دیپلماسی علمی و پذیرش دانشجویان بین‌المللی، کلید ارتقای جایگاه جهانی ایران / هدف‌گذاری پذیرش ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی در برنامه هفتم توسعه

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو؛ محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، در نشست افتتاحیه همایش مشترک دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران با عنوان «نخستین همایش افق‌های نو در فعالیت‌های علمی بین‌المللی دانشگاه‌ها، مؤسسات و مراکز آموزشی، پژوهشی و فناوری» که صبح روز دوشنبه ۲۵ خردادماه در تالار علامه امینی و با حضور مسئولان وزارت علوم، نمایندگان مجلس و دستگاه‌های اجرایی برگزار شد، بر ضرورت رفع موانع ساختاری و مالی برای جذب حداکثری دانشجویان بین‌المللی تأکید کرد.رئیس دانشگاه تهران در ابتدای سخنان خود، ضمن گرامیداشت یاد رهبر شهید انقلاب، فرماندهان و سایر شهدای جنگ رمضان، شهادت اساتید برجسته دانشگاه تهران، دکتر علی لاریجانی و دکتر کمال خرازی را تسلیت گفت و ابراز امیدواری کرد همه دانشگاهیان کشور در مسیر ارتقای علم و فناوری، راه این بزرگان را ادامه داده و از دستاوردهای آنان پاسداری کنند.رئیس دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت ارتباطات بین‌المللی در جذب استعدادها، خاطرنشان کرد که در دنیای پیشرفته امروز، تمامی دانشگاه‌های تراز اول جهان، تلاش خود را برای جذب حداکثری دانشجویان و استادان بین‌المللی متمرکز کرده‌اند.تلاش برای تثبیت و ارتقای جایگاه بین‌المللی علمی ایران و دانشگاه تهرانامید با تأکید بر اینکه در سال جاری به دلیل جنگ‌های ظالمانه، تحریم‌های سنگین و محدودیت‌های داخلی، دانشگاه‌ها با عقب‌افتادگی‌هایی مواجه بوده‌اند، هشدار داد که چنانچه در نیمه دوم سال میلادی جاری تلاش‌های جبرانی صورت نگیرد، ممکن است با تنزل در جایگاه بین‌المللی کشور روبه‌رو شویم.رئیس دانشگاه تهران، در تحلیل چالش‌های پیش‌روی توسعه روابط علمی بین‌المللی، دو عامل اصلی را برخی «قوانین و مقررات جاری کشور» و «رویه و دیدگاه دستگاه‌های اجرایی» برشمرد. وی به‌طور ویژه به مشکلات جدی در نقل و انتقال منابع مالی برای پرداخت هزینه‌های پذیرش و اعزام دانشجویان، خرید تجهیزات و اجرای طرح‌های پژوهشی مشترک، دانشگاه‌ها اشاره کرد و گفت: «این کارها با دشواری‌های بسیاری روبه‌رو هستند.»هدف‌گذاری پذیرش ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی در برنامه هفتم توسعهرئیس دانشگاه تهران در خصوص هدف‌گذاری پذیرش ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجی در برنامه هفتم توسعه، اظهار داشت: «هرچند این هدف سنگین است، اما با اتکاء به ظرفیت‌های عظیم استادان و امکانات دانشگاه‌های برتر کشور به‌خصوص دو دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران، کاملاً دست‌یافتنی است؛ مشروط بر اینکه موانع دست‌وپاگیر در دولت و مجلس برطرف شود تا در آینده‌ای نزدیک، بابت عدم تحقق این اهداف مورد انتقاد قرار نگیریم».وی با اشاره به تأسیس مراکز بین‌المللی دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی در بغداد به عنوان قطب علمی برای جهان اسلام، تأکید کرد: «حضور دانشجویان خارجی در ایران، مؤثرتر از مقالات علمی مشترک است؛ چرا که دانشجویی که سال‌ها در ایران تحصیل می‌کند، بعد از بازگشت به عنوان یک سفیر فرهنگی و علمی در کشور خود عمل خواهد کرد».امید همچنین به نقش دیپلماسی علمی در دوران بحران اشاره کرد و افزود: «تجربه مکاتبه با بیش از ۳۰۰ کشور جهان برای تبیین مظلومیت کشور و دانشگاه‌هایمان، بازخوردهای مثبتی داشت و این ارتباطات اکنون می‌تواند در دوران پس از جنگ به تقویت دیپلماسی علمی کمک کند».رئیس دانشگاه تهران در پایان، بر لزوم گسترش پذیرش دانشجویان فراتر از کشورهای همسایه و تمرکز بر آسیای میانه و سپس شرق و غرب جهان تأکید کرد و اشاره نمود که دانشگاه‌های تهران و علوم پزشکی با اعزام گروه‌های تخصصی به نقاط مختلف جهان، سهم خود را در تحقق اهداف برنامه هفتم در حوزه جذب دانشجوی خارجی ایفا خواهد کرد. امید در پایان، از مسئولان و کارشناسان حاضر در همایش خواست تا موانع موجود در بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها را شناسایی و فهرست کنند تا این موارد به‌طور جامع به مراجع مربوطه منتقل و در راستای روان‌سازی شرایط مالی و اداری برای دانشجویان و استادان بین‌المللی مورد توجه قرار گیرند.گذار از رویکرد تدافعی به دیپلماسی فعال علمی؛ کلید ارتقای جایگاه ایران در عرصه‌های بین‌المللی

 سید مهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز، در این همایش، با تأکید بر تغییر شرایط پس از دوران جنگ و محدودیت منابع، خواستار بازنگری در استراتژی‌های تعاملات علمی شد. وی در این نشست، بر لزوم گذار از نگاه تدافعی در حوزه امنیتی به رویکرد فعال، تقویت جایگاه رایزنان علمی و تمرکز بر «انتقال فناوری» به جای واردات صرف خطوط تولید تأکید کرد.بهره‌برداری از فرصت‌های منطقه‌ای و اولویت منافع ملیمعاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به اینکه شرایط پس از جنگ با محدودیت منابع و نیازهای فراوان همراه است، تأکید کرد که در این دوران، «منافع ملی» باید محور اصلی تصمیمات باشد.وی با اشاره به توانمندی‌های اثبات‌شده ایران در حوزه‌های مختلف علمی و فناوری، منطقه آسیای میانه را به دلیل کمبود محققان و وجود زمینه‌های فرهنگی مشترک، بستری بسیار مناسب برای همکاری‌های پژوهشی و علمی دانست.ضرورت ساماندهی ساختارهای اجرایی و ارتقای کیفیت پذیرشابطحی در ادامه، نسبت به ناهماهنگی‌های بین دستگاهی در حوزه تعاملات بین‌المللی انتقاد کرد و با اشاره به «آشفتگی» در مأموریت‌های سازمان‌های مختلف، خواستار تعریف دقیق وظایف هر ساختار شد تا از تداخل در قراردادها و مسیرهای اقدام جلوگیری شود.وی همچنین بر لزوم تقویت جایگاه رایزنان علمی کشور تأکید و خاطرنشان کرد: «کشوری با ظرفیت‌های ایران، باید امکانات مناسب‌تری برای رایزنان خود فراهم کند تا بتوانند نقش فعال‌تری در عرصه‌های جهانی ایفا کنند».علاوه بر این، وی بر رعایت استانداردهای کیفی در پذیرش دانشجویان تأکید کرد تا از تکرار تجربیات نامطلوب در پذیرش‌های بی‌کیفیت جلوگیری شود.از بازسازی صنایع تا انتقال فناوری؛ فراتر از ورود تجهیزاتمعاون پژوهشی وزارت علوم در تحلیل وضعیت صنایع کشور هشدار داد که بازگرداندن صنایع به چرخه تولید، نباید صرفاً به خرید و واردات خطوط تولید محدود شود.وی تصریح کرد: «در گذشته، واردات کامل تجهیزات بدون انتقال واقعی فناوری صورت می‌گرفت که در بلندمدت به نفع کشور نبود. مجموعه‌های علمی کشور باید فعالانه وارد عمل شوند تا در تعامل با کشورهای مختلف، زمینه «انتقال فناوری» فراهم شود و صنایع کشور بر پایه دانش بومی و انتقال تکنولوژی بازسازی شوند».برندسازی علمی و تغییر پارادایم امنیتی از دفاع به فعالیتسید مهدی ابطحی با الگوبرداری از تجربه موفق چین در توسعه علمی، بر لزوم بهره‌گیری صحیح از برندهای علمی معتبر و دانشگاه‌های سطح یک کشور تأکید کرد.وی افزود: «استفاده از این ظرفیت‌ها نباید تابع سلیقه‌های فردی باشد، بلکه دانشگاه‌های تراز اول باید پیش‌گام تعاملات بین‌المللی باشند. نگاه تدافعی و نگرانی مستمر از نفوذ، مانع از پیشرفت‌های بزرگ شده است. برای مثال حضور گسترده دانشگاه‌های چین در آمریکا و موفقیت در انتقال علم و فناوری، حاصل «نگاه فعال» و برنامه‌ریزی روشن است، نه رویکردهای صرفاً تدافعی».گردش نخبگان و بازتعریف دیپلماسی علمیمعاون پژوهشی وزارت علوم، در پایان به موضوع «گردش نخبگان» پرداخت و اظهار داشت: «هدف، لزوماً بازگرداندن فیزیکی تمام نخبگان نیست، بلکه بهره‌مندی از ظرفیت ایرانیان مقیم خارج در آموزش و پژوهش است».بین‌المللی‌سازی ضرورتی راهبردی برای ارتقای مرجعیت علمی و اثرگذاری جهانی ایران استسیدرضا رئیس کرمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران، دیگر سخنران این همایش بود که با تأکید بر نقش کلیدی دانشگاه‌ها به عنوان بازیگران اصلی دیپلماسی علمی و نوآوری، بین‌المللی‌سازی را نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی برای ارتقای کیفیت آموزش، جذب استعدادهای برتر و تقویت جایگاه ایران در شبکه جهانی علم و فناوری دانست.دکتر رئیس کرمی در این نشست، از دستاوردهای عملی تعاملات علمی ایران در منطقه خبر داد و اعلام کرد که امسال نخستین دوره کارشناسی «دانشگاه سِبطین» (شعبه بین‌المللی دانشگاه علوم پزشکی تهران در کربلا) آغاز می‌شود. وی با اشاره به پیشرو بودن ایران در ارائه خدمات تخصصی، اظهار داشت: «ما نخستین دانشکده توانبخشی عراق را در کربلا راه‌اندازی کردیم؛ چرا که پیش از این، چنین دانشکده‌ای در عراق وجود نداشت و رشته‌های توانبخشی تنها به‌صورت محدود تدریس می‌شدند؛ اما اکنون رشته‌های تخصصی دانشگاه علوم پزشکی تهران در عراق ارائه می‌شود و استقبال بسیار گسترده‌ای از سوی وزارت بهداشت و وزارت علوم این کشور از ظرفیت‌های علمی ایران شده است».دانشگاه‌ها، موتور محرک دیپلماسی علمی و حل چالش‌های جهانیرئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران با تحلیل نقش مدرن دانشگاه‌ها، تأکید کرد: «دانشگاه‌ها دیگر صرفاً محیط‌های آموزش و تولید دانش نیستند، بلکه در دنیای امروز، محورهای اصلی دیپلماسی علمی، توسعه پایدار و حل چالش‌های جهانی محسوب می‌شوند. در شرایطی که مرزهای علم روزبه‌روز کمرنگ‌تر می‌شود، میزان اثرگذاری یک دانشگاه، مستقیماً به کیفیت و گستره همکاری‌های بین‌المللی آن وابسته است. بنابراین محورهای اصلی برنامه‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران، تقویت دیپلماسی سلامت، اجرای طرح‌های پژوهشی مشترک بین‌المللی، جذب دانشجویان خارجی و حضور فعال در مجامع و اتحادیه‌های علمی جهانی تعریف شده است تا از این طریق، مرجعیت علمی کشور ارتقا یابد».هم‌افزایی ملی، پیش‌شرط موفقیت در عرصه بین‌المللیرئیس کرمی با اشاره به ظرفیت‌های عظیم سرمایه انسانی و زیرساخت‌های علمی کشور، تاکید کرد که موفقیت در عرصه‌های جهانی، نیازمند هم‌افزایی ملی است و هماهنگی میان دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و نهادهای سیاست‌گذار، کلید بهره‌برداری بهینه از این ظرفیت‌هاست.وی در پایان، برگزاری همایش مشترک میان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران را نمادی از این هم‌افزایی دانست و ابراز امیدواری کرد که این الگوی همکاری میان دو نهاد پیشگام آموزشی کشور، زمینه‌ساز تدوین راهکارهای عملی برای رفع موانع قانونی و حاشیه‌ای باشد تا مسیر تعاملات علمی بین‌المللی هموارتر گردد.دیپلماسی دانشگاهی، ابزاری راهبردی برای شکستن زنجیره‌های تحریم و مقابله با آپارتاید علمیالهام امین‌زاده، معاون بین‌الملل دانشگاه تهران، با تأکید بر تلاقی اراده دو دانشگاه پیشرو کشور، تعاملات علمی را فراتر از جذب دانشجو و امضای تفاهم‌نامه‌ها دانست. وی با اشاره به مفهوم «آپارتاید علمی» در دسترسی به فناوری‌های بنیادین، دیپلماسی دانشگاهی را ابزاری کلیدی برای خنثی‌سازی پروژه‌های ایران‌هرسی و بازتعریف نقش ایران در هندسه قدرت جهانی معرفی کرد.دکتر امین‌زاده برگزاری این رویداد را نه یک همایش ساده، بلکه اقدامی راهبردی و عملیاتی برای آینده علمی و سیاسی کشور ارزی توصیف کرد.وی خاطرنشان کرد: «امروز مرزهای دیپلماسی رسمی و دیپلماسی علمی بیش از هر زمان دیگری در هم تنیده شده است و اگر دانشگاه‌ها نتوانند به شبکه نخبگان جهانی متصل شوند و ظرفیت‌های خود را برای حل مسائل بین‌المللی به کار گیرند، قدرت سخت کشور نیز در تنگنا قرار خواهد گرفت».معاون بین‌الملل دانشگاه تهران، با تبیین رویکرد جدید در تعاملات جهانی، دیپلماسی دانشگاهی را خط مقدم شکستن زنجیره‌های تحریم و ابزاری مؤثر برای خنثی‌سازی پروژه‌های ایران‌هراسی و ایران‌ستیزی عنوان کرد و افزود: «هدف نهایی این رویکرد، صرفاً جذب دانشجو یا امضای تفاهم‌نامه‌های بی‌اثر نیست، بلکه ایجاد یک زیست‌بوم علمی مقاوم و اثرگذار است که بتواند در شرایط بحرانی، نقش فعال ایفا کند».دکتر امین‌زاده در ادامه به آسیب‌شناسی تعاملات بین‌المللی پرداخت و با نقد تفاهم‌نامه‌هایی که از سطح کاغذ فراتر نمی‌روند، خواستار گذار به سوی دیپلماسی نتیجه‌گرا شد. وی در این راستا، محورهای زیر را برای ترسیم نقشه راه دیپلماسی علمی کشور و اهداف این همایش عنوان کرد:

• تنوع‌بخشی به الگوهای آموزشی: ارائه آموزش‌های مهارتی، حرفه‌ای و مجازی برای جوانان کشورهای مختلف در کنار آموزش‌های مقطع‌دار؛
• نگاه استراتژیک به بین‌المللی‌سازی: تبدیل بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها از یک «تهدید» به یک «فرصت» و به‌کارگیری آن به عنوان «پدافند غیرعامل» برای صیانت از سرمایه‌های علمی در شرایط بحران؛
• ارتقای جایگاه جهانی: تدوین راهکارهای عملی برای ارتقای رتبه دانشگاه‌های ایران در نظام‌های معتبر جهانی؛
• بهره‌گیری از نخبگان: بازتعریف افق‌های همکاری با نخبگان ایرانی مقیم خارج از کشور و جذب هوشمندانه دانشجویان بین‌المللی.

وی همچنین بر لزوم تغییر نگرش نسبت به بین‌المللی‌سازی تأکید کرد و پیشنهاد داد که این روند نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان یک فرصت بی‌نظیر و نوعی پدافند غیرعامل برای صیانت از سرمایه‌های علمی کشور در شرایط بحران مورد بررسی قرار گیرد.معاون بین‌الملل دانشگاه تهران همچنین تأکید کرد که هم‌افزایی با دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط برای رفع موانع موجود، پیش‌شرط دست یافتن به مدیریت ارتقا علمی در شرایط اضطراری است.مقابله با «آپارتاید علمی» و بازپس‌گیری حق بنیادین دسترسی به دانشامین‌زاده با اشاره به موضوع محدودیت‌های تحریمی در دسترسی به دانش و فناوری‌های زیستی و بنیادین، آن را نوعی «آپارتاید علمی» نامید و تأکید کرد: «دیپلماسی دانشگاهی بخشی از حقوق بنیادین بشر است و دانشگاه‌های ما باید در خط مقدم حقوقی برای شکستن این انحصارها قرار گیرند». هدف از این همایش و همایش‌های مشابه، تبیین چهارچوب‌هایی است که در آن تبادلات علمی نه به عنوان امتیاز اعطایی از سوی قدرت‌های جهانی، بلکه به عنوان حق مسلم نخبگان تمامی ملت‌ها به رسمیت شناخته شود و خروجی این نشست‌ها، سندی ماندگار برای توسعه روابط بین‌المللی دانشگاه‌های ایران در سطح جهانی باشد».تأکید نمایندگان مجلس بر مرجعیت علمی ایران در عرصه‌های بین‌المللی علیرضا منادی سپیدان، رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس نیز در این همایش، بر پیوند میان پیشرفت علمی و اقتدار ملی تأکید کرد. نماینده مجلس شورای اسلامی با اشاره به ترور دانشمندان و حمله به زنجیره دانش در کشور، لزوم بازتعریف استانداردهای جذب دانشجوی بین‌المللی و صیانت از سرمایه‌های انسانی برای حفظ آبروی علمی ایران را ضروری دانست.جنگ علیه علم؛ از امیرکبیر تا ترور دانشمندان و دانش‌آموزانمنادی سپیدان با اشاره به پیشینه ۱۷۰۰ ساله آموزش عالی در ایران و تداوم راه بزرگان علمی چون ابوعلی سینا و خواجه نصیر‌الدین طوسی بر تلاش مستمر دشمنان برای متوقف کردن رشد علمی ایران تأکید و یادآوری کرد: «تاریخچه ترورهای سیاسی و علمی، از قتل امیرکبیر تا شهادت دانشمندان اخیر، نشان‌دهنده این است که دشمن همواره در پی ضربه‌زدن به پیشرفت‌های علمی کشور بوده است. دشمن در همان لحظاتی که رهبر ما به شهادت رساند، ۱۶۸ دانش‌آموز را نیز شهید کرد و این نشان می‌دهد که هدف دشمن، ضربه زدن به تمام زنجیره دانش است، از ابتدای زنجیره یعنی دانش‌آموزان تا انتهای آن؛ یعنی شرکت‌های دانش‌بنیان. باید این جنایات را به جهانیان نشان داد و پیگیری نمود؛ چرا که این رویکرد، تکرار همان مسیری است که منجر به ترور امیرکبیر شد».حمایت‌های قانونی و هدف‌گذاری برای جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی خارجیمنادی سپیدان با بیان حمایت تمام‌قد مجلس از پیشرفت علمی، «قانون جهش دانش‌بنیان» را یکی از ابزارهای مؤثر در این مسیر دانست. وی همچنین به موضوع ارتقای معیشت اساتید اشاره کرد و افزود: «برای رشد جامعه، استاد باید تأمین باشد؛ چرا که اساتید محور پیشرفت علمی کشور هستند».وی در ادامه در مورد تعاملات بین‌المللی نیز بر لزوم نظارت دقیق بر جذب دانشجویان خارجی برای حفظ «آبروی علمی و مرجعیت ایران» تأکید کرد و هشدار داد که وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باید از اعزام دانشجویان به دانشگاه‌های بی‌کیفیت خارجی جلوگیری کنند.رئیس کمیسیون آموزش مجلس در پایان ابراز امیدواری کرد که با تلاش دانشگاه‌ها و حمایت دولت، هدف جذب ۳۲۰ هزار دانشجوی بین‌المللی محقق شود.علم به مثابه اقتدار؛ ضرورت تغییر در مستندنگاری برای امنیت دانشمندانحجت‌الاسلام مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها نیز به عنوان دیگر سخنران این همایش، با گرامیداشت یاد شهدای جنگ اخیر، تأکید کرد که هدف دشمنان از جنایت علیه دانشمندان، هدف قرار دادن «اقتدار علمی» ایران است.وی خاطرنشان کرد: «هر کجا پیشرانی علمی و اقتدارآفرینی وجود داشته باشد، مورد هدف دشمن قرار می‌گیرد و تغییر در شیوه‌های «مستندنگاری علمی» برای تبیین این جنایات و تقویت امنیت دانشمندان کشور ضروری است».دانشجویان بین‌الملل؛ سفیران فرهنگی فراتر از منافع مادیرئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها در محور جذب دانشجویان خارجی، بر لزوم بازتعریف استانداردها و مقررات متناسب با فرهنگ و زیست‌بوم دانشجویان بین‌المللی تأکید کرد.وی تصریح کرد: «در پذیرش دانشجویان بین‌المللی نباید صرفاً جنبه‌ها و منافع مادی دیده شود؛ هدف ما این است که این دانشجویان به عنوان معرف فرهنگ و هویت ایرانی در کشورهای خود شناخته شوند و برای دستیابی به این هدف، مأموریت‌ها و مقررات جذب دانشجو باید به‌گونه‌ای بازتعریف شود که در کنار جذب کمّی، جایگاه و اعتبار علمی ایران در سطح جهانی نیز حفظ و ارتقا یابد».گفتنی است پس از نشست افتتاحیه این همایش، برنامه‌های تخصصی و میزگردهای موضوعی خاص در حوزه روابط بین‌الملل دانشگاهی، در دو روز توسط مسئولان، کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه بین‌الملل، مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.