله به انبارهای نفت تهران و شهرری و شکل‌گیری ابرهای عظیم دود ناشی از سوختن مواد نفتی، یکی از تلخ‌ترین تصاویر این جنگ بود؛ تصاویری که آسمان پایتخت را برای ساعت‌ها در تاریکی فرو برد و نگرانی‌های گسترده‌ای درباره آثار آلاینده‌های سمی و ترکیبات آروماتیک بر سلامت شهروندان ایجاد کرد.

این رخداد در حالی اتفاق افتاد که پیش‌تر نیز پژوهش‌های بین‌المللی، نقش ارتش امریکا را در بحران جهانی محیط زیست مورد توجه قرار داده بودند. پژوهشی که در ژوئیه ۲۰۲۵ در مجله علمی PLOS Climate منتشر شد، نشان داد وزارت جنگ آمریکا، پنتاگون، یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان سوخت فسیلی در جهان به شمار می‌رود و کاهش بودجه‌های نظامی و تنش‌های جنگی می‌تواند تأثیری جدی‌تر از بسیاری از سیاست‌های انرژی پاک بر کاهش آلاینده‌های جهانی داشته باشد.

اکنون و پس از پایان مقطعی جنگ رمضان، گزارش سازمان حفاظت محیط زیست ایران ابعاد تازه‌ای از خسارات زیست‌محیطی این جنگ را آشکار کرده است؛ خساراتی که نه تنها زیرساخت‌های صنعتی و نفتی، بلکه مناطق حساس و حفاظت‌شده طبیعی کشور را نیز هدف قرار داده است.

تحقیقات دانشمندان علوم اجتماعی از دانشگاه دورهام و دانشگاه لنکستر در انگلستان نشان می‌دهد که ارتش آمریکا یکی از بزرگترین آلوده‌کنندگان آب و هوا در تاریخ است، سوخت مایع بیشتری مصرف می‌کند و CO2 e (معادل دی‌اکسید کربن) بیشتری نسبت به اکثر کشورها منتشر می‌کند.

ترور زیست‌محیطی در ۱۰ استان کشور

براساس این گزارش، حملات رژیم صهیونیستی و امریکا به واحدهای تولیدی، صنعتی و خدماتی در استان‌های آذربایجان شرقی، البرز، بوشهر، تهران، خراسان رضوی، خوزستان، مرکزی، یزد، گیلان و فارس، خسارات زیست‌محیطی گسترده‌ای برجای گذاشته است.

عملیات نظامی آمریکا و حمله به سواحل خلیج فارس باعث نشت آلودگی در جزایر لاوان و تهدید جدی برای گونه‌های آبزی و دریایی این زیست بوم شده است

همچنین ساختمان‌ها و تجهیزات ادارات کل حفاظت محیط زیست در ۱۰ استان کشور نیز مورد تهاجم قرار گرفته و در ۲۰ شهرستان خساراتی با شدت‌های متفاوت ثبت شده است.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که ۱۳ منطقه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در هفت استان کشور، از جمله هرمزگان، سیستان و بلوچستان، فارس، کردستان، البرز و تهران، در معرض حملات مستقیم قرار گرفته‌اند.

مناطقی همچون جزایر قشم، لارک و هنگام، تالاب هامون هیرمند، خلیج گواتر، منطقه حفاظت‌شده ارژن، پناهگاه حیات‌وحش زریبار و پارک‌های ملی خجیر و سرخه‌حصار از جمله مناطقی هستند که آسیب‌های زیست‌محیطی جدی را تجربه کرده‌اند.

گزارش گاردین با عنوان اینکه ارتش آمریکا در صدر آلودگی و انتشار گازهای گلخانه‌ای قرار دارد و آن را پنهان می‌کند 

یک میلیون تن دی‌اکسید کربن در آسمان ایران

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این گزارش به حمله به مخازن نفتی اختصاص دارد؛ حملاتی که از آن به‌عنوان یکی از سنگین‌ترین فجایع زیست‌محیطی جنگ رمضان یاد می‌شود.

طبق اعلام سازمان حفاظت محیط زیست، حجم مواد نفتی دچار حریق در مخازن شهران، شهرری و کوهک بیش از ۳۶۰ هزار متر مکعب بوده است؛ رقمی که موجب انتشار نزدیک به یک میلیون تن دی‌اکسید کربن در جو شده است.

بررسی‌های کارشناسی همچنین نشان می‌دهد حدود ۴ هزار تن ترکیبات آروماتیک و ترکیبات آلی فرار ـ که از خطرناک‌ترین آلاینده‌های تهدیدکننده سلامت انسان به شمار می‌روند ـ در جریان این حملات وارد هوا شده‌اند.

در استان البرز نیز حمله به مخازن سوخت فردیس، بیش از ۵۳ هزار تن دی‌اکسید کربن و حدود ۲۲۰ تن ترکیبات آروماتیک وارد جو کرده است.

کارشناسان هشدار می‌دهند که آثار این آلاینده‌ها می‌تواند در افزایش بیماری‌های تنفسی، مشکلات قلبی و حتی اختلالات بلندمدت زیستی در مناطق آلوده نمایان شود.

هشدارهای پیش از جنگ و واکنش کم‌رنگ نهادهای بین‌المللی

این در حالی است که پیش از آغاز جنگ نیز مقام‌های محیط زیستی ایران نسبت به تبعات چنین حملاتی هشدار داده بودند. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در مکاتبات جداگانه‌ای با دبیرکل سازمان ملل متحد و وزرای محیط زیست کشورهای منطقه، نسبت به تهدیدهای احتمالی علیه محیط زیست و زیرساخت‌های حساس ایران هشدار داده بود.

با این حال، به گفته شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، واکنش برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد به این رخدادها تنها در حد صدور «بیانیه‌ای خنثی» باقی ماند؛ بیانیه‌ای که بدون اشاره به عاملان جنگ صادر شد.

پیگیری حقوقی در محاکم بین‌المللی

مسئولان ایرانی تأکید دارند که حملات به زیرساخت‌های نفتی، مناطق حفاظت‌شده و حتی تهدید نیروگاه هسته‌ای بوشهر، مصداق آشکار نقض حقوق بین‌الملل و جنایت جنگی زیست‌محیطی است.

امین‌حسین رحیمی، وزیر دادگستری، با اشاره به آغاز روند مستندسازی خسارات، اعلام کرد جمهوری اسلامی ایران پیگیری حقوقی این پرونده را هم در محاکم داخلی و هم در نهادهای بین‌المللی دنبال خواهد کرد.

به گفته وی، اگرچه این روند ممکن است طولانی و تحت تأثیر فشار قدرت‌های بین‌المللی باشد، اما ایران تا دستیابی به نتیجه و مطالبه خسارات وارده، این پرونده را رها نخواهد کرد.

فاجعه‌ای فراتر از مرزها؛ انتشار کربن جنگ رمضان معادل ردپای کربنی ۶۰ کشور جهان

شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به انفجار انبارهای نفت تهران و البرز و تبعات ناشی از آن، تأکید کرد محیط زیست مرز جغرافیایی نمی‌شناسد و هر حادثه زیست‌محیطی می‌تواند در مقیاس جهانی اثرگذار باشد.

تنها در دو هفته نخست این جنگ، حجم کربن منتشرشده در اثر حملات به زیرساخت‌های نفتی و سوختی ایران، معادل ردپای کربنی ۶۰ کشور جهان بوده است؛ رخدادی که به گفته کارشناسان، نه‌تنها ایران بلکه کل زمین را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

وی با اشاره به مفهوم «اثر بال پروانه‌ای» گفت: «هر اتفاق و تخریبی در هر نقطه جهان، می‌تواند با شدت‌های متفاوت بر محیط زیست جهانی اثر بگذارد. انفجار انبارهای نفت اگرچه در مرحله نخست استان‌های تهران و البرز را از نظر آلودگی هوا تحت تأثیر قرار داد، اما آثار انتشار گازهای گلخانه‌ای آن محدود به ایران نخواهد ماند.»

انصاری افزود: «پس از حملات، با همکاری وزارت بهداشت اطلاعیه‌های لازم درباره آلودگی هوا و مخاطرات ناشی از دود و آلاینده‌ها صادر شد، اما مسئله اصلی، تأثیر گسترده این حملات بر انتشار دی‌اکسید کربن و تشدید پدیده گرمایش زمین است.»

وی با اشاره به برآوردهای اولیه از حجم انتشار کربن ناشی از جنگ گفت: «تنها در دو هفته نخست جنگ تحمیلی سوم، میزان کربن منتشرشده به اندازه ردپای کربنی ۶۰ کشور جهان بوده است؛ آماری که نشان می‌دهد یک جنگ منطقه‌ای چگونه می‌تواند بحران اقلیمی جهانی را تشدید کند.»

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: «در این جنگ، هیچ‌گونه پایبندی به قواعد و هنجارهای بین‌المللی وجود نداشت و حمله مستقیم به مخازن سوخت و تأسیسات نفتی، علاوه بر تولید گسترده آلاینده‌های سمی، منجر به انتشار حجم عظیمی از دی‌اکسید کربن شد؛ مسئله‌ای که آثار آن بر گرمایش زمین بسیار قابل توجه خواهد بود.»

کارشناسان محیط زیست معتقدند حمله به زیرساخت‌های نفتی، از مخرب‌ترین اشکال جنگ علیه محیط زیست محسوب می‌شود؛ چراکه علاوه بر آلودگی شدید هوا و خاک، می‌تواند روند تغییرات اقلیمی را نیز تسریع کند.

جنگ رمضان بار دیگر این واقعیت را آشکار کرد که جنگ‌های مدرن، تنها انسان‌ها را قربانی نمی‌کنند؛ بلکه خاک، آب، هوا و حیات طبیعی را نیز به میدان نبرد می‌کشانند. اکنون آسمان دودگرفته تهران و مناطق سوخته حفاظت‌شده ایران، به نمادی از هزینه‌های پنهان جنگ‌هایی تبدیل شده‌اند که آثارشان شاید دهه‌ها بر محیط زیست منطقه باقی بماند.