«شیر سنگی»؛ نماد استقامت ملی در قاب چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر/بازخوانی یک فیلم هویت‌محور پس از جنگ ۱۲ روزه

به گزارش گروه فرهنگ و هنر خبرگزاری دانشجو، چهل‌وچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر، در انتخاب پوستر رسمی خود، به سراغ یکی از ریشه‌دارترین آثار تاریخ سینمای ایران رفته است؛ پوستر این دوره، با الهام از فیلم «شیر سنگی» ساخته مسعود جعفری جوزانی، سینما را به حافظه تاریخی، هویت ملی و مفهوم استقامت پیوند می‌زند؛ مفاهیمی که پس از جنگ ۱۲ روزه اخیر، بار دیگر در کانون توجه افکار عمومی قرار گرفته‌اند.

پوستر چهل‌وچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر که طراحی آن را مهدی دوایی بر عهده داشته، با نگاهی به یکی از آثار شاخص تاریخ سینمای ایران شکل گرفته و تصویری از فیلم «شیر سنگی» را در کانون توجه قرار داده است؛ فیلمی که به‌عنوان یکی از نماد‌های هویت‌محور و ریشه‌دار سینمای ایران شناخته می‌شود و امروز، در بستر شرایط پساجنگ، معنایی تازه می‌یابد.

بازگشت سینما به ریشه‌ها؛ چرا «شیر سنگی»؟

انتخاب «شیر سنگی» برای پوستر این دوره از جشنواره فیلم فجر، اشاره‌ای معنادار به پیوند سینمای امروز با میراث فرهنگی، تاریخی و اسطوره‌ای ایران دارد و نشانه‌ای از توجه جشنواره به بازخوانی هویت ملی در آثار سینمایی است. این انتخاب، بیش از آنکه نوستالژیک باشد، تلاشی آگاهانه برای احضار مفاهیمی، چون عزت، مقاومت، غیرت جمعی و ایستادگی در برابر سلطه بیگانه است؛ مفاهیمی که هم در متن فیلم و هم در شرایط امروز جامعه ایران قابل ردیابی‌اند.

انتخاب این فیلم برای پوستر جشنواره در شرایطی صورت گرفته که منوچهر شاهسواری، دبیر جشنواره، محوریت مرد ایرانی و نگاهش به سرزمین را برای قاب اصلی جشنواره انتخاب کرده است. چهره علی نصیریان در فیلم «شیر سنگی» در حالی که لباس رزم بر تن دارد، در سالی که ایران درگیر جنگ ۱۲ روزه شد و سایه آن هنوز بر سر کشور است، تصویر اصلی چهل‌وچهارمین جشنواره ملی فیلم فجر شده است. این انتخاب بی‌ارتباط با فضای عمومی کشور پس از جنگ ۱۲ روزه امسال نیست و بر مفاهیمی، چون استقامت، دفاع از هویت و مقاومت در برابر فشار‌های خارجی تأکید دارد.

کارنامه «شیر سنگی»؛ فیلمی برآمده از جنگ

«شیر سنگی» به کارگردانی و نویسندگی مسعود جعفری جوزانی و با بازی علی نصیریان، عزت‌الله انتظامی، حمید جبلی، شمسی فضل‌اللهی و عطاءالله زاهد در سال ۱۳۶۵ ساخته شد. این فیلم که از آثار به‌یادماندنی کارنامه جوزانی به‌شمار می‌رود، در پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین فیلمنامه شد و در جشنواره‌های معتبر خارجی همچون مونترال، شیکاگو و توکیو به نمایش درآمد.

«شیر سنگی» از خوش‌ساخت‌ترین و حماسی‌ترین فیلم‌های دهه ۶۰ خورشیدی است که تنها یک سال پس از پایان جنگ ایران و عراق تولید و منتشر شد. فیلم محصول بنیاد سینمایی فارابی است و با تکیه بر بازی هنرمندانی، چون علی نصیریان در نقش علی‌یار (رئیس یکی از طوایف بختیاری)، عزت‌الله انتظامی در نقش نامدارخان (خان بختیاری) و ولی‌الله شیراندامی در نقش عامری (رئیس نظمیه)، روایتی از تقابل قدرت، عزت و استعمار را پیش می‌برد.

داستان فیلم؛ تقابل عزت و فشار خارجی

داستان فیلم حول محور «عزت بختیاری» یا «عزت ملت» شکل می‌گیرد. موضوع فیلم درباره کشته شدن مرموز یک افسر انگلیسی در مجاورت لوله‌های نفت است که از ایلات بختیاری می‌گذرد. فشار دولت و مستشاران انگلیسی به نامدارخان (با بازی انتظامی) برای تحویل قاتل، بهانه‌ای می‌شود تا تقابل بین عزت ایلی و فشار‌های خارجی به تصویر کشیده شود. شخصیت کوه‌یار (فرزند علی‌یار با بازی نصیریان) برای نجات طایفه، قتل ناکرده را می‌پذیرد، اما در نهایت، طایفه به پا می‌خیزد و صحنه‌های پایانی فیلم به شکلی حماسی، مقابله با ظلم و حفظ شرافت را روایت می‌کند.

تحلیل کارگردان: جنگ، عزت و حرمت تفنگ

مسعود جعفری جوزانی در برنامه‌ای ویژه با اشاره به زمان ساخت فیلم و جنگ ایران و عراق گفت: «فیلم‌های من بیشتر درباره ابعاد جنگ است تا خود جنگ. وقتی بیگانه به خاک آدم می‌آید تحقیرآمیزترین اتفاق ممکن است و هر کسی جز این، چیزی بگوید دروغ است. مردم در جنگ ایران و عراق دلاورانه و با دست خالی جنگیدند.»

او افزود: «من معتقدم تفنگ حرمت دارد و ملت ما حرمت تفنگ را نگه داشتند. آدم باید خیلی بی‌انصاف باشد که این تلاش‌ها و رشادت‌ها را فراموش کند.» جوزانی با اشاره به خرده‌فرهنگ عشایر در فیلم گفت: «عشایر ستون فقرات ملت ایران هستند و در طول تاریخ هرگز به این مملکت خیانت نکرده‌اند و همواره ظلم‌ستیز بوده‌اند. در زمان جنگ نیز خط‌شکن‌های جبهه بچه‌های بختیاری بودند.»

پوستری برای امروز ایران

پوستر چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر با انتخاب نماد «شیر سنگی» نه تنها ادای دینی به سینمای ارزشی و هویت‌محور ایران است، بلکه پیامی است برای امروز جامعه ایران که در آن مفاهیم مقاومت، استقامت و حفظ عزت ملی در برابر فشار‌های خارجی، اهمیتی دوچندان یافته است. این انتخاب هوشمندانه، روایتی از گذشته را با نیاز‌های فرهنگی و هویتی امروز ایران پیوند می‌زند و جشنواره فیلم فجر را به محفلی برای بازاندیشی درباره سینمای متعهد و هویت‌ساز تبدیل می‌کند.