خشک شدن تالاب صالحیه آن را به کانون تولید ریزگرد تبدیل کرده است

به گزارش خبرنگار گروه استان‌های خبرگزاری دانشجو، کامران رضایی امروز در نشست تخصصی هفته محیط زیست که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، با تأکید بر اهمیت مدیریت حوضه‌های آبریز در حفاظت از تالاب‌ها اظهار کرد: ارزیابی وضعیت هر تالاب باید در مقیاس کل حوضه آبریز آن انجام شود، زیرا تالاب‌ها در پایین‌دست قرار دارند و تمامی اقدامات صورت‌گرفته در بالادست، مستقیماً بر وضعیت آنها اثر می‌گذارد.

وی با مقایسه وضعیت تالاب‌های ایران و کشور‌های همسایه افزود: بررسی‌ها نشان می‌دهد بسیاری از تالاب‌های مرزی در کشور‌های اطراف از شرایط مطلوب‌تری برخوردارند و این موضوع بیانگر نقش تعیین‌کننده شیوه مدیریت منابع آب و سرزمین در وضعیت فعلی تالاب‌های کشور است.

مدیر مطالعات تالاب صالحیه با اشاره به شرایط این تالاب گفت: تالاب صالحیه که زمانی یکی از اکوسیستم‌های ارزشمند منطقه محسوب می‌شد، امروز به یکی از چالش‌های مهم زیست‌محیطی استان‌های البرز و قزوین تبدیل شده است.

وی افزود: از سال ۱۳۸۸ و پس از احداث کانال زهکشی به طول حدود ۳۶ کیلومتر در محدوده تالاب، رژیم هیدرولوژیک آن دستخوش تغییرات اساسی شد. پیش از آن، سیلاب‌های بالادست به طور طبیعی وارد تالاب می‌شدند و رطوبت مورد نیاز آن را تأمین می‌کردند، اما با تغییر مسیر جریان‌های طبیعی، بخش عمده آب‌های ورودی از تالاب منحرف شد.

رضایی ادامه داد: این تغییرات موجب شکل‌گیری یک تالاب فصلی جدید در منطقه شد که به طور موقت میزبان برخی پرندگان مهاجر و آبزیان بود، اما در مقابل، بخش اصلی و تاریخی تالاب صالحیه به تدریج خشک شد.

وی کاهش حقابه تالاب، سدسازی در مسیر رودخانه‌های ورودی، افت سطح آب‌های زیرزمینی، چرای بی‌رویه دام، آلودگی‌های محیطی و کاهش پوشش گیاهی را از دیگر عوامل مؤثر در تخریب این تالاب برشمرد و گفت: خشک شدن صالحیه نتیجه سال‌ها مداخله انسانی در اکوسیستم منطقه بوده است.

مدیر مطالعات تالاب صالحیه درباره راهکار‌های احیای این پهنه آبی اظهار کرد: حذف کانال زهکش و بازگرداندن جریان طبیعی آب به بستر اصلی تالاب، نخستین و مهم‌ترین اقدام برای احیای صالحیه است. همچنین باید جاده‌ای که ارتباط بخش‌های مختلف تالاب را مختل کرده اصلاح شود تا پیوستگی هیدرولوژیک آن دوباره برقرار شود.

وی افزود: در کنار این اقدامات، اجرای برنامه‌هایی مانند آزادسازی حریم تالاب، مدیریت اراضی پیرامونی، کنترل چرای دام، احیای پوشش گیاهی و کاهش فرسایش بادی برای بازگرداندن کارکرد‌های اکولوژیک تالاب ضروری است.

رضایی با رد برخی برداشت‌های نادرست درباره تالاب صالحیه تصریح کرد: اگرچه این تالاب از نظر تنوع زیستی در زمره مهم‌ترین تالاب‌های کشور قرار نداشت، اما نقش بسیار مؤثری در مهار فرسایش بادی و جلوگیری از گسترش بیابان‌زایی ایفا می‌کرد. امروز بستر خشک تالاب خود به یکی از منابع تولید گرد و غبار تبدیل شده و می‌تواند مناطق وسیعی از شرق البرز، کرج و حتی تهران را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای احیای تالاب گفت: در سال‌های اخیر جلسات متعددی میان دستگاه‌های مسئول برگزار شده و درباره ضرورت حذف کانال زهکش توافق‌هایی نیز صورت گرفته است، اما به دلیل تعدد نهاد‌های مسئول و قرار گرفتن تالاب در محدوده دو استان البرز و قزوین، این تصمیمات هنوز وارد مرحله اجرا نشده‌اند.

معاون پژوهش و فناوری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت آبزیان کشور پرداخت و هشدار داد: برخلاف گونه‌های شاخص خشکی که در معرض توجه افکار عمومی قرار دارند، بسیاری از گونه‌های آبزی در سکوت و بدون حساسیت اجتماعی کافی در مسیر انقراض قرار گرفته‌اند.

وی با اشاره به وضعیت ماهیان خاویاری دریای خزر گفت: پنج گونه ماهی خاویاری این دریا در شرایط نگران‌کننده‌ای قرار دارند و سیاست‌های حفاظتی چند دهه گذشته نتوانسته نتایج مطلوبی به همراه داشته باشد. در حالی که بسیاری از کشور‌ها بر احیای زیستگاه‌های طبیعی و تقویت زادآوری طبیعی گونه‌ها تمرکز کرده‌اند، این رویکرد در ایران با تأخیر دنبال شده است.

رضایی هشدار داد: در صورت ادامه روند فعلی، احتمال از بین رفتن جمعیت طبیعی برخی گونه‌های ماهیان خاویاری دریای خزر طی سه تا پنج سال آینده وجود دارد.

وی همچنین با اشاره به وضعیت اکوسیستم‌های آبی استان البرز گفت: رودخانه کرج و سایر رودخانه‌های حفاظت‌شده استان در سال‌های اخیر تحت فشار‌های متعددی قرار گرفته‌اند. وقوع سیلاب‌ها، صید غیرمجاز، کاهش پایش‌های زیست‌محیطی و چالش‌های مدیریتی ناشی از تعدد دستگاه‌های مسئول، بخشی از ذخایر ارزشمند زیستی از جمله قزل‌آلای خال‌قرمز را با تهدید مواجه کرده است.

این پژوهشگر در پایان تأکید کرد: حفاظت از اکوسیستم‌های آبی نیازمند مدیریت یکپارچه، افزایش نظارت و توجه جدی‌تر به تنوع زیستی است؛ در غیر این صورت، بخش قابل توجهی از سرمایه‌های طبیعی کشور پیش از آنکه عمق خسارت‌ها آشکار شود، از دست خواهد رفت.